chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE - Plataforma eletrónica para a educação de adultos na Europa

Blogue

Πολυγλωσσία: H γλώσσα της βιώσιμης ανάπτυξης

24/03/2020
por Geormary Fragko...
Idioma: EL
Το κείμενο αποτελεί μετάφραση του πρωτότυπου που βρίσκεται στην ιστοσελίδα της UNESCO.

Σε έναν κόσμο που παγκοσμιοποιείται συνεχώς, το φαινόμενο της πολυγλωσσίας αποτελεί πλέον τον κανόνα και όχι την εξαίρεση. Η γλωσσική πολυμορφία, στηριζόμενη σε ένα σύστημα εκπαίδευσης που θα έχει ως βάση τη μητρική γλώσσα των εκπαιδευόμενων αλλά ταυτόχρονα θα είναι πολύγλωσσο, δημιουργεί πολλά οφέλη για τους εκπαιδευόμενους και ολόκληρη την κοινωνία. Επομένως, ολοένα και περισσότερα αποδεικτικά στοιχεία δείχνουν ότι η πολυγλωσσία μπορεί να συμβάλει αποτελεσματικά στη βιώσιμη ανάπτυξη και την ειρήνη,
επισημαίνει ο David Atchoarena, Διευθυντής του Ινστιτούτου Διά Βίου Μάθησης της UNESCO.

Από το 2000, η 21η Φεβρουαρίου γιορτάζεται ανά την υφήλιο, ως Παγκόσμια Ημέρα της Μητρικής Γλώσσας. Η γλωσσική πολυμορφία  αποτελεί ένα ανεκτίμητο κομμάτι της ανθρώπινης κληρονομιάς. Περίπου 7000 γλώσσες είναι ομιλούμενες σε όλο τον κόσμο. Ωστόσο, οι 2.680 από αυτές τις γλώσσες απειλούνται με εξαφάνιση και πολλές έχουν ήδη εξαφανιστεί.

Σε αυτό το πλαίσιο, η προσφορά εκπαίδευσης και οι μαθησιακές ευκαιρίες στη μητρική γλώσσα είναι ένα σημαντικό βήμα για τη μεταφορά και τη διατήρηση της παραδοσιακής γνώσης και των πολιτισμών με έναν βιώσιμο τρόπο. Τα παιδιά, οι νέοι και οι ενήλικες απαιτούν μαθησιακές ευκαιρίες που σχετίζονται με τις ζωές και τις ανάγκες τους. Κάτι τέτοιο, φυσικά, περιλαμβάνει και την πρόσβαση σε μάθηση, που θα πραγματοποιείται στη γλώσσα τους. Τα στοιχεία δείχνουν ότι μια τέτοια παροχή συμβάλλει όχι μόνο στη βελτίωση της μάθησης αλλά και στην ανάπτυξη της εμπιστοσύνης και της αυτοεκτίμησης.

Ωστόσο, σύμφωνα με μια μελέτη, το 2012 περίπου το 40% του παγκόσμιου πληθυσμού δεν είχε πρόσβαση σε κάποια μορφή εκπαίδευσης στη μητρική του γλώσσα ή σε μια γλώσσα που του ήταν κατανοητή. Τα μονογλωσσικά μοντέλα εκπαίδευσης έχουν, συχνά, συμβάλει στη μείωση της γλωσσικής πολυμορφίας και της χρήσης των τοπικών γλωσσών. Παρά το γεγονός ότι αυτό το φαινόμενο επικρατεί ακόμα και σήμερα, με το πέρασμα των χρόνων πολλές χώρες παρέχουν πλέον εκπαίδευση σε διαφορετικές γλώσσες, ιδίως στη φάση της πρώιμης σχολικής εκπαίδευσης, αλλά και στο πεδίο της εκπαίδευσης ενηλίκων, συμπεριλαμβανομένων των προγραμμάτων αλφαβητισμού.
Τα τελευταία στοιχεία που αναφέρονται στην παγκόσμια έκθεση για τη Μάθηση και την Εκπαίδευση Ενηλίκων (GRALE 4), που δημοσιεύθηκε από το Ινστιτούτο Διά Βίου Μάθησης (UIL) της UNESCO τον Δεκέμβριο του 2019, παρέχουν ορισμένα παραδείγματα εθνικών πολιτικών για την προώθηση της πολυγλωσσίας εντός και μέσω της εκπαίδευσης ενηλίκων και των προγραμμάτων αλφαβητισμού.
Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί η Αλγερία, η οποία προωθεί την πολυγλωσσία μέσω του αλφαβητισμού και της εκπαίδευσης ενηλίκων στις εθνικές και επίσημες γλώσσες της χώρας. Επίσης, η Ερυθραία ανέφερε προσπάθειες προώθησης της βασικής εκπαίδευσης και της κατάρτισης δεξιοτήτων των ενήλικων χρησιμοποιώντας τη μητρική γλώσσα των εκπαιδευομένων στα προγράμματα  αλφαβητισμού.

