chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

Elektroniczna platforma na rzecz uczenia się dorosłych w Europie

 
 

Blog

Jak kreatywnie rozwiązywać problemy? Metoda 6 kapeluszy Edwarda de Bono.

28/03/2019
przez Bogusława Łuka
Język: PL

Rozwiązujemy problem metodą 6 kapeluszy Edwarda de Bono.

Aby twórczo podejść do rozwiązania problemu, można zastosować metodę sześciu kapeluszy autorstwa Edwarda de Bono. Dzięki niej możemy sztucznie i chwilowo przyjąć określone stanowisko w danej sprawie - co jest sednem metody - i bez związku emocjonalnego ze swoimi racjami wyrazić uczucia. Metoda ta zmienia zwykłe argumentowanie w dyskusję, z uwzględnieniem sześciu stron, z jakich można podejść do problemu. Często jest stosowana w biznesie, jako sposób pracy w grupie nad danym problemem.

Pracownicy naszej Fundacji mieli okazję przetestować proponowaną metodę w trakcie szkolenia Creative Thinking, Innovation and Entrepreneurship w ramach projektu dofinansowanego z PO WER EDUKACJA DOROSŁYCH.

W metodzie warto zastosować realne, kolorowe kapelusze, np. papierowe czapeczki, by uczestnik mógł łatwiej przyjąć rolę, adekwatną do kapelusza, i aby była ona czytelna dla reszty uczestników. Ćwiczenie może mieć wiele wariantów. W niniejszym, w jednej rundzie, uczestnikom (każdemu z osobna lub w parach) zostaje nadany konkretny kolor kapelusza. W drugiej rundzie natomiast, każdy uczestnik może dowolnie przyjąć punkt widzenia i dobrać odpowiedni kapelusz samodzielnie.

Są warianty, w których np. każdy kapelusz ma tzw. fazę, podczas której, wszyscy przyjmują jeden punkt widzenia, a prowadzący koordynuje ilość i długość faz. Inny sposób przeprowadzenia zadania to dyskusja na dany temat bez kapeluszy i wiedzy o nich. Uczestnicy rozmawiają swobodnie i dyskutują o problemie, a prowadzący dyskretnie zapisuje wypowiedzi pasujące do charakterystyki danego kapelusza. Po debacie, uczestnicy są informowani o rodzajach kapeluszy i dowiadują się, na podstawie zapisanych wypowiedzi, do jakiego kapelusza jest im blisko w sposób naturalny i intuicyjny.

Niniejsza metoda stanowi pomoc w twórczym rozwiązywaniu problemu i angażuje cały zespół.

                          

Wedle propozycji De Bono możemy rozróżnić następujące kolory kapeluszy i ich charakter:

  • biały – wyraża się obiektywnie o problemie, prezentuje fakty, liczby, dane;
  • czerwony – prezentuje stronę emocjonalną  (obawy, entuzjazm, radość), nie musi i nie powinien uzasadniać swoich emocji;
  • żółty – przedstawia pozytywne strony danego rozwiązania
  • czarny – wyraża krytykę wobec propozycji
  • zielony – kreatywny kapelusz, który szuka i przedstawia własne pomysły na rozwiązania
  • niebieski – uczestnik (może być również prowadzącym, w wariancie bez prowadzącego) ma za zadanie porządkować wypowiedzi, nadzorować używanie kapeluszy.

Przed rozpoczęciem dyskusji trzeba jasno określić, co będzie jej tematem i jakich rezultatów oczekujemy.

Metoda 6 kapeluszy może być zastosowana na wiele sposobów. Jednym z wariantów jest dyskusja polegająca na tym, aby każdy uczestnik przyjął inny kolor kapelusza. W zależności od liczebności grupy, reprezentantów danego koloru może być kilku. Kolor kapelusza może być wylosowany, wybrany lub też wskazany przez prowadzącego. (Przydzielenie koloru kapelusza może być - nie musi - odwrotne do charakterystycznych cech osoby w życiu codziennym, np. osoba, która na co dzień głównie kieruje się faktami, otrzymuje czerwony kapelusz, by w sposób emocjonalny spojrzeć na badany problem).

