chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

Platforma electronică pentru educația adulților în Europa

 
 

Blog

Peisajul lingvistic - posibilitățile și limitele învățării în rândul adulților

17/01/2018
by Sorin Angheluta
Limba: RO
Document available also in: PL FR DE

Adulții învață diferit față de copii și, deși este un truism, merită să subliniem a doua oară acest adevăr, deoarece aceasta este baza pentru găsirea unor noi și eficiente modalități de succes educațional, din punct de vedere al celui care învață și al profesorului. În acest text, aș dori să analizez dacă oportunitățile oferite de conceptul de peisaj lingvistic pot face față unei astfel de provocări?

 

Lingvistica peisajului oferit de mijloacele de comunicare

La început, merită să vorbim despre conceptul de peisaj lingvistic și despre ce oferă acesta în domeniul educației lingvistice pentru adulți. Conceptul a apărut pentru prima dată în articolul lui Landry și Bourhis (1997: 25) și se înrădăcinează foarte mult în tendința sociolingvistică. Autorii au menționat că:

„Limbajul semnelor publice, panourilor, denumirilor străzilor, denumirilor comerciale, semnelor comerciale și semnelor publice asupra clădirilor guvernamentale se combină pentru a forma peisajul lingvistic al unui teritoriu, al unei regiuni sau a unei aglomerări urbane, ... ”

Aceasta înseamnă că infrastructura urbană, adică semnele rutiere, numele străzilor, numele monumentelor, siturile semnificative din punct de vedere istoric și cultural, precum și panourile, formează ceea ce se numește peisajul lingvistic al unui anumit teritoriu, regiune sau aglomerare urbană. Pe scurt, mediul contribuie la percepția lingvistică a unui spațiu dat.

Góral (2011: 42) subliniază:

„Predominanța comunicării vizuale în lumea modernă presupune că orașul ne vorbește mereu, dar de multe ori noi îl ignorăm. Limbajul din mediul nostru, cuvintele și imaginile însoțitoare prezentate în locurile publice fac obiectul cercetării noului domeniu de studiu care se extinde rapid - așa-numitul peisaj lingvistic”.

Se pot distinge două direcții de influență:

de sus în jos - este un impact de sus în jos, impactul plăcuțelor proiectate și plasate de către agențiile guvernamentale locale sau de stat, cum ar fi plăcuțele deja menționate sau numele străzilor.

de jos în sus - la rândul său, înseamnă o acțiune de jos în sus așa cum a fost inițiată de întreprinzători, comercianți și producători privați, sub formă de pliante, vitrine și panouri publicitare.

Deși divizarea în elemente oficiale și neoficiale ale unui peisaj lingvistic poate fi de asemenea acceptată, acest lucru simplifică foarte mult clasificarea.

/ro/file/fotolia52737086xljpg-0fotolia_52737086_xl.jpg

 

Peisajul lingvistic și educația prin mijloace de comunicare a adulților

Conceptul de peisaj lingvistic poate fi folosit în educația adulților. În primul rând, ca o sursă de material lingvistic autentic disponibil în realitatea de zi cu zi, nu necesită cercetări suplimentare în biblioteci sau librării.

Materialul care constituie baza antrenamentului este 100% autentic, ceea ce reprezintă un avantaj suplimentar pentru cursantul adult, care dorește o învățare pragmatică și vrea să învețe ceea ce poate fi cu adevărat util pentru el. În plus, trebuie menționat faptul că utilizarea materialelor autentice are un alt avantaj important, și anume creșterea motivației cursanților, care este o consecință firească a faptului că materialul folosit în exercițiu se află într-o situație de comunicare autentică.

 

În realitatea virtuală sau în viața reală?

Cea mai bună situație este descoperirea potențialului unui peisaj lingvistic împreună cu cursanții. De exemplu, ca o plimbare printr-un oraș străin este posibil. Excursiile de studiu sau programele de schimb pentru elevii de liceu, în cazul persoanelor deja profesioniste, pot fi dificile, dar pot fi descoperite urme ale unei culturi străine chiar la locul lor de reședință, mai ales dacă este un oraș mare. Impactul globalizării poate fi văzut la fiecare excursie și oferă studenților cursuri personalizate sub forma unei plimbări în jurul orașului, unde pot descoperi influența omniprezentă a culturii străine (și limba în același timp!). Interesul nu poate fi numai căutarea unor nume străine în magazine (de exemplu, în multe locuri se găsește cuvântul „vânzare”), dar și analiza meniurilor în limbi străine în cafenele și restaurante, precum și subtitrările în limbi străine care explică istoria interesantă a locurilor istorice și culturale. Cu toate acestea, dacă acest formular nu este disponibil, un profesor de limbi străine poate folosi o întreagă colecție de documente (bilete, pliante, fotografii) și poate oferi studenților săi o plimbare virtuală în jurul unor locuri interesante.

Desigur, aceste clase vor oferi o pauză frumoasă prin raportare la modul de „clasă” standard, care va avea un efect pozitiv asupra motivației de a învăța.

 

Bibliografie:

Góral, B. (2011). Ce este un peisaj lingvistic?, Limbajul cognitiv. editat de K. Juszczyk, B. Mikołajczyk, J. Taborka și W. Zabrocki, ed. Rys, Poznań, 41-60.

Landry, R., Bourhis, R. (1997). Peisajul lingvistic și vitalitatea etnolingvistică: studiu empiric, Jurnalul de limbă și psihologie socială, 16 (1), 23-49.

 

dr Joanna Kic-Drgas - Asistent universitar la Institutul de Lingvistică Aplicată, Universitatea Adam Mickiewicz, Poznan. Autoare a numeroaselor articole din domeniul metodologiei și didacticii predării limbilor străine. În prezent, principalul său subiect de interes este predarea limbilor specializate. Ambasador al EPALE.

 

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn
Refresh comments Enable auto refresh

Se afișează 1 - 3 din 3
  • imaginea utilizatorului Joanna Kic-Drgas

    Chciałabym bardzo podziękować za komentarze, które są niezwykle cenne, gdyż wskazują na dwa bardzo ważne odcienie kształcenia językowego (autentyczność i motywację).

    Grupa seniorów jest mi szczególnie droga, dlatego pozwolę sobie jeszcze dodać kilka słów do toczącej się dyskusji.

    Pejzaż językowy, jak już wspomniałam pozwala na autentyczność w warunkach klasowych, dając jednocześnie świadomość praktycznego wymiaru nauczania, ponieważ mamy do czynienia z autentycznymi materiałami. Grupa seniorów to pod względem kształcenia językowego grupa niezwykle wdzięczna, chcąca się uczyć, ale i wymagająca, gdyż bardzo dobrze wie czego oczekuje od zajęć. Pozwolę sobie w tym miejscu podpiąć link do artykułu, w którym spróbowałam dokonać charakterystyki seniorów w kontekście nauczania językowego: http://www.ls.uw.edu.pl/documents/7276721/11195587/LS3_2010_art_KIC-DRGAS.pdf.

    Jak się okazuje z moich badań nad stale rosnącą grupą seniorów pragnących uczyć się języków obcych, uczenie się języków jest jak najbardziej możliwe w każdym wieku. Każdy wiek ma swoje zalety. W przypadku seniorów jest nimi bagaż życiowego doświadczenia i często wcześniejsze już kontakty z językami obcymi, które skutkują wykształceniem określonych technik i strategii uczenia się. W tym miejscu chciałabym podkreślić, że grupa seniorów jest niezwykle silnie zmotywowana, co wynika często z różnych przesłanek (chęć podróżowania, realizacja marzeń, pomoc wnukom w lekcjach!).

    Podsumowując, dziękuję jeszcze raz za te różne spojrzenia na temat kształcenia, które z pewnością wzbogaciły i uzupełniły temat.