Στο Μεξικό, η πολιτική για την εκπαίδευση ενηλίκων εστιάζει στον αλφαβητισμό του Ισπανόφωνου πληθυσμού και στον δίγλωσσο αλφαβητισμό των αυτόχθονων κοινοτήτων. Είναι μια ολοκληρωμένη στρατηγική παρακολούθησης που ανέπτυξε 252 εργαλεία αξιολόγησης τα οποία διατίθενται σε διαφορετικές γλώσσες αυτόχθονων και εξυπηρετούν διαφορετικές ομάδες εκπαιδευόμενων (Maya, Mazateco Alta, Náhuatl de la Huasteca, Náhuatl Sierra Negra και Zongólica, Tseltal and Tsoltsil). Ταυτόχρονα, σχεδιάστηκαν πρόσθετα εργαλεία για να αξιολογήσουν την κατανόηση του γραπτού λόγου και της γραπτής έκφρασης στα ισπανικά και στην τοπική γλώσσα των δίγλωσσων συμβούλων σε οκτώ πόλεις (Chiapas, Hidalgo, Oaxaca, Puebla, Quintana Roo, San Luis Potosí, Veracruz and Yucatán).

Στη Μοζαμβίκη, μέσω μιας νέας στρατηγικής για τον αλφαβητισμό και την εκπαίδευση ενηλίκων εισάγεται ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα σπουδών για τη βασική εκπαίδευση νέων και ενηλίκων και υπάρχει μέριμνα για προγράμματα σε έξι τοπικές γλώσσες της Μοζαμβίκης, αυτές των Ronga, Changana, Sena, Ndau, Makua and Nyanja.

Αυτά τα παραδείγματα αντικατοπτρίζουν τις προσπάθειες που έχουν καταβάλει αρκετές χώρες για να προωθήσουν την ποικιλία των γλωσσών, συμπεριλαμβάνοντας τις αυτόχθονες γλώσσες, ώστε να επεκτείνουν την πρόσβαση στην εκπαίδευση ενηλίκων και τα προγράμματα αλφαβητισμού, να ενισχύσουν την ποιότητα της μάθησης και να προωθήσουν την πολυγλωσσία. Τι εννοούμε, όμως, ακριβώς, όταν χρησιμοποιούμε τον όρο πολυγλωσσία; Ποια πραγματικότητα περιγράφει;

Στην πραγματικότητα, η γλωσσική πολυμορφία είναι ένα πολιτισμικό χαρακτηριστικό που κυριαρχεί σε πολλά μέρη του πλανήτη και στα οποία αρκετές γλώσσες χρησιμοποιούνται μέσα στις ίδιες τις κοινότητες ή από διαφορετικές ομάδες στην ίδια χώρα. Σε αυτό το πλαίσιο, ο όρος πολυγλωσσία περιγράφει τη χρήση μίας και πλέον γλώσσας στην καθημερινότητα του ομιλητή. Μια ερευνητική μελέτη που αναφέρθηκε από την SIL διαπίστωσε ότι στο βόρειο Πακιστάν, σε ορισμένες κοινότητες που μιλούσαν όλοι τις ίδιες γλωσσικές ποικιλίες, οι άνθρωποι ανέφεραν ότι μιλούσαν διαφορετικές γλώσσες. Σε άλλες κοινότητες, όπου οι χρησιμοποιούμενες γλώσσες θεωρούνταν διαφορετικές, οι άνθρωποι επέμεναν ότι ήταν οι ίδιες γλώσσες. Τέτοιου είδους ευρήματα υποδεικνύουν ότι η έννοια της πολυγλωσσίας είναι περίπλοκη και σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με θέματα ταυτοτήτων, πολιτισμών και συστημάτων γνώσεων. Αναγνωρίζοντας τη σημασία της πολυγλωσσίας και την πολυπλοκότητα της, η UNESCO προωθεί το πρόγραμμα Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE), το οποίο αποτελεί μια εκπαίδευση που αρχίζει στη γλώσσα που είναι περισσότερο εξοικειωμένος ο εκπαιδευόμενος και σταδιακά εισάγει άλλες γλώσσες. Αυτή η προσέγγιση είναι σημαντική για την επίτευξη ισότιμης, ποιοτικής εκπαίδευσης και διά βίου μάθησης για όλους, όπως αυτή ορίζεται στον τέταρτο Στόχο για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (SDG 4) που θεσπίστηκε από τα Ηνωμένα Έθνη. 

