European Commission logo
Create an account
Resource Details
ZASÓB

TREE ASSESSOR - Wprowadzenie do oceny stanu fizjologicznego drzew. Praktyczne metody pomiarów parametrów fizjologicznych

Drzewo jest złożonym organizmem, w którym stres środowiskowy objawia się zmianami w funkcjonowaniu wielu procesów fizjologicznych na poziomach od komórek poprzez tkanki do całego osobnika. Nie jest jednak łatwo pomierzyć te zmiany. W badaniach reakcji drzew na czynniki środowiska najczęściej stosuje się pomiary wymiany gazowej, zawartości i fluorescencji chlorofilu oraz potencjału wodnego liści, pędów, albo całego pnia. Należy jednak uwzględnić, że wyniki pomiarów na częściach drzewa nie muszą oddawać stanu procesów na poziomie całego organizmu. Nie zawsze jest możliwe stosowanie analogii do prostych, jednorocznych roślin zielnych, na których wykonano niezliczone prace badawcze w tym zakresie. Dodatkowo części drzewa posiadają pewną autonomię, a ich powiązania nie są dobrze znane. Także czasowa skala reakcji drzewa jest inna, niż w przypadku mniejszych, krótko żyjących roślin.

Pierwszą reakcją drzewa na stres jest adaptacja do niego, a następnie, w średnim terminie, wysiłek na rzecz jego skompensowania.

W odpowiedzi na suszę liście najpierw zamykają aparaty szparkowe, potem tracą turgor. W dalszej kolejności drzewo zrzuca część liści, czasem z całymi drobnymi gałązkami – w celu dalszego ograniczenia utraty wody. Obserwujemy więc przedwczesne przebarwianie i zrzucanie liści, a przy chronicznym niedoborze wody następuje zamieranie drzewa, zwykle od wierzchołka. Zamieranie zresztą może się ograniczyć do części wierzchołkowej, najtrudniejszej do zaopatrzenia w wodę – zwłaszcza u gatunków długowiecznych. Podobne do suszy objawy pociąga za sobą uszkodzenie korzeni na skutek ich przecięcia, nadsypania gleby, lub zagęszczenia gleby. Niedobór wody mobilizuje drzewo do silniejszego rozwoju systemu korzeniowego lub jego odtwarzania. W powiązaniu z mniejszą produkcją fotosyntetyczną (zamknięte szparki), prowadzi to do zmniejszenia przyrostu drzewa, zarówno pnia na grubość, jak i pędów na długość. Nowe liście zwykle mają mniejsze rozmiary i bywa, że mniejszą zawartość chlorofilu (są chlorotyczne). W przypadku wpływu szkodliwych substancji (np. sól, pestycydy, solne aerosole, spaliny) mamy zwykle do czynienia także z widocznymi zmianami w aparacie asymilacyjnym.

Opisane wyżej zmiany są zwykle rozciągnięte na przestrzeni kilku przynajmniej lat. Po pierwsze, większość procesów zachodzi u drzew powoli, w innej niż ludzka skali czasowej. Po drugie, zdrowe drzewa posiadają obfite rezerwy, pomagające przetrwać trudne chwile. Po trzecie, czynnik środowiskowy czasem uruchamia kaskadę efektów, z których dopiero dalsze wywierają na drzewo znaczący i widoczny wpływ. Przykładem tego jest uszkodzenie korzeni, które – jeśli nawet jest nieznaczne – może uruchomić proces rozkładu przez grzyby, prowadzący do osłabienia całego organizmu i jego śmierci lub upadku dobre kilka lat po wydarzeniu.

Współczesne metody badawcze pozwalają nam ocenić zakres reakcji drzewa na zaobserwowany stres, a także wykryć reakcję na stres już zanim pojawiły się spowodowane nim widoczne uszkodzenia. Każda metoda ma swoje plusy i minusy. Jako że drzewo stara się równoważyć procesy fizjologiczne w skali całego organizmu, jest możliwe, że wczesne objawy jego osłabienia nie zostaną wykryte przez konkretny pomiar. Ponadto, każda z metod może ujmować określony fizjologiczny problem, dlatego warto byś świadomym zarówno mocnych stron każdej stosowanej metody, jak jej ograniczeń. W istocie rzeczy połączenie różnych metod jest najlepszym sposobem na otrzymanie możliwie pełnego wglądu w stan zdrowia drzewa.

Resource Details
logo.
Autor materiału
Tatiana Swoczyna, Piotr Tyszko-Chmielowiec
Typ zasobów
Otwarte zasoby edukacyjne
Login (0)

Want to add a resource ?

Don't hesitate to do so! Click the link below and start posting a new resource!