W trakcie dyskusji prowadzący lub posiadacz niebieskiego kapelusza wskazuje kolejność wypowiedzi. Przykładowa kolejność dyskusji:

  • sprecyzowanie oczekiwań - głównie niebieski kapelusz
  • zebranie dostępnych danych i faktów (kapelusz biały)
  • w trakcie gromadzenia informacji i faktów zaczną pojawiać się również wypowiedzi uczestnika w kapeluszu czerwonym, odnoszące się do emocji odczuwanych w związku z przedstawionymi danymi
  • zbieranie pomysłów (kapelusz zielony), ich ocena – odnosząca się do zalet (kapelusz żółty) oraz wad i niedociągnięć (kapelusz czarny)
  • powtórna ocena proponowanych pomysłów pod kątem naszych odczuć.

W ramach tego modelu realizacji metody należy pamiętać, iż wypowiadają się wszyscy dyskutanci, a wypowiedzi notuje prowadzący (nie bierze on czynnego udziału, zatem otrzymuje zadanie notowania ustaleń grupy) lub uczestnik, który przyjął rolę niebieskiego kapelusza. Kiedy ustalimy, iż wyczerpane zostały możliwości argumentów w trakcie tej tury lub uczestnicy potrzebują zmiany sposobu rozważań, zmieniamy kolor kapelusza. Ilość tur w trakcie dyskusji zależna jest od postępu w rozwiązywaniu problemu. Jeśli grupa po raz kolejny chce dokonać zamiany kapeluszy, nic nie stoi na przeszkodzie.

                                  

W celu skutecznego i efektywnego przeprowadzenia realizowanej metody, należy pamiętać o konieczności spełnienia kilku zasad:

  • prowadzący, osoby noszące kapelusz niebieski nie mogą dopuścić do chaotycznej dyskusji, należy unikać również wzrostu napięcia między dyskutantami;
  • należy dać każdemu możliwość wypowiedzenia się;
  • warto zobligować każdego do wejścia w rolę myśliciela spod konkretnego kapelusza, pozwoli to na poszerzenie horyzontów i głębsze spojrzenie na analizowany problem.

Powyższy schemat jest wyłącznie sugestią. Uczestnicy dyskusji mogą korzystać z dowolnego myślowego kapelusza, dowolną ilość razy i na dowolnym etapie dyskusji. Warto jednak:

  • nie wzbraniać się przed używaniem czerwonego kapelusza (emocje) - pomaga on oddzielić fakty od naszych obaw i emocji;
  • ocenę pomysłu rozpoczynać od „optymistycznego” kapelusza żółtego, a dopiero później przejść do wad (kapelusz czarny) - dużo trudniej dostrzec zalety po fali ataków na dany pomysł.

Zachęcamy do przetestowania metody w ramach swojej organizacji. Nam udało się realnie zastosować wypracowane rozwiązanie. Powodzenia!

   

Jesteś trenerem, szkoleniowcem? Szukasz inspiracji, sprawdzonych metod i niestandardowych form?

Tutaj zebraliśmy dla Ciebie wszystkie artykuły na temat pracy trenera dostępne na polskim EPALE

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn
Refresh comments Enable auto refresh

Wyświetla 1 - 2 z 2
  • Obrazek użytkownika Monika Sulik
    Bardzo lubię tę metodę pracy, przede wszystkim, dlatego że zwykle dzięki jej zastosowaniu widzę jak (przynajmniej u kilku osób) "dokonuje się" uelastycznienie myślenia. W odpowiedzi do zapytania Rafała może tylko napiszę, że co prawda nie znam badań dotyczących efektywności tej metody (chyba tego nie można za bardzo "zmierzyć, zważyć, zagotować") Ale dla mnie jej efektywność wyraża się bezpośrednio w spotkaniu i pracy z grupą. Czasem się coś zadzieje bardziej, czasem mniej, ale zawsze jest ciekawie i inaczej niż podczas standardowej dyskusji. Kika razy nawet miałam okazję doświadczać swego rodzaju osobistych "rewolucji" na miarę kopernikańskiego przewrotu ... Polecam serdecznie 
  • Obrazek użytkownika Rafał Żak
    Hej. 
    masz jakieś badania dotyczące efektywności metody? Boję się, że będzie jak z burzą mózgów. Popularność level master, a metaanalizy pokazują brak efektywności. Podrzucisz?