Σύμφωνα με πρόσφατα ευρήματα που προέρχονται από τις νευροεπιστήμες,  φαίνεται ότι η ομιλία αρκετών γλωσσών βοηθά την ανάπτυξη του εγκεφάλου. Συνεπώς, με το να είναι κάποιος ενεργά πολύγλωσσος, σημαίνει ότι η δομή των εγκεφαλικών νευρώνων αλλάζει με έναν τρόπο που βελτιώνει τη μνήμη, βοηθά στην επεξεργασία της πληροφορίας και αναπτύσσει δεξιότητες που επιτρέπουν την ταυτόχρονη εκτέλεση πολλών εργασιών. Επιπροσθέτως, η χρήση πολλών γλωσσών θα μπορούσε στην ουσία να καθυστερήσει τις επιδράσεις ορισμένων ασθενειών του εγκεφάλου που επιφέρουν μείωση των δυνατοτήτων να σκεφτόμαστε και να θυμόμαστε.

Εκτός από τις επιδράσεις στις ακαδημαϊκές επιδόσεις και τη μάθηση, η πολυγλωσσία θεωρείται, επίσης, παράγοντας ειρήνης. Η εμπειρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην προώθηση της γλωσσικής πολυμορφίας και της πολυγλωσσίας, μέσω εκλεπτυσμένων και καλά χρηματοδοτούμενων ευρωπαϊκών εκπαιδευτικών προγραμμάτων ανταλλαγής, όπως το ERASMUS, πιθανότατα παρέχει την πιο προηγμένη μορφή μιας τέτοιας πολιτικής. Περιφερειακές πρωτοβουλίες για την οικοδόμηση της ειρήνης μέσω της εκπαίδευσης και της πολυγλωσσίας υπάρχουν και σε άλλα μέρη του κόσμου, ιδίως στην Αφρική, όπου προωθούνται οι διασυνοριακές αφρικανικές γλώσσες.

Αναγνωρίζοντας αυτή την τάση, η UNESCO ανακήρυξε τις «Γλώσσες χωρίς Σύνορα» ως το θέμα για την Παγκόσμια Ημέρα της Μητρικής Γλώσσας για το 2020. Εμείς στον Οργανισμό πιστεύουμε στη σημασία της πολιτιστικής και γλωσσικής ποικιλομορφίας για τη βιώσιμη ανάπτυξη και την ειρήνη. Την προηγούμενη χρονιά η UNESCO τίμησε τις αυτόχθονες γλώσσες καθώς είναι το μέσο για την οικοδόμηση της ειρήνης και της συμφιλίωσης την Παγκόσμια Ημέρα της Μητρικής Γλώσσας.

Η πολυγλωσσία αποτελεί ένα δυνατό όργανο για να προωθήσουμε την ανοχή και τον σεβασμό για τον υπόλοιπο κόσμο, δημιουργεί έναν ανοιχτό διάλογο. (…) (…) «H μοίρα με έσπρωξε κάποια στιγμή στη ζωή μου να γίνω αγγελιοφόρος δύο γλωσσών, των κινεζικών και των γαλλικών».(…) […] Δεν αποτελεί έκπληξη ότι από τότε, στην καρδιά της γλωσσικής μου περιπέτειας, η οποία προσανατολίζεται στην αγάπη για μια υιοθετημένη γλώσσα, ένα θέμα έχει εξέχουσα θέση: ο διάλογος… (François Cheng, Le Dialogue (2002), in Languages matter; The UNESCO courier; Vol. :1; 2008; p.10).

Σε έναν όλο και πιο περίπλοκο και πολυπολιτισμικό κόσμο, που έχει χαρακτηριστεί από την παγκοσμιοποίηση και μια από τις πιο ορατές της μορφές, τη διεθνή μετανάστευση, ο διάλογος θεωρείται σημαντικός στην αναζήτηση ειρηνικών και βιώσιμων λύσεων. Επομένως, οι πολιτικές και οι πρακτικές αναγνώρισης και χρήσης της γλωσσικής πολυμορφίας είναι σημαντικές για τη διασφάλιση της ταυτότητας των ανθρώπων με την έννοια που οι ίδιοι την αντιλαμβάνονται, ενώ ταυτόχρονα είναι σε θέση να κατανοούν και να σέβονται άλλους πολιτισμούς. Ανοίγοντας τον διάλογο μεταξύ των γλωσσών, η πολυγλωσσία μπορεί να καθιερώσει έναν διάλογο ανάμεσα στους ανθρώπους και να αποτελέσει μια υπόσχεση για ειρήνη και ένα βιώσιμο μέλλον.

Ο David Atchoarena διατελεί Διευθυντής στο Ινστιτούτο Διά Βίου Μάθησης της UNESCO.
Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn