chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

Elektroniczna platforma na rzecz uczenia się dorosłych w Europie

 
 

Blog

Czy można się nauczyć jak się uczyć?

30/11/2018
przez Małgorzata Rosalska
Język: PL

Można. I warto.

Na uczenie się można spojrzeć jak na proces poznawczy. Wówczas jego efekty zależeć będą między innymi od uwagi, percepcji, pamięci. Na uczenie się można spojrzeć także jako na proces, zadanie, działanie, które warto sensownie zaplanować i efektywnie realizować. I właśnie o tej drugiej perspektywie chcę napisać kilka zdań.

Kiedy poszłam do szkoły dowiedziałam się, że mam się uczyć. Nie pamiętam jednak, aby ktoś pokazał mi jak to się robi. Później na studiach miałam studiować, ale także i tam nikt nie pokazał mi jak to się robi. Moje doświadczenia edukacyjne dowodziły, że najlepiej w szkole radzą sobie osoby w efektywny sposób wykorzystujące swoje zasoby poznawcze: pamięć, postrzeganie i uwagę. Jak ktoś był bystry, potrafił się skoncentrować i miał dobrą pamięć - wysokie efekty osiągał bez większego wysiłku. Pozostali musieli więcej pracować. Musieli być pilni. Z czasem okazywało się jednak, że ci pilni osiągali lepsze wyniki od tych zdolnych, ale leniwych. Myślę, że każdy z nas z własnej ścieżki edukacyjnej może wskazać przykłady osób zdolnych, które nie wykorzystały własnego potencjału i osoby (według szkolnych kryteriów) przeciętne, które skutecznie realizowały własne cele, plany, aspiracje.

/pl/file/open-book-library-education-read-1596211jpegopen-book-library-education-read-1596211.jpeg

Procesem uczenia się można zarządzać. Potrzebne są w tym zakresie pewne kompetencje, które ułatwiają takie planowanie pracy i realizowanie zadań, aby cele osiągać sprawnie i skutecznie. Nie dotyczy to tylko uczniów w szkołach podstawowych i młodzieży uczącej się w szkołach ponadpodstawowych. Dotyczy to także dorosłych. Dwa argumenty za tą tezą wydają mi się szczególnie istotne. Pierwszy wynika z koncepcji całożyciowego uczenia się. Skoro mamy uczyć się przez całe życie, to warto to robić sprawnie, skutecznie i efektywnie. Umiejętności związane o organizowaniem procesu uczenia się są przydatne w różnych obszarach życia i na różnych jego etapach. Drugi powód związany jest z transferowalnością doświadczeń. Na ten aspekt zwraca się także uwagę w teoriach andragogicznych. Patrycja Cross w Modelu Łańcucha Interakcji wśród innych czynników kształtujących aktywność edukacyjną dorosłych wymienia także uprzednie doświadczenia edukacyjne. Osoby, które doświadczały sukcesów w szkole chętniej podejmują naukę w okresie dorosłości. Osoby doświadczające niepowodzeń szkolnych, sytuacji o charakterze edukacyjnym będą unikać. Można przyjąć, że deficyty kompetencyjne w zakresie uczenia się mogą stanowić istotną barierę i blokadę w procesie decydowania o podjęciu aktywności edukacyjnej w okresie dorosłości.

W literaturze można znaleźć wiele inspiracji na temat kompetencji związanych z organizacją procesu uczenia się. Zacznijmy od bestsellerowej publikacji Stelli Cottrell Study Handbook (polski dość mylący i niektórych zniechęcający do lektury tytuł to Podręcznik umiejętności studiowania). Autorka proponuje strategię uczenia się K-R-E-A-M

K – kreatywność

R – refleksja

E – efektywność

A – aktywność

M – motywacja.[1]

Kreatywność dotyczy wykorzystywania własnych strategii i stylów uczenia się oraz korzystania w uczeniu się z wyobraźni i nietypowych, nieszablonowych, nie-szkolnych rozwiązań.

Refleksja to sposób wykorzystywania doświadczeń, dokonywania analiz, ocen, wnioskowania. Refleksja dotyczy też ewaluowania stosowanych sposobów uczenia się – na ile są pomocne i przydatne.

Efektywność określa sposób organizacji czasu, przestrzeni, formułowania celów i ustalania priorytetów. Dotyczy ona także sposobu wykorzystywania narzędzi, technik, programów, aplikacji.

Aktywność to poziom zaangażowania, wysiłek w zakresie urzeczywistniania planów i aspiracji.

Motywacja to determinacja w zakresie realizacji celów, tych krótko i długoterminowych.

Stella Cottrell podpowiada wiele konkretnych ćwiczeń, technik, rozwiązań w zakresie zwiększenia efektywności uczenia. Mimo że książka napisana jest dla młodzieży, wydaje mi się, że może być także inspirująca i użyteczna dla uczących się dorosłych. Dla osób studiujących użyteczna może być także propozycja uporządkowania kompetencji akademickich. Joris J.W. Buis, Ger Post, Vincent R., Visser wskazują na 4 obszary tych kompetencji:

  1. Studiowanie
  2. Realizację badań
  3. Dzielenie się efektami swojej pracy
  4. Krytyczne podejście do uczenia się.[2]

Do pierwszej grupy autorzy zaliczyli dwie kompetencje szczegółowe: organizację procesu studiowania oraz sposób korzystania z literatury. W zakresie organizacji wskazują na umiejętności związane z planowaniem, automotywacją, strategiami przygotowywania się do egzaminów i ich zdawania. Druga grupa zawiera umiejętności z zakresu pozyskiwania danych, organizacji i realizacji różnych form badań, analizy i interpretacji uzyskanych danych. Trzecia grupa to kompetencje związane z argumentowaniem, pisaniem, prezentowaniem. Czwarta obejmuje umiejętności związane z refleksją, ewaluacją, oceną własnych działań i własnego procesu uczenia się.

Te dwie propozycje mogą stanowić podpowiedź dla dorosłych, którzy chcą wzmocnić swoje kompetencje w zakresie uczenia się. Mogą one być także inspiracją dla organizatorów różnych form edukacji dorosłych. Nawiązując do koncepcji Patrycji Cross, można założyć, że opór dorosłych wobec ofert edukacyjnych może wynikać ze złych doświadczeń z okresu szkolnej edukacji formalnej lub z poczucia deficytów kompetencyjnych. Zanim zaproponujemy dorosłym, aby się uczyli warto sprawdzić czy potrafią to robić, jakie emocje im towarzyszą, jakie mają wspomnienia i doświadczenia. Dorośli będą chętniej korzystali z możliwości edukacyjnych, jeśli będą mieć poczucie kompetencji, sprawstwa, wpływu. Antycypowanie sukcesu jest przecież dla nas wszystkich silnym czynnikiem motywacyjnym. 

[1] S. Cottrell, Podręcznik umiejętności studiowania, Poznań 2007, s. 67.

[2] J. Buis, G. Post, V. Visser, Academic Skills for interdisciplinary studies, Amsterdam 2016.

dr hab. Małgorzata Rosalska – pedagog, doradca zawodowy, adiunkt w Zakładzie Kształcenia Ustawicznego i Doradztwa Zawodowego na Wydziale Studiów Edukacyjnych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Specjalizuje się w problematyce z zakresu doradztwa edukacyjno-zawodowego, polityki rynku pracy, edukacji dorosłych i polityki oświatowej.


Zobacz także:

Czy warto opierać decyzje zawodowe na zainteresowaniach?
Kompetencja wyróżniająca, czyli o odpowiedzialności za własne zasoby karierowe
Czy karierę zawodową można zaplanować?
O uczeniu się życia w innym kraju i w nowej kulturze, czyli o trudzie akulturacji
Co łączy ocenę umiejętności z horoskopem?
Q –sort. Technika, która mnie nigdy nie zawiodła.
O zgubnych skutkach plusów za aktywność

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn
Refresh comments Enable auto refresh

Wyświetla 1 - 10 z 10
  • Obrazek użytkownika Basia Suchow
    Opór dorosłych do nauki, nikt nas nie nauczył jak się uczyć - sami do tego dochodziliśmy, myślę że pomimo dużej oferty edukacyjnej dostępnej dla dorosłych, wspaniałym pomysłem byłoby stworzenie na każdej uczelni zajęć e-learning - jak się efektywnie uczyć?. Bo dorośli chcą się uczyć, zdobywać wiedzę, ale najbardziej nie lubią jak są oceniani. Dorośli podejmujący naukę chcą, ale jak przyznać się potomstwu, że od niego wymagamy dobrych stopni, a sami nie potrafimy. Jak wrócić do szkolnej ławki po 20 latach. Może to będzie motywacją dla dorosłych 30+, 40+,50+ i zwiększy się ilość studentów na uczelniach.
  • Obrazek użytkownika Anna Kowaczek
    Mózg wymaga takiej samej dbałości jak mięśnie, a ćwiczenie pamięci to codzienna, systematyczna praca. Dlatego uważam, że od najwcześniejszych lat szkolnych nauczyciele powinni kłaść szczególny nacisk na to by uczniowie wiedzieli jakie są zasady skutecznego uczenia się. To na pewno będzie przynosić coraz to lepsze rezultaty podczas ścieżki edukacyjnej uczniów, nie wspominając o tym, że w znaczy sposób ułatwia to pracę nauczycieli. 
  • Obrazek użytkownika Adriana Tomaszewska
    Obecny system edukacji w Polsce nie zakłada nauczania uczenia się. Uważam, jednak że zaznajomienie dzieci szczególnie w początkowych klasach szkoły podstawowej z podstawowymi zasadami skutecznego uczenia się w znacznym stopniu ułatwiłoby im przyswajanie materiału. Usprawniło by to pracę zarówno uczniów jak i nauczycieli.
  • Obrazek użytkownika Agata Fąderska
    Nigdy nie zastanawiałam się nad tym, że oprócz przekazywania wiedzy należałoby uczniom pokazać jak się uczyć. Uczenie się zawsze było dla mnie czymś naturalnym, ale po przeczytaniu artykułu przypominam sobie jak wielu moich szkolnych kolegów miało z tym problemy. Faktycznie w szkołach nie mówi się dzieciom, młodzieży, a już tym bardziej dorosłym jak się uczyć. Myślę, że ogromne znaczenie miałoby uczenie dzieci od pierwszej klasy systematyczności i pilności, ale samemu moderując ten proces. Uważam, że mądrze zadawane zadania domowe mogłyby być tego podstawą. Dodatkowo poprzez prowadzenie zajęć szkolnych w sposób problemowy nauczyciele mogliby "przemycać" pewne strategie uczenia się (podziału pracy, wytyczenia celu, określenia sposobu realizacji), które uczniowie mogliby przenieść na swoją samodzielną naukę.
    Po lekturze tego tekstu chętnie wykorzystam przedstawione strategię, zwłaszcza że już niebawem sesja! :)
  • Obrazek użytkownika Jakub Wierzbicki
    Odnoszę wrażenie, pracując ze studentami pierwszego roku, że obecnie w edukacji dzieje się więcej w zakresie uczenia jak się uczyć, niż jeszcze kilka, kilkanaście lat temu. Może to kwestia zajęć dodatkowych z kreatywnego myślenia czy zajęć rozwijających zdolności poznawcze, a nie szkolnego systemu edukacji, niemniej jednak ważne jest to, że taka oferta w ogóle istnieje, w porównaniu do np. 20 lat temu. Z drugiej strony wielu studentów zaocznych 40+ czy 50+ właśnie na brak umiejętności uczenia się narzeka (różnica pokoleń) i myślę, że uczelnie powinny zadbać o tę grupę, żeby wspomóc ich i w procesie zdobywania wiedzy, żeby nie doświadczyli porażek wynikających z nieumiejętnego i nieefektywnego zdobywania wiedzy.
    Sam doświadczyłem tych samych momentów w edukacji, na początku, że mam się uczyć, a później na studiach, że mam studiować, tylko nikt nie powiedział jak. Ciężką pracą można wiele nadrobić. 