  • imaginea utilizatorului Maria Idźkowska

    Odnosząc się do interesującego artykułu Pani dr Joanny Kic - Drgas, zauważyć należy, że nauka języka obcego u osób dorosłych, a zwłaszcza u seniorów, stanowi obecnie dość duże wyzwanie dla nauczycieli, jak i dla tej grupy społecznej. Wymaga to szczególnie od tych osób determinacji, silnej woli, motywacji, jak i z pewnością dużej dozy samodyscypliny, decydującej o skuteczności opanowania danego języka zarówno w mowie, jak i w piśmie. Stosowane dzisiaj w tym kształceniu różnorodne formy nauki, duży wybór szkół językowych, także kursów multimedialnych czy materiałów dydaktycznych sprawiają, że dostęp do tej nauki staje się coraz łatwiejszy. Podkreślić jednak należy, że, jak dotąd, nie zmieniają się czynniki sukcesu w tej dziedzinie, a mianowicie, niezwykle istotne jest zaangażowanie uczniów – seniorów oraz dobrze przygotowany nauczyciel, potrafiący zainteresować przedmiotem i skoncentrować na nauce poprzez właściwy, wieloaspektowy dobór metod kształcenia. Przyczyni się to znacznie do pozytywnej mobilizacji uczniów - seniorów, jak i do wzmocnienia przekonania, że jest szansa na wzbogacenie własnych kompetencji zawodowych i społecznych wbrew panującym stereotypom – np. im jesteś starszy tym więcej problemów masz z nauką języków obcych.1 Wyrządza to szkodę osobom starszym, które wierzą w tego typu rzeczy i nie podejmują prób rozruszania swojego mózgu, a tym samym nie chcą zapobiec chorobom, powiązanym np. z utratą pamięci. Koncepcja pejzażu językowego wpisuje się w zakres metod opierających się na metodzie aktywizującej, stymulującej ośrodki wykorzystujące wszystkie rodzaje pamięci, a przede wszystkim opanowanie języka na poziomie komunikatywnym i praktycznym. Przeszkodą nauki języków obcych dla seniorów są przede wszystkim wątpliwości w stosunku do własnych możliwości. Jednakże badania wielu organizacji pokazują, że zdolność do komunikowania się w obcym języku może być łatwiejsza i szybsza do osiągnięcia dla dorosłych niż dla dzieci. Podkreślić należy, że osoby dojrzałe dysponują ważną umiejętnością: wypracowanymi przez lata metodami uczenia się. W związku z tym wykorzystują najczęściej posiadane doświadczenie i rozwijają umiejętności z nauki języka obcego. Niezmiernie pomocne są w tym wypadku motywacje, a także, jak powiedziano wcześniej,  wsparcie wykwalifikowanych dydaktyków. Okazuje się, że skuteczne kursy z języka obcego dla dojrzałych to te, które wykorzystują materiały, dostarczające zrozumiały przekaz i obejmujące aspekty kultury danego kraju oraz niewerbalne posługiwanie się językiem. Ważne w tym przypadku jest także, aby panowała atmosfera wsparcia i zaufania oraz swoboda w wyrażaniu opinii podczas zajęć pomiędzy uczestnikami i prowadzącym. Nauczanie więc osób starszych powinno stanowić przyjemne doświadczenie. Ich samodzielnie wypracowany sposób uczenia się, doświadczenie życiowe i silna motywacja tworzy wręcz przewagę nad młodszymi uczniami. Profesor Norbert Morciniec uważa, że w nauce języka obcego często chodzi nie tylko o zdobywanie wiedzy, lecz o zdobycie sprawności2, mianowicie sprawności rozumienia ze słuchu, mówienia, rozumienia języka pisanego i pisania. Można posiadać wiedzę o języku, znać jego gramatykę, a równocześnie nie być w stanie porozumieć się w tym języku. I odwrotnie: można swobodnie porozumiewać się w języku obcym, nie mając pojęcia o jego gramatyce. Do sukcesu potrzebny jest bowiem odpowiedni program nauczania. Opanowanie języka obcego w zadowalającym zakresie możliwe jest nawet w wieku starszym. Bardzo cenne będzie w tym wypadku ćwiczenie pamięci, co ma znaczenie dla jakości życia prywatnego starszego człowieka.  Zgodnie z przekazem profesora Norberta Morcińca pojemność pamięci uważana jest za jeden z ważniejszych czynników wpływających na proces uczenia się w ogóle, a więc również na proces uczenia się języka obcego. Z badań psychologów wynika, że pojemność pamięci wzrasta systematycznie w ciągu pierwszych dwóch dekad życia ludzkiego, ustala się na jednym poziomie w dekadzie trzeciej a zaczyna się zmniejszać w czwartej. Osiąga ona swój najwyższy poziom w wieku 16 – 20 lat. Sprawna pamięć, duża jej pojemność, jest w procesie uczenia się języka obcego czynnikiem sprzyjającym. Spadkowi pojemności pamięci można przeciwdziałać przez odpowiednie ćwiczenia.3 W dydaktyce języków obcych motywacja stanowi o chęci do pokonywania trudności podczas nauki języka. Uczeń może być motywowany przez sam przedmiot, którego się uczy i sposób jego realizacji, a więc, zdaniem pana profesora, ciekawy podręcznik, miła nauczycielka, urozmaicona lekcja, jak też poprzez korzyści płynących z opanowania języka  - wyjazd za granicę, awans w pracy. Silna i trwała motywacja do uczenia się jest cechą bardziej charakterystyczną raczej dla uczniów dorosłych niż dla dzieci. Sprawna pamięć jest czynnikiem sprzyjającym w uczeniu się języków. Zmniejszenie się sprawności pamięci zaczyna być obserwowane po 30 roku życia. Motywacja jest na ogół silniejsza u uczniów dorosłych niż u dzieci. Silna motywacja może skutecznie rywalizować z ujemnym wpływem interferencji języka ojczystego. Doświadczenie w uczeniu się języków obcych wpływa dodatnio na postępy w uczeniu się kolejnego języka. W aspekcie sygnalizowanych powyżej problemów, warto podkreślić, że koncepcja pejzażu językowego w pokaźnym stopniu ułatwi opanowanie języka obcego w ciekawy, a zarazem w aktywny sposób. Ważne jest w tym wszystkim, aby nauczyciele języka obcego pracujący z dorosłymi, chcieli czerpać z zasobów tej koncepcji i wykorzystywać ją w codziennej swojej pracy. Będzie to z pewnością odebrane z satysfakcją, zwłaszcza przez uczniów dorosłych.

    Bibliografia

    1 http://anglofan.felberg.pl/?dzial=1&art=206, Edukacja językowa osób dorosłych, Karina Rusinek

    2Nauka języka obcego a wiek ucznia – prof. Norbert Morciniec http://www.morciniec.eu/21,nauka_jezyka_obcego_a_wiek_ucznia

    3O językowym obrazie świata, czyli czym różnią się języki, prof. Norbert Morciniec. http://www.morciniec.eu/22,o_jezykowym_obrazie_swiata_czyli_czym_roznia_...

  • imaginea utilizatorului Maria Jedlińska

    Ideałem jest połączenie dwóch rzeczywistości – tej wirtualnej i tej prawdziwej.

    Gdy nauczającym jest native speaker, to "praktyczna edukacja" może być dwukierunkowa i bardziej skuteczna: nie tylko uczniowie są nauczani (najczęściej wirtualnie), ale trener poznaje język kraju, w którym przebywa korzystajac z doświadczenia swoich uczniów. Nauczanie jest wtedy bardziej empatyczne.

    Wydaje się, że dobrym przykładem takiej współpracy może być nauka języków obcych prowadzona przez wolontariuszy z zagranicy w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Krakowie. Lista oczekujących seniorów na kolejne edycje jest bardzo długa :)