chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE - Elektroniczna platforma na rzecz uczenia się dorosłych w Europie

Blog

Motywacja a nauka języków obcych

17/05/2017
przez Joanna Kic-Drgas
Język: PL

W obliczu postępującej globalizacji zjawisko uczenia się języków obcych podlega znaczącym zmianom, a co jest z tym nieodłącznie związane, zmienia się także w istotny sposób motywacja do uczenia się. Motywacja to proces na tyle kompleksowy, że czynniki, które skłaniały osoby dorosłe do nauki języka obcego kilkanaście, bądź kilkadziesiąt lat temu, dziś mają już znikome znaczenie, a pojawiły się zupełnie nowe.

W związku z powyższym celem niniejszego tekstu jest próba odpowiedzi na następujące pytania:

  • Czym jest motywacja w uczeniu się  języków obcych?
  • Jakie czynniki wpływają na motywację do uczenia sią języków obcych?
  • Jak rozwój motywacji może wspierać nauczyciel/ a jak uczący się?
  • Jak informacje o motywacji do uczenia się mogą się przełożyć na proces nauczania?

W pierwszej części artykułu nastąpi próba scharakteryzowania pojęcia motywacji w ogóle i przełożenia jej na motywację w nauczaniu języków obcych. Następnie omówione zostaną czynniki wpływające na motywację do uczenia się języków obcych. Następnie wskazane zostaną ścieżki wspierania, czy rozwoju motywacji, zarówno po stronie ucznia, jak i nauczyciela.

Motywacja próba definicji pojęcia

Sudecka–Zając (2013: 59) trafnie podkreśla, że motywacja w nauczaniu języków obcych nie może być traktowana „w kategorii produktu, który należy dać uczącym się”. Rola motywacji jest znacznie bardziej złożona, a odpowiedzialność za jej rozwój przejmuje na swoje barki nie tylko uczący się, ale także nauczyciel. „Rolą nauczyciela jest konstruowanie i rozwijanie różnorodnych motywów równolegle do wiedzy i umiejętności.” (Sujecka-Zajac 2013: 59)

Nie wystarczy zatem zaprezentować nowe treści w interesujący i niebanalny sposób. Proces motywowania jest o wiele bardziej złożony i długotrwały, co oznacza, że wymaga nieustannego monitoringu ze strony samego zainteresowanego, ale także strategii mających na celu jego wspieranie. Aby móc bliżej przeanalizować zjawisko motywacji warto się pochylić nad znaczeniem słowa motywacja, które jest ściśle związane z energią i pobudzaniem do działania (Kumaniecki 1984: 316). Bardzo wyraźnie tę zachętę do działania można odnaleźć w definicji  Reykowskiego (1992:113), wg, którego motywacja to:

„Proces psychicznej regulacji, dzięki któremu formułują się dążenia, przez które rozumieć należy tendencje do podejmowania czynności ukierunkowanych na określony cel”

W powyższej definicji można wyodrębnić trzy nierozerwalnie połączone ze sobą etapy motywacji:

Regulację psychiczną – dążenie – cel

Regulacja psychiczna jest formą modyfikacji sposobu myślenia i postrzegania określonego zjawiska, czy sytuacji. Choć jest to zjawisko zindywidualizowane, to jednak ma ono miejsce  nie tylko na skutek określonych czynników wewnętrznych (związanych z daną jednostką, jej psychiką, subiektywnym rozumieniem rzeczywistości), ale także czynników zewnętrznych, które mogą oddziaływać na grupę jednostek w dość zbliżony sposób (np. wymogi rynku pracy). Do grupy czynników wewnętrznych można zaliczyć dobre lub złe samopoczucie wynikające z bycia częścią danej grupy posługującej się danym językiem obcym jako językiem ojczystym. Bardzo intersującym zdaje się być fakt, że motywacja jest dążeniem wzbudzanym właśnie przez uczucie braku komfortu, niepewności czy złego samopoczucia, które przeradza się w dążenie do zmiany tej sytuacji na inną.

Dążenie, jako kolejny etap budowania motywacji, to pragnienie zmiany właśnie danego niekomfortowego stanu rzeczy, jego poprawy, czy modyfikacji. Dążenie do celu  jest często żmudnym procesem, podczas którego może nastąpić osłabienie chęci osiągniecia danego celu, a w najgorszym przypadku porzucenie chęci osiągniecia celu. Zwłaszcza w kontekście nauczania i uczenia się języków obcych ten negatywny scenariusz bardzo często ma miejsce, co związane jest z faktem, że nauczenie się języka obcego jest procesem długotrwałym. Aby etap dążenia do celu był jak najbardziej efektywny warto wzmacniać motywację przez określone bodźce, o których mowa będzie w dalszej części tekstu.

Wreszcie ostateczny etap procesu motywacji osiągnięcie celu, uwieńczenie wszelkich starań i wysiłków związanych z dążeniem do tego celu. Właściwe zdefiniowanie celu jest w kontekście motywacji bardzo istotne. Od niego bowiem zależy natężenie procesu motywacji. Tu także pojawia się najistotniejsza różniąca w kształceniu osób dorosłych a np. dzieci, etc.

Czynniki wpływające na motywację

W grupie czynników kształtujących motywację do uczenia się języków obcych można wyróżnić czynniki zewnętrzne i wewnętrzne.

Czynniki zewnętrzne

  • Globalizacja – jest to niewątpliwie zjawisko, które doprowadziło do rozpowszechnienia nauczania i uczenia się języków obcych. Dzięki wolnemu przepływowi  kapitału, towarów, usług i ludzi świat stał się globalną wioską, jedynym brakującym elementem do sprawnego funkcjonowania tej wioski było narzędzie komunikacji międzyludzkiej – język.

  • Rynek pracy –  regułą stało się już, że na rynku pracy wiedza i umiejętności nie starczają  aby otrzymać dobrze płatną posadę. Znajomość jednego języka obcego jest warunkiem koniecznym, dodatkowo, znajomość drugiego języka obcego jest dodatkowym atutem.

  • Sytuacja zawodowa - w wielu przypadkach opanowanie języka obcego może stać się podstawą do otrzymania awansu zawodowego. Znajomość języka obcego otwiera także dziś możliwości zawodowe w innym kraju.

  • Podróże - dostępność wyjazdów zagranicznych wpływa bardzo często na podjęcie decyzji o rozpoczęciu nauki języka obcego, najczęściej angielskiego, aby w swobodny sposób móc komunikować się w podróży.

  • Kontakty prywatne – w związku ze zwiększoną mobilnością nikogo dziś już nie dziwią wielonarodowościowe małżeństwa, czy obcojęzyczni znajomi. Coraz więcej osób utrzymuje kontakty prywatne z obcokrajowcami. Ta sytuacja wymaga znajomości języka obcego przynajmniej na poziomie komunikacyjnym.

  • Dostęp do informacji/Internet – łatwy dostęp do Internetu, jako źródła informacji przekonuje wiele osób do tego, że aby być na bieżąco, trzeba znać język obcy (język angielski), gdyż  najświeższe informacje z wielu dziedzin umieszczane są właśnie w tym języku.

/pl/file/jaroszewskafotolia95994765sjpgjaroszewska_fotolia_95994765_s.jpg

Czynniki wewnętrzne

  • Zamiłowanie do języków obcych – nie jest to być może częsty motyw podjęcia nauki języka obcego, ale bardzo istotny.  Motywacja wewnętrzna ma to do siebie, że jest bardziej trwała niż motywacja zewnętrzna, co oczywiście nie oznacza, że nie należy jej wspierać.

  • Spełnienie dotąd niezrealizowanych marzeń. Bardzo często różne koleje życia uniemożliwiają np. swobodne chodzenie na kurs językowy, często z powodu braku czasu.

Realistyczna ocena własnych umiejętności – czyli co może zrobić osoba ucząca się, aby zwiększyć swoja motywację

Motywacja jest bardzo ściśle związana z postawionymi celami. Jak wcześniej już stwierdzono jeśli cele są zbyt ambitne motywacja słabnie, a nawet może dojść do pojawienia się efektu zniechęcenia i braku chęci do kontynuowania nauki. Jak słusznie wskazuje Biedroń  (2008: 33) realistyczna ocena własnych umiejętności jest w nauce języka kluczowym elementem. Badaczka formułuje następujące postulaty, które powinny towarzyszyć decyzji o rozpoczęciu nauki, a także w trakcie samego procesu powinny towarzyszyć osobie uczącej się:

a)Rozpoznanie własnego stylu kognitywnego na podstawie wybranej lub wypracowanej strategii  uczenia się. Biedroń (2008:33) podkreśla, że w przypadku osób dorosłych chodzi tu np. o wybór nauczyciela i formy nauczania.

b)Dokładne sprecyzowanie oczekiwanego celu. Warto zadać sobie pytanie, czy ucząc się języka do potrzeb zawodowych rzeczywiście powinno się rozumieć i zgłębiać literaturę danego obszaru językowego, oraz, czy możliwe jest przy danym nakładzie pracy i czasu, który osoba dorosła może poświęcić poznanie języka na poziomie rodzimego użytkownika.

c)Bardzo ważną rolę w nauce języka odgrywa świadomość, zatem kluczowe dla procesu dydaktycznego okazuje się być uświadomienie sobie roli motywacji oraz sposobów jej wzmacniania.

d)Przejęcie odpowiedzialności za proces własnej nauki. W przypadku osób dorosłych zdaje się być to naturalną konsekwencją rozpoczęcia nauki. Często objawia się przez planowanie poszczególnych działań oraz podjęcie samodzielnych (autonomicznych) kroków w nauce języka (np. czytanie artykułów obcojęzycznych lub słuchanie audiobooków, wykonywanie dodatkowych ćwiczeń).

Sposoby motywowania dorosłych – czyli co może zrobić nauczyciel, aby zwiększyć motywację ucznia

Jak już zostało to podkreślone na początku artykułu, motywacja ma charakter zmienny nie tylko sama w sobie, tj. w trakcie jednego określonego procesu dydaktycznego, ale także w kontekście różnych osób, chodzi tu o różne grupy czy wiekowe czy zawodowe. Warto po raz kolejny podkreślić silnie zindywidualizowany charakter motywacji. Stąd też tak trudne ( i zapewne w ogóle niemożliwe) okazuje się być znalezienie jednej uniwersalnej formuły na motywowanie osób dorosłych.

Warto jednak, w świetle tego, co zostało już wcześniej napisane zastosować następujące działania:

a)Ustalanie mierzalnych celów. Nawet w przypadku decyzji o rozpoczęciu uczenia się języka obcego, warto podkreślać, że mimo, iż sama nauka języka obcego trwać może długo, niemniej osiągnięcie pojedynczych celów (np. zabukowania hotelu w pokoju, spytania i dowiedzenia się, gdzie znajduje się konkretna ulica, bądź zamówienia jedzenia w restauracji, przeprowadzenie krótkiej wymiany zdań na temat pogody) jest możliwe do zrealizowania w konkretnym czasie, ponieważ są to małe mierzalne cele. Uświadomienie uczącemu się osiągniecia choćby tych  pojedynczych wyzwań, którym jest w stanie sprostać, będzie miało olbrzymie znaczenie, aby wzmocnić chęć dalszej nauki.

b)Metarefleksja. W procesie nauczania dorosłych metarefleksja odgrywa bardzo dużą rolę. Jej celem jest zwrócenie uwagi na to, że mimo chwilowych porażek w procesie dydaktycznym każdy osiąga też sukcesy. Metarefleksja może mieć charakter krótkiej dyskusji o tym, co sprawia uczniom trudności, a co postrzegają jako łatwe lub indywidualnej informacji o tym jakie sukcesy udało się im osiągnąć w ostatnim czasie w kontekście nauki języka, np. udzielenie odpowiedzi na pytanie o drogę obcokrajowca napotkanego w rodzinnym mieście lub obejrzenie obcojęzycznego filmu w oryginale, etc.

c)Dobór autentycznych materiałów. W kształceniu osób dorosłych niezwykle ważne jest praktyczne użycie języka. Ważny jest zatem taki dobór materiałów, najlepiej autentycznych, które po pierwsze uczący może naprawdę spotkać w kontakcie z językiem obcym oraz po drugie zainteresują uczącego się, ponieważ będą dotyczyły otaczających go spraw. Tu ciekawym przykładem wzmacniającym jeszcze ten argument są wyniki ankiety przeprowadzonej wśród seniorów uczących się języka obcego (Kic-Drgas 2013), z której wynika, że osoby starsze chciałyby na zajęciach rozmawiać o zdrowiu, rodzinie, swoich wspomnieniach czy miejscach kultu religijnego, niestety bardzo często podręczniki, z którymi pracują nie dostarczają tych informacji.

d)Wspieranie autonomii. Zważywszy, że proces nauczania języka obcego jest długotrwały (i często także żmudny), co już niejednokrotnie zostało w tym artykule podkreślone, a osoby dorosłe już nie chcą być prowadzone za „przysłowiową” rękę. Dlatego należy je wyposażyć w stosowne ‘instrumentarium’ (metody, strategie, wskazówki literaturowe) pozwalające na naukę języka we własnym tempie.

Podsumowanie

Na motywację składa się wiele czynników, które współistniejąc razem dopiero mogą doprowadzić do osiągnięcia sukcesu. Motywacja odgrywa w nauce języka obcego kluczową rolę i dlatego warto ją wspierać. Warto też zastanowić się nad powodem podjęcia nauki i monitorować własny stosunek do podjętego działania. Mimo wielu chwilowych porażek nie ma przecież nic bardziej przyjemnego  niż poczucie osiągnięcia postawionego celu!

Bibliografia

Biedroń, Adriana (2008): Koncepcja zdolności językowej a atrybucyjna teoria motywacji i emocji Bernarda Weinera, w: Michońska- Stadnik, A., Wąsik, Z (2008): Nowe spojrzenie na motywację języków obcych. Wrocław: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Filologicznej, 27- 33.

Kic-Drgas, Joanna (2013): Fremdsprachenlernen im Seniorenalter. Entwicklung und Evaluation von Lehr- und Lernmaterialien für Senioren. Wroclaw/Dresden: Quaestio/Neisse Verlag.

Kumaniecki, Kazimierz (1984): Słownik łacińsko-polski. Warszawa: PWN.

Reykowski, Janusz (1992): Teoria Motywacji a zarządzanie. Warszawa: PWN.

Sujecka-Zajac,(2013): O motywacji kompetencyjnej w dydaktyce języków obcych, w: Języki Obce w Szkole, 4, 59-66.

Joanna Kic-Drgas - absolwentka lingwistyki stosowanej na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza. W roku 2012 obroniła pracę doktorską. Autorka wielu artykułów z zakresu metodyki oraz dydaktyki nauczania języków obcych. Ambasador EPALE. 

Zobacz także:

Pejzaż językowy – możliwości i ograniczenia w nauczaniu dorosłych

Czy do rozwoju trzeba motywować?

    

Jesteś zainteresowany edukacją językową? Szukasz inspiracji, sprawdzonych metod i niestandardowych form?

Tutaj zebraliśmy dla Ciebie wszystkie artykuły na ten temat dostępne na polskim EPALE! 

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn
Refresh comments Enable auto refresh

Wyświetla 1 - 1 z 1
  • Obrazek użytkownika Dorota Szczepan-Jakubowska

    Dla mnie podstawową motywacją do nauki języków obcych jest potrzeba informowania innych o moich potrzebach i dowiedzenia się, jakie oni sami mają potrzeby. Słowem, uczę się języka obcego, żeby zrozumieć innych ludzi i pozwolić im zrozumieć siebie. To bardzo ważne, żeby nie uczyć języka jako sztuki samej w sobie, lecz jako sztuki komunikacji. Wielu ludzi napędza ciekawość, otwartość i lęk przed zagubieniem w obcym świecie. To ta sama motywacja, która każe pogłębiać zdolności komunikacyjne we własnym języku. W dzisiejszym świecie języki obce stają się równie potrzebne, jak sprawność komunikowania się w obrębie własnej kultury.