chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

Elektroniczna platforma na rzecz uczenia się dorosłych w Europie

 
 

Blog

„Wyobraź sobie, że prowadzisz kurs kształcenia ustawicznego i nikt na niego się nie wybiera“

07/09/2018
by Beata Jurkowicz
Język: PL
Document available also in: DE LV

Weiterbildungswiderstand

Tłumaczenie NSS Polska; jezyk oryginału: niemiecki

Nie wszyscy dorośli chcą kierować się doktryną „kształcenia ustawicznego”. Niektórzy z nich odmawiają dalszej edukacji. W swojej rozprawie habilitacyjnej Daniela Holzer rozwinęła krytyczną teorię oporu przed kształceniem ustawicznym. W wywiadzie wyjaśnia przyczyny oporu przed kształceniem (ustawicznym) i jak może on działać wzmacniająco.

Karin Kulmer: W swojej rozprawie habilitacyjnej rozwija pani krytyczną teorię oporu przed kształceniem ustawicznym. Dlaczego wybrała pani akurat ten temat i takie podejście do niego?

Daniela Holzer: Tematem tym zajmuję się już od wielu lat. Od samego początku fascynował mnie fakt, że istnieją ludzie, którzy wbrew ogólnie propagowanej konieczności kształcenia ustawicznego unikają kształcenia ustawicznego, ponieważ istnieją dla nich ważne powody powstrzymujące ich przed tym. To ukazuje, że na obrazie − rzekomo bezwzględnie sensownego kształcenia ustawicznego − pojawiły się rysy. Opór przed kształceniem ustawicznym jest jednak zagadnieniem jak dotąd słabo zbadanym i poczułam, iż powinnam sprawdzić z mojej krytycznej perspektywy, czy i jak można teoretycznie, a w szczególności krytycznie wyjaśnić i unaocznić problem oporu przed kształceniem ustawicznym. Korzystając z wyników badań dotyczących oporów pochodzących z innych dyscyplin naukowych próbuję nakreślić całościowy obraz problemu oporu przed kształceniem ustawicznym.

Czym spowodowane jest dotychczasowe znikome zainteresowanie problemem oporu przed kształceniem ustawicznym w badaniach kształcenia dorosłych/kształcenia ustawicznego?

Przede wszystkim temat ten jest wyjątkowo niewygodny. Kształcenie jest odbierane w społeczeństwie przeważnie pozytywnie. A przynajmniej taka narracja przebija się w społeczeństwie. Z takiej perspektywy opór w zasadzie zdaje się być niemożliwy, bowiem nikt dobrowolnie nie powinien rezygnować z wszelkich szans i korzyści. Fakt, iż mamy tu do czynienia z wieloma złudzeniami i że kształcenie może wiązać się z czymś negatywnym zupełnie nie jest brany pod uwagę. Kolejną przyczyną jest to, że podjęcie tematu oporu lub wręcz przedyskutowanie go jako działania pożytecznego odbiera się jako atak na podstawy praktyki edukacyjnej lub wręcz pedagogiki uznając, iż poważa to ich sensowność. Nie bez znaczenia jest jednak również fakt, iż opór przed kształceniem ustawicznym przejawia się przede wszystkim w cichej, biernej niechęci. Nie jest on zatem bezpośrednio widoczny i praktycznie nie rzuca się w oczy. I wreszcie − co nie mniej ważne − uważam, że problem oporu przed kształceniem ustawicznym oraz poglądów podających w wątpliwość przeważającą doktrynę można moim zdaniem naświetlić wyłącznie z krytycznej perspektywy, co wiąże się z dużą niechęcią.

Z jakiego powodu osoby opierają się kształceniu (ustawicznemu)?

Przy obecnym stanie badań możemy jedynie domyślać przyczyn oporu przed kształceniem ustawicznym i form, w których jest on wyrażany. Kompleksowa wiedza na temat tego, kto jest wykluczony z kształcenia ustawicznego, nie pozwala na wyciągnięcie wniosków na temat przyczyn tego oporu. Niemniej wiedza ta jest niezwykle ważna dla zmniejszenia dyskryminacji. Niestety istnieje bardzo niewiele badań empirycznych poświęconych przyczynom oporu. Axel Bolder i Wolfgang Hendrich ukazują jednak przykładowo, iż zwłaszcza w przypadku osób o najniższych kwalifikacjach kształcenie ustawiczne jest o tyle bezcelowe, ponieważ obiecane im szanse [związane z kształceniem ustawicznym - przyp. tłum.] nigdy się nie pojawiają. Peter Faulstich i Petra Grell ukazują z kolei, że opory pojawiające się w sytuacjach nauczania mogą wiązać się ze scenariuszami nauczania, przyczynami biograficznymi itd. Jeśli zbierzemy dostępną wiedzę na ten temat i jednocześnie ją przeanalizujemy, to dochodzimy do wniosku, że jest wiele dobrych powodów, dla których pojawia się opór przed kształceniem ustawicznym: brak szans na poprawę, brak energii i czasu na kształcenie ustawiczne, zadowolenie z aktualnej sytuacji, a ponadto rosnące obciążenia zawodowe, które nie pozostawiają więcej energii na dodatkowe szkolenia itp.

Jak przejawia się opór przed kształceniem (ustawicznym)?

Na początek ważne jest uzmysłowienie sobie, iż każdy jawny lub cichy, czynny lub bierny brak ustawicznego rozwoju może być, lecz nie musi być objawem oporu. Jedynie z danego kontekstu, z danej sytuacji wynika, czy dane działania są czytelnymi objawami oporu, czy też nie. Jest to szczególnie ważne, aby móc uwidocznić ten rodzaj oporu przejawiającego się przede wszystkim w bierności, cichości i wycofaniu. To jednocześnie oznacza, że opór może mieć bardzo różnorodny charakter. Moje teoretyczne poszukiwania nie mają jednak na celu zidentyfikowania działań. Ja czynię krok wstecz i staram się zbadać struktury oporu przed kształceniem ustawicznym oraz założenia dla oporu przed kształceniem ustawicznym. Podam tylko dwa przykłady: stosując dialektykę negatywną można przykładowo ukazać, że kształcenie ustawiczne zawsze samo w sobie zakłada brak kształcenia ustawicznego, a tym samym i możliwy opór przed kształceniem ustawicznym. Jeśli przyjrzymy się stosunkom społeczeństwa wobec władzy, to opór przed kształceniem ustawicznym można odczytać jako przeciwnika [porządku - przyp. tłum.]. Tutaj ktoś lub coś broni się przed próbą dostosowania ludzi przede wszystkim do wymogów kapitalistycznych. Moje badania wykraczają daleko poza wcześniejsze badania nad oporem przed kształceniem ustawicznym, między innymi dlatego, że znacznie poszerzyłam podstawy teoretyczne i opracowałam bardzo szeroką koncepcją pojęcia oporu przed kształceniem ustawicznym.

Czy kształcenie zawsze wzmacnia, czy opór również może wzmacniać?

Mówiąc słowami Foucault: „Opór to przeciwwaga”. Kształcenie wzmacnia o tyle, o ile pozwala na uchylenie się wpływom władzy lub przeciwstawienie się im. Kształcenie może wzmacniać, ale moim zdaniem przeważnie nie ma to miejsca. Edukacja pozwala postawić ludzi na silniejszej pozycji i być może poszerzyć ich zakres działania. Ale nie chodzi o kwestię wzmacniania, lecz − krytycznie rzecz biorąc − o kwestię, do czego służy to wzmocnienie. Opór przed kształceniem ustawicznym może wzmocnić człowieka o tyle, o ile pozwala on mu przeciwstawić się władzy. Jednocześnie może istotnie osłabiać, bowiem opór przed kształceniem ustawicznym zawiera w sobie duży potencjał powielania nierówności. Niemniej jednak opór przed kształceniem ustawicznym może ze społecznego punktu widzenia wzmacniać pozycję jednostek poprzez wywoływanie silnych skutków. Przykładowo: wyobraź sobie, że prowadzisz kurs kształcenia ustawicznego i nikt na niego się nie wybiera. Siła rażenia jest olbrzymia. Takie gry myślowe i inne konieczne badania empiryczne pozwalają nam na dalsze zgłębienie problemu oporu przed kształceniem ustawicznym.

