Przejdź do treści
Blog
Blog

Wspólnota edukuje się sama: zasada subsydiarności w edukacji

Zasada pomocniczości (subsydiarności) oznacza, że władza powinna wspierać działania jednostek, które ją wybrały. Tam, gdzie lokalne społeczności mogą samodzielnie rozwiązywać swoje problemy, władza nie powinna wtrącać się w działania obywateli, a ingerować jedynie w sytuacji, w której wprowadzone lokalnie rozwiązania ewidentnie nie działają. Na zasadzie subsydiarności opiera się w krajach demokratycznych pomoc społeczna.

Zasada pomocniczości (subsydiarności) oznacza, że władza powinna wspierać działania jednostek, które ją wybrały. Tam, gdzie lokalne społeczności mogą samodzielnie rozwiązywać swoje problemy, władza nie powinna wtrącać się w działania obywateli, a ingerować jedynie w sytuacji, w której wprowadzone lokalnie rozwiązania ewidentnie nie działają. Na zasadzie subsydiarności opiera się w krajach demokratycznych pomoc społeczna.

Dlaczego subsydiarność jest ważna i co oznacza dla edukacji dorosłych?

Jest ważna przede wszystkim ze względu na fakt, że daje możliwość kształtowania procesu edukacyjnego i jego instytucji samym społecznościom. Chodzi tu oczywiście głównie o edukację pozaformalną, czy tak zwaną community-based education – obie te formy doskonale sprawdzają się jako formuły uczenia się przez całe życie w edukacji dorosłych. Edukacja dorosłych w bardzo różnych dziedzinach jest zasadniczo projektowana w sposób niezależny od instytucji państwowych. Dzieje się tak w biznesie, często w edukacji seniorów, w edukacji kulturowej, w animacji i edukacji lokalnych społeczności, w niektórych instytucjach kultury i sztuki, w szeroko pojętej edukacji społecznej, a nawet w edukacji akademickiej (uniwersytety mają ogromną dowolność w kształtowaniu procesu edukacyjnego).

Dobrymi przykładami zastosowania myślenia wedle tej zasady w realizacji celów społecznych jest edukacja według zasady zrównoważonego rozwoju (wdrażająca komplementarne myślenie o systemach ekologicznych i społecznych), edukacja w działaniach rewitalizacji społecznej, kulturowej i ekonomicznej terenów zdegradowanych, czy w animacji społeczno-kulturowej, a także w społecznych organizacjach trzeciego sektora.

Zasada subsydiarności w odniesieniu do edukacji oznacza nie tylko, że społeczności mogą organizować proces edukacyjny same dla siebie, ale także że rozwiązują one zgodnie z zasadą subsydiarności swoje społeczne problemy w miarę możliwości samodzielnie – co oznacza, że proces edukacyjny (także edukacji kulturowej) jest silnie sprzężony z celami społecznymi danej społeczności. W zasadzie nie da się owych celów społecznych od procesu edukacyjnego oddzielić. Oznacza to także, że edukacja dorosłych ma charakter społeczny, i że w projektowaniu edukacji dorosłych jako edukacji społecznej kluczowa jest wiedza na temat społecznych i ekonomicznych warunków funkcjonowania danej społeczności, a także celów, jakie ta społeczność sobie stawia. Trudno o taką wiedzę bez pogłębionej diagnozy społeczności lokalnej.

Edukacja pozaformalna jest społeczna także i z tego względu, że projektuje się ją zazwyczaj dla społeczności, a nie dla indywiduów. Jest ona nastawiona na rozwiązywanie problemów danej lokalnej społeczności, która uważa, że potrafi rozwiązywać swoje problemy samodzielnie. Proces ten oczywiście może być inicjowany i facylitowany.

Wiele lokalnie osadzonych centrów edukacyjnych powstaje właśnie z chęci samodzielnego edukowania się i rozwiązywania swoich problemów. Często wyraźna jest dla nich także niechęć do bycia regulowanym przez państwo. Oczywiście edukacja nieformalna jest także w pewnym stopniu odgórnie regulowana: lokalna lub krajowa władza wpływa na kształt edukacji nieformalnej chociażby poprzez organizowanie określonych programów finansujących określone inicjatywy (niektóre rządy zdają sobie sprawę, że poprzez finansowanie edukacji nieformalnej mogą realizować swoją polityczną agendę ). Z drugiej jednak strony cechą edukacji nieformalnej jest jej częściowa niezależność od państwa. Ów balans – pomiędzy zależnością a niezależnością – jest dla kreowania procesu edukacyjnego oraz jego uwarunkowań (konstruowania jego warunków – np. poprzez budowanie systemów prawnych umożliwiających tego rodzaju działalność) – kluczowy. W tym kontekście kluczowa, ale zarazem problematyczna okazuje się współpraca z samorządem. Dobre praktyki współpracy międzysektorowej w edukacji kulturowej będą tematem kolejnego wpisu.

dr hab. Marta Kosińska – kulturoznawczyni, pracuje w Instytucie Kulturoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Współzałożycielka, działaczka i badaczka w Centrum Praktyk Edukacyjnych przy CK Zamek w Poznaniu. Animatorka środowiska edukacji kulturowej, doradczyni i konsultantka działań edukacyjnych, ewaluatorka projektów z zakresu edukacji kulturowej, badaczka i projektodawczyni badań z zakresu edukacji kulturowej. Ambasadorka EPALE.


Zobacz także:

Ewaluacja w edukacji kulturowej: trzymajmy rękę na pulsie!

Edukacja kulturowa w projekcie

Edukacja antydyskryminacyjna i współpraca międzysektorowa

Edukacja w konsultacjach

JAK UCZY SIĘ SPOŁECZNOŚĆ? OBSZARY REWITALIZOWANE

Animować z głową

Login (1)

Inna wersja językowa?

Ten dokument jest również dostępny w innych wersjach językowych. Wybierz z listy.

Want to write a blog post ?

Don't hesitate to do so! Click the link below and start posting a new article!

Najnowsze dyskusje

Dyskusja EPALE: Blended learning w edukacji dorosłych

W czwartek 26 listopada 2020 r., od godz. 10.00 do 16.00, EPALE będzie gospodarzem internetowej dyskusji na temat blended learning w edukacji dorosłych. Dyskusja będzie miała zupełnie nowy format, zaczynając od 30-minutowej transmisji na żywo, której towarzyszyć będzie rozmowa w formie komentarzy na platformie.

Więcej

Dyskusja EPALE: Integracja społeczna starzejącego się społeczeństwa i edukacja międzypokoleniowa

W środę 28 października, od godziny 10.00, EPALE będzie gospodarzem internetowej dyskusji na temat integracji społecznej starzejącego się społeczeństwa i edukacji międzypokoleniowej. Komentarze będą otwarte 19 października, aby uczestnicy mogli się przedstawić i zamieścić swoje uwagi z wyprzedzeniem. Dołącz do dyskusji!

Więcej

Dyskusja EPALE: Zapewnienie edukacji w zakresie podstawowych umiejętności

Podstawowe umiejętności są przekrojowe. Są one istotne nie tylko dla edukacji, ale także dla polityki zatrudnienia, zdrowotnej, społecznej i środowiskowej.  Dyskusja online odbędzie się na tej stronie w dniach 16-17 września w godzinach 10:00-16:00 CET i będzie moderowana przez koordynatorów tematycznych EPALE Gracielę Sbertoli (sekretarza generalnego EBSN) i Tamása Harangozó.

Więcej