  • Obrazek użytkownika Małgorzata Rosalska
    Rzeczywiście dużo się dzieje w obszarze wzmacniania kompetencji dorosłych do ucznia się. Jest coraz więcej kursów i szkoleń na ten temat. Mam jednak wrażenie, że w tych ofertach zbyt mocno akcentowane są procesy poznawcze. Mamy kursy szybkiego czytania, szybkiego zapamiętywania, a przecież na kompetencje związane z uczeniem się można spojrzeć szerzej. To też krytyczne myślenie, analizowanie, konstruowanie wiedzy. Mam nadzieję, że w ofertach edukacyjnych nie będą za chwilę pojawiać się kursy szybkiego myślenia :)
  • Obrazek użytkownika Monika Sulik
    Małgosiu jakaś telepatia ostanio nas łączy. Książkę tę mam na biurku by zaproponować dyskusję w Laboratorium Inspiracji Andragogicznych. Osobiście bardzo lubię na jednych z pierwszych spotkań wykorzystywać ćwiczenie dotyczące plagiatu.  Wiele fajnych inspiracji tam znalazłam . Przesyłam serdeczności i najcieplejsze myśli.
  • Obrazek użytkownika Małgorzata Rosalska
    Monika, polecam jeszcze książkę C. Dawson "100 Activities for Teaching Study Skills" Jest tam wiele ciekawych rozwiązań metodycznych, które mogą pomóc nam (wykładowcom, edukatorom, szkoleniowcom, andragogom) rozwijać umiejętności uczenia się dorosłych. Przykłady tych rozwiązań można też znaleźć tutaj :) https://study.sagepub.com/studyskills/resources/dawson-100-activities-fo...
  • Obrazek użytkownika Nina Woderska
    Klasyfikacja kompetencji akademickich przedstawionych w artykule jest z pewnością kierunkowskazem dla wykładowców akademickich, którzy prowadzą zajęcia (chyba każdego przedmiotu) ze studentami. Może być także dobrym argumentem na pojawiąjące się często pytania "po co?" - czyli o sens pisania prac zaliczeniowych/projektów, zdawania egzaminów/wejściówek czy prezentowania i argumentowania efektów pracy na forum (z power point'em za plecami lub bez). Każde z tych elementów buduje umiejętności studenta, które docelowo przecież ma wykorzystać jako specjalista w swoim zawodzie po zakończeniu studiowania. 

  • Obrazek użytkownika Małgorzata Rosalska
    Cieszy mnie, że niektóre uczelnie, wydziały wprowadzają przedmiot "kompetencje akademickie". Sama prowadzę taki przedmiot. Widzę, jak te zajęcia pomagają rozwijać konkretne umiejętności, które powodują, że studiowanie może być bardziej efektywne, przyjemne. Poza tym, rozwijanie tych kompetencji sprawia (a przynajmniej mam nadzieję, że tak jest), że studenci stają się bardziej odpowiedzialni za efekty swojego studiowania. Widzą, jak wiele zależy od nich, od ich umiejętności, sposobu organizowania pracy i czasu.