Daniela Holzer (2017): Weiterbildungswiderstand. Eine kritische Theorie der Verweigerung. Bielefeld: transcript Verlag. 578 stron, EUR 49,99, ISBN: 978-3-8376-3958-2


Autor oryginalnego artykułu po niemiecku: Karin Kulmer/CONEDU

Zdjęcie: CC0 Public Domain, https://pixabay.comlink is external)

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn
Refresh comments Enable auto refresh

Wyświetla 1 - 4 z 4
  • Obrazek użytkownika Zane Zundāne
    Kā vienmēr visam ir divas vai vairāk puses, kā arī šajā gadījumā. Šobrīd ir pieejamas daudz un vēl vairāk iespējas, kur un kā mācīties, izglītotites tālākizglītībā. Tiek piedāvāti dažādi mūžiglītības veidi, jaunas nākotnes iespējas, jaunas iespējas darba tirgū. Bet kādēļ tie, kuriem tiešām vajadzētu izmantot šīs iespējas no tām atsakās? Varbūt tie ir ne tikai gadījumi, kad dzīves līmenis un iespējas apmierina, bet tieši pretēji, ka nekas neapmierina, bet sabiedrības daļa būtu jau sākotnēji jāinformē par izglītošanās nepieciešamību, jau pamatos jāiemāca, kāda ir šī visa jēga un pienesums katra nākotnei un iespējām. 
  • Obrazek użytkownika Monika Sulik
    Myślę, że niezwykle istotne w odniesieniu do podejmowanego tematu 'Oporu" jest poczucie świadomości. Czy o oporze względem ustawicznego kształcenia możemy mówić w odniesieniu do ludzi, którzy nie mają rozbudzonych i uświadomionych potrzeb edukacyjnych? "Opór" w moim odczuciu sam w sobie zakłada  "świadomość" pobudek i motywów względem tego co robię lub czego nie robię. Bardzo się cieszę, że w tekście podkreślono znaczenie czynników biograficznych w odniesieniu do oporu. Dodam jeszcze, że siła rażenia wyobrażenia kursu bez zainteresowanych uczestników... jak dla mnie naprawdę ogromna. Jeszcze do teraz mam dreszcze jak o tym myślę... Nie chciałabym, żeby wyobrażenie to stało się moim doświadczeniem. Dziękuję za pobudzenie do refleksji :) 
  • Obrazek użytkownika Barbara Szymańska
    Bardzo ciekawe zagadnienie. Aż szkoda, że artykuł nie wchodzi jeszcze głębiej w temat. Przychodzi mi na myśl powiedzenie, że "dobrymi intencjami jest piekło wybrukowane". Często bez refleksji przyjmujemy, że pewne działania są po prostu dobre i potrzebne i faktycznie nie chcemy nawet zauważyć że są tacy, którzy widzą (a raczej czują) to inaczej. Jeszcze ciekawsze jest to jak oni to widzą. Opór może być sygnałem, że ich wizja świata i potrzeby nie są nieuwzględnione.
  • Obrazek użytkownika Beata Jurkowicz
    Jestem przekonana, że Pani szybko przełamałaby opór niezainteresowanych uczestników!
    Ale kurs, na którym są uczestnicy wysłani przymusowo jest koszmarem sennym wielu trenerów...