chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

Elektroniczna platforma na rzecz uczenia się dorosłych w Europie

 
 

Blog

Wyzwania w edukacji seniorów: wzbogacanie tradycyjnych form cz.4

18/07/2019
by Wiesław Kopeć
Język: PL

Edukacja osób dorosłych w obszarze ICT i nowych technologii niesie ze sobą szereg wyzwań, szczególnie istotnych w odniesieniu do seniorów. Jako badacze i praktycy skupieni wokół Stowarzyszenia Kobo, działającego m.in. w obszarze międzypokoleniowej współpracy na rzecz osób starszych pragniemy się z Państwem podzielić naszymi spostrzeżeniami i doświadczeniami w zakresie aktywizacji osób starszych z użyciem nowych technologii. W niniejszym artykule kontynuujemy rozważania na temat różnych form edukacji w odniesieniu do osób starszych. Spróbujemy pokazać obiecujące trendy zmierzające do większego zaangażowania osób uczestniczących m.in. poprzez wykorzystanie wolontariatu i podejścia międzypokoleniowego.

  

  

/pl/file/04emopwermentvrpng04_emopwermentvr.png

  

Sesja współprojektowania partycypacyjnego w ramach Living Lab Kobo

      

Jak wspomnieliśmy w poprzednich materiałach, niektóre z szeroko rozpowszechnionych form edukacji seniorów, takie jak tradycyjne wykłady i zajęcia w ramach uniwersytetów trzeciego wieku, są silnie osadzone w tradycji akademickiej. Czerpią w ten sposób ugruntowane wzorce, które w odniesieniu do zdobywania praktycznych umiejętności w zakresie współczesnych technik i narzędzi informacyjnych mogą nie być zbyt efektywne. Z kolei typowe komercyjne rozwiązania z rynku szkoleń IT zazwyczaj nie nadają się do bezpośredniego zastosowania w odniesieniu do seniorów i ich potrzeb. W obydwu przypadkach przyczyna tkwi w modelu odniesienia, który jest silnie związany z kształceniem kompetencji cyfrowych pod kątem potrzeb rynku pracy oraz procesów certyfikacji.

             

Tradycyjny model edukacji cyfrowej

                          

Bardzo często oferta w obszarze edukacji informatycznej skierowana do seniorów stanowi próbę przeniesienia wzorców i metod ze świata akademickiego, jak ma to miejsce zazwyczaj w przypadku uniwersytetów trzeciego wieku. Z kolei samorządy często starają się delegować kwestie edukacji cyfrowej seniorów bezpośrednio do komercyjnego rynku szkoleniowego, w postaci typowych kursów komputerowych. Jak wspomnieliśmy w poprzednim materiale, za jeden z najbardziej uznanych wzorców w tej dziedzinie uchodzi ECDL, czyli europejskie komputerowe prawo jazdy (European Computer Driving Licence). W toku swojej, sięgającej ponad ćwierć wieku, historii system wywodzący się pierwotnie z Finlandii został z powodzeniem rozwinięty i przebudowany, jako uniwersalne standaryzowane rozwiązanie do zastosowania w każdym z krajów unijnych. W ramach swej ewolucji system ECDL zyskał w ostatnich latach również mocną podbudowę teoretyczną w postaci odniesienia do ramowego modelu kompetencji cyfrowych DIGCOMP[1]. W związku z powyższym aktualnie w języku polskim ECDL jest tłumaczone jako Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych.

                             

Pomimo, iż model i podejście jest dość elastyczne, głównym jego przeznaczeniem jest wyrównywanie postępu w kierunku wspólnotowego Jednolitego Rynku Cyfrowego, stanowiącego rozszerzenie wspólnego rynku unijnego. Tym samym rozwiązania czerpiące z tego podejścia skupione są na zapewnieniu porównywalnych standardów w obszarze szkolenia zawodowego i standaryzacji wymagań w zakresie wiedzy i umiejętność ICT w poszczególnych branżach oraz poziomach systemu szkolnictwa. Jednocześnie brakuje gotowych schematów i wzorców do zastosowania w odniesieniu do grupy osób w wieku poprodukcyjnym.

