chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE - Elektroniczna platforma na rzecz uczenia się dorosłych w Europie

Blog

Wpływ diety na zdolność zapamiętywania i profilaktykę choroby Alzhaimera w aspekcie edukacji osób dorosłych

25/11/2020
przez Agata Boruczkowska
Język: PL

Choroba Alzheimera (ang. Alzheimer disease – AD), występująca najczęściej u osób po 65. roku życia, polega na stopniowym zwyrodnieniu mózgu, skutkującemu postępującymi zaburzeniami pamięci i kontaktów społecznych, aż do całkowitej niemożliwości normalnego funkcjonowania w życiu codziennym. Przy odpowiednio wczesnym zdiagnozowaniu można skutecznie opóźnić pojawienie się tych skutków za pomocą środków farmakologicznych oraz odpowiedniego sposobu odżywiania pacjenta.

     

Profilaktyka choroby

Przestrzeganie odpowiedniej diety ma kluczowe znaczenie w profilaktyce choroby Alzheimera. Ważne jest nie tylko dostarczanie organizmowi wszystkich składników odżywczych, niezbędnych do jego prawidłowego funkcjonowania, lecz także substancji stymulujących pracę mózgu.

Najwyższa średnia wieku występuje w krajach basenu Morza Śródziemnego. Dieta śródziemnomorska, jakkolwiek w poszczególnych krajach nieco się różni, jest najbardziej skuteczna w profilaktyce choroby Alzheimera. Badania wykazują, że ryzyko wystąpienia zaburzeń poznawczych w stopniu łagodnym jest mniejsze o 28 proc., a ich rozwoju do AD aż o 48 proc. mniejsze u osób stosujących dietę śródziemnomorską, niż u osób odżywiających się w inny sposób. [1]

Tradycyjna dieta śródziemnomorska obfituje w oliwę z oliwek, która stanowi główne źródło energii pochodzącej z tłuszczów (30-40 proc.). Oliwa zawiera m.in. jednonienasycone kwasy tłuszczowe (JNKT), wpływające korzystnie na proporcje HDL i LDL („dobrego” i „złego” cholesterolu) we krwi oraz polifenole, eliminujące wolne rodniki. Dzięki systematycznemu spożywaniu oliwy następuje regresja blaszek miażdżycowych, co może spowolnić rozwój choroby Alzheimera.

Natomiast w diecie mieszkańców krajów wysokouprzemysłowionych dominują produkty zawierające kwasy tłuszczowe trans – posiłki typu fast food, roślinne tłuszcze utwardzone (margaryny), produkty wysokoprzetworzone (konserwy), przekąski typu chipsy, itp. Nadmierne dostarczanie organizmowi tych kwasów przekłada się bezpośrednio na zaburzenia pamięci nawet u osób stosunkowo młodych – w wieku poniżej 45 lat.

Antyoksydanty (przeciwutleniacze), błonnik oraz kwasy tłuszczowe omega-3, w które to substancje obfituje dieta śródziemnomorska