EPALE - Platforma Elektronike për të Nxënit e të Rriturve në Evropë

Saskia Dr. Eschenbacher

Elementi Njerëzor: Trajnimi në Epokën e Inteligjencës Artificiale

Disa vite më parë, gjatë rrugëtimit tim të doktoraturës, pata privilegjin të ndjek një kurs me Thomas Schärtl-Trendel. Ky kurs eksploronte pyetjen se çfarë do të thotë të jesh njeri, ose, në terma më të sofistikuar, “Të jesh njeri – Të jesh person – Ndërgjegjësimi për veten” (Menschsein – Personsein – Selbstbewusstsein). Një nga gjërat që mësova ishte se nuk ekzistonte një karakteristikë thelbësore ose përkufizuese (Wesensmerkmal) e të qenit njeri që asnjë qenie tjetër e gjallë nuk e posedonte. Ajo që ishte intriguese ishte eksplorimi i vijës ndarëse (Demarkationslinie) mes njerëzores dhe jo-njerëzores. Kjo vijë, dhe pyetja se çfarë është në mënyrë unike njerëzore, më rikthehen tani që punoj si edukatore për të rritur, terapiste dhe trajnere në bashkëpunim me inteligjencën artificiale.

Në tetor të ardhshëm, Universiteti i Columbias do të organizojë një konferencë për coaching/unë që bëj pyetje mbi inteligjencen artificiale dhe rolin e saj në këtë fushë, ndër të cilat edhe “Çfarë është në mënyrë unike njerëzore te coaching-u?” Kjo pyetje na fton të ri-përkufizojmë çfarë do të thotë të jesh njeri në prizmën e IA-së; ajo e vë në pikëpyetje natyrën njerëzore sërish.

Thirrja për pjesëmarrje ofron ushqim për mendje, duke kërkuar aftësi në mënyrë të veçantë njerëzore (aspekte që IA nuk mund t’i përsërisë ende) dhe shembuj të cilësive thelbësisht njerëzore, si empatia. Duke u kthyer pas te ajo që mësova vite më parë, pyetja se çfarë është në mënyrë unike njerëzore mund të mos na çojë drejt një përgjigjeje përfundimtare, ose asnjë përgjigjeje – të paktën për tani. Ndoshta është më premtuese të mësojmë si të jetojmë me pyetjen – siç sugjeron Rilke, edhe nëse kjo do të thotë të jetosh me pasiguri dhe kureshtje (Rilke, R. M. (1929/2018). Letra për një Poet të Ri. Suhrkamp Verlag).

Por çfarë do të thotë kjo saktësisht, dhe si përkthehet në praktikën tonë kur flasim për coaching?

Coaching në shkallë të gjerë

Coach Vici e Nicky Terblanche, për shembull, pretendon të jetë po aq efektiv sa trajnerët njerëzorë kur bëhet fjalë për të ndihmuar në arritjen e objektivave dhe përmirësimin e performancës në punë, në dispozicion 24/7 dhe me një kosto të përballueshme për punëdhënësin. Kjo ka implikime jo vetëm për të mësuarit në vendin e punës, por edhe në sfera të tjera të jetës, si takimet romantike: Matthew Hussey, një trajner për takime, ofron një avatar, një version IA të vetes së tij, i ndërtuar mbi përvojën dhe ekspertizën e tij. Për një tarifë anëtarësie, mund të bëni pyetje apo të kërkoni që IA  të analizojë fotografitë që po mendoni të ngarkoni në profilin tuaj të takimeve.

Inteligjenca artificiale është e shkëlqyer në njohjen e modeleve, gjë që është në thelb të coaching-ut, dhe nuk vjen me përvojën e jetuar të një individi (sepse IA është trajnuar nga përvojat e miliona njerëzve). Si trajnerë – dhe si edukatorë për të rritur apo nxënës në përgjithësi – ne perceptojmë, kuptojmë, interpretojmë dhe japim kuptim asaj që dëgjojmë përmes përvojës sonë të jetuar. Kërkon guxim dhe ndjeshmëri të ndash shpresat më të larta dhe frikërat më të thella me një trajner. Nuk është për t’u habitur që dikush mund t’i drejtohet ChatGPT-së dhe të kërkojë përgjigje në anonimitetin e internetit – ose më mirë, në perceptimin e anonimitetit. Sa i përket çështjeve të mëdha të privatësisë që ende nuk janë zgjidhur, mund të jemi duke mashtruar veten, sepse nuk ka diçka të tillë si anonimitet në internet. Megjithatë, avantazhet janë të qarta: coaching-u bëhet më i qasshëm për një audiencë më të gjerë.

Por ekziston edhe një anë më e errët e këtij lloji jo-njerëzor të coaching-ut. Esther Perel, terapiste, e quan këtë IA tjetër – intimitet artificial – “të gjitha përvojat që kemi aktualisht e që janë pseudo përvoja. Ato duhet të na japin ndjesinë e diçkaje reale, por nuk e bëjnë.” Perel flet për nevojën për lidhje dhe komunitet, dhe “për të tejkaluar barrët e vetes që nuk kanë qenë kurrë më të rënda, për të pasur një liri të paparë, por gjithashtu për të jetuar me tiraninë e dyshimit dhe pasigurisë që po ashtu është e paparë.” Në këtë rast, ngritja e AI-së në coaching mund të kontribuojë, të paktën pjesërisht, në atë që na bën të kërkojmë mbështetje fillimisht kur përballemi me vetminë moderne. Sfida për të qenë i ndjeshëm në praninë e të tjerëve, si një trajner, përputhet me nevojën dhe dëshirën për lidhje. Në këtë rast, përvoja e jetuar e të tjerëve mund të jetë një nga pasuritë më të mëdha si burim i empatisë dhe ndjesisë së përkatësisë.

Të jetosh me pyetjen

Një nga pyetjet që mbetet pa përgjigje, dhe me të cilën mund të na duhet të jetojmë, është nëse IA do të jetë – ose pjesërisht tashmë është – një trajner më i mirë. Ose, në kuptimin e Rorty-t (Rorty, R. (1989). Rastësia, Ironia dhe Solidariteti. Cambridge University Press), mund të shtrojmë një pyetje tjetër, atë të ngritur nga kolegët që organizojnë konferencën për coaching, për mënyrën se si IA dhe coaching-u njerëzor mund të kombinohen në mënyrë efektive. Si do të dukej kjo e ardhme hibride? Në vend që të konkurrojnë, IA dhe coaching-u njerëzor mund të plotësojnë njëri-tjetrin.

Një mënyrë për ta parashikuar dhe ndërtuar këtë partneritet mund të jetë përdorimi i inteligjences artificiale për të mbështetur marrëdhënien e coaching-ut duke ofruar njohuri të bazuara në të dhëna mbi modelet dhe aspektet që trajneri njerëzor mund të mos i vërejë, duke ofruar sugjerime ndërhyrjesh të bazuara në evidencë, duke trajtuar detyra administrative si planifikimi apo perkujtuesit, apo duke ofruar mbështetje mes sesioneve.

Ndërkohë, trajneri njerëzor mund të fokusohet më shumë në praninë e mishëruar, ndjesinë intuitive të komunikimit jo-verbal, kuptimin kontekstual të bazuar në përvojën e jetuar dhe të qenit i pranishëm me emocionet e pakëndshme që mund të jenë pjesë e një seance coaching-u.

Nëse i jetojmë këto pyetje, ndoshta një ditë do të jetojmë edhe përgjigjet, nëse Rilke ka të drejtë – dhe ndoshta do të zbulojmë se përgjigjja nuk vjen nga konkurrenca me makinat, por nga përqafimi më i thellë i njerëzores sonë.