                   

Nie wnikając w niuanse zróżnicowania tak szerokiej i heterogenicznej grupy docelowej jaką stanowią seniorzy, o czym wspominaliśmy w poprzednich materiałach, stosowanie wprost rozwiązań rynkowych powoduje sytuację, w której do grupy seniorów kierowana jest oferta typowo biurowa, składająca się z nauki komputera, edytora tekstów arkusza kalkulacyjnego czy baz danych. Tego typu ofertę wciąż znaleźć można w wielu uniwersytetach trzeciego wieku, a także w ramach kursów organizowanych przez lokalne ośrodki kultury czy nawet komercyjne podmioty szkoleniowe działające na zlecenie organów administracji lokalnej.

                               

Z naszych doświadczeń i praktyki badawczej wynika, iż edukacja seniorów w zakresie technik informacyjnych i komunikacyjnych wymaga jednak zdecydowanie bardziej elastycznego podejścia i wyjścia poza utarte schematy zarówno w odniesieniu do przedmiotu procesu edukacyjnego jak i jego grupy docelowej. Jest to istotne zwłaszcza w kontekście tych funkcji i rozwiązań z obszaru ICT, które mogą ułatwić seniorom wspomniane we wcześniejszych materiałach samodzielne życie (Active Assisted Living) oraz wpłynąć pozytywnie na ich dobrostan i poczucie szczęścia (well-being and happiness), np. poprzez inkluzję czyli włączenie społeczne, rozumiane jako utrzymanie i rozbudowę więzi społecznych lub niejednokrotnie ich przywrócenie. Stąd znajomość obsługi smartfona, tabletu bądź smart TV wyposażonych w oprogramowanie do zdalnych połączeń głosowych i wideo czy sieci społecznościowych wychodzi obecnie na plan pierwszy, przed tradycyjnie rozumianą edukację komputerową, zwłaszcza taką, która ukierunkowana jest na certyfikację na potrzeby ryku pracy i podnoszenia kompetencji zawodowych.

                             

Bliżej potrzeb: deinstytucjonalizacja, wolontariat i międzypokoleniowość

                              

Mówiąc o potrzebie zmian, nie mamy na myśli rewolucji. Oczywiście w naszym Living Labie specjalizujemy się w nieszablonowych formach i kreatywnym wychodzeniu poza utarte schematy (out of the box). Niemniej nie brak przykładów na to, iż wyjście naprzeciw potrzebom senioralnym jest możliwe krok po kroku, poprzez modyfikację istniejących programów i działań podejmowanych w systemie pomocy instytucjonalnej np. organizowanej przez lokalne samorządy. Przykładem może być aktywność prowadzona przez władze m.st. Warszawy. Od wielu lat w ramach przyjętej wieloletniej strategii realizacji polityki senioralnej następuje stopniowa decentralizacja i deinstytucjonalizacja systemu edukacji osób starszych w obszarze ICT, powiązana z dopasowaniem oferty do grupy docelowej i indywidualizacją form wsparcia. Jeszcze kilka lat temu wsparcie seniorów w postaci kursów i szkoleń organizowane było bezpośrednio przez urzędników i pracowników ratusza. Z czasem wykształcono formy odpowiedzialnej współpracy partnerskiej z organizacjami pozarządowymi, które pozwoliły nie tylko na zwiększenie zasięgu, ale również przeniesienie wsparcia nie tylko geograficznie bliżej seniorom, ale przede wszystkim, dzięki systematycznej ewaluacji oraz badaniom, udaje się także dopasować treści i formy wsparcia do potrzeb grupy docelowej. Warto w tym miejscu zauważyć, iż natura tego wsparcia zmienia się wraz ze wprowadzaniem nowych technologii na rynek oraz coraz lepszym rozpoznawaniem potrzeb grupy docelowej, ewoluujących wraz z rozwojem tej grupy.

W ramach tych działań zarysowaują się trzy istotne trendy: deinstytucjonalizacja, wolontariat i międzypokoleniowość. Pierwszy z nich związany jest mocno z decentralizacją i rozproszeniem wsparcia. Kursy i wsparcie dla seniorów organizuje się równolegle w wielu punktach na terenie miasta, w oparciu o rosnącą sieć miejsc aktywności lokalnej. Dzięki rozwojowi tej sieci możliwe jest zarówno łatwiejsze dotarcie z ofertą indywidualną, jak i rozwój form nieinstytucjonalnych, w tym opartych na woluntaryzmie. Warto przy tym zaznaczyć, że działania warszawskiego samorządu są nakierowane na wsparcie wolontariatu międzypokoleniowego. Organizatorzy działań edukacyjnych włączają do wsparcia realizacji zadań z zakresu edukacji cyfrowej zarówno seniorów, jak i osoby młodsze, w tym studentów i młodzież szkolną. Doczekaliśmy się nawet specjalnej nazwy dla tych wyspecjalizowanych form wolontariatu: Asystentów Integracji Cyfrowej oraz Młodszych Asystentów Integracji Cyfrowej.

                           

Specjaliści z naszego stowarzyszenia od lat współpracują z innymi organizacjami zaangażowanymi w proces integracji cyfrowej seniorów, również w zakresie udoskonalania i przekształcania tradycyjnych form edukacyjnych. W szczególności w ramach współpracy ze Stowarzyszeniem Kreatywni 50+[2], które powstało jako oddolna inicjatywa środowiska senioralnego staramy się wspierać wielotorowo działania, na które składają się kursy podstawowej obsługi komputera i urządzeń mobilnych, w trakcie których początkujący seniorzy zapoznają się z podstawowymi możliwościami urządzeń cyfrowych. Swoją przygodę z nowymi technologiami mogą kontynuować w celu rozwijania swoich zainteresowań na licznych kursach tematycznych, których szeroki wachlarz obejmuje zagadnienia od sieci społecznościowych, przez e-turystykę po fotografię i kwestie bezpieczeństwa. Dodatkowo mogą liczyć na wsparcie indywidualne w ramach porad w kilkudziesięciu Punktach Cyfrowego Wsparcia Seniora (PCWS) rozdystrybuowanych po całej Warszawie, których sieć koordynowana jest właśnie przez Kreatywnych 50+. Ze swojej strony staramy się stale wzbogacać i rozszerzać powyższą ofertę o nowe formy, rozwijane w ramach naszej aktywności badawczej, w formacie rozproszonego Living Labu 2.0 Kobo 3D (distributed, digital, democratic). Realizacja naszych nieszablonowych działań, jak międzypokoleniowe gry miejskie z nowymi technologiami, hackathony i warsztaty współprojektowania, jest możliwa właśnie dzięki rozwojowi sieci nowoczesnych miejsc aktywności lokalnej, towarzyszącej wspomnianym bardziej tradycyjnym formom wsparcia, jak kursy i porady. W kolejnych materiałach przybliżymy Państwu przykłady naszej współpracy i doświadczeń w tym obszarze.

                

STOWARZYSZENIE KOBO

                 

Stowarzyszenie Kobo skupia specjalistów, praktyków i badaczy z czołowych polskich uczelni, m.in. z Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych, Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu SWPS, Politechniki Warszawskiej, Ośrodka Przetwarzania Informacji i instytutów PAN, specjalizujących się w tematyce tworzenia, badania i rozwijania narzędzi informatycznych dla osób starszych, z wykorzystaniem interdyscyplinarnego, otwartego i partycypacyjnego podejścia do projektowania rozwiązań z użytkownikami (m.in. human-centered approach, user-centered design, participatory design), w szczególności osobami starszymi. Nasze działania rozwijamy w oparciu o idęę LivingLab w podejściu rozproszonym. W naszym Living Labie skupiamy się zwłaszcza na aktywizacji i włączaniu seniorów w rzeczywistość cyfrową z wykorzystaniem działań międzypokoleniowych i uwzględnieniem najnowszych trendów w obszarze IT, jak IoT, Smart Cities i Citizen Science oraz nowych interfejsów rzeczywistości wirtualnej i rozszerzonej (VR, AR) oraz interakcji głosowych (VA). Rezultaty naszych badań publikujemy na najlepszych międzynarodowych konferencjach oraz zagranicznych czasopismach naukowych.


[2] http://www.kreatywni50plus.pl/

                                  

Zobacz także:



Srebrna gospodarka: nowe szanse dla edukacji osób starszych cz.1
Wyzwania w edukacji osób starszych: zróżnicowanie wiekowe cz.2
Wyzwania w edukacji seniorów: tradycyjne podejścia i modele cz.3
Nowe formy wsparcia i edukacji ICT seniorów

    

Jesteś zainteresowany edukacją seniorów? Szukasz inspiracji, sprawdzonych metod i niestandardowych form?

Tutaj zebraliśmy dla Ciebie wszystkie artykuły na ten temat dostępne na polskim EPALE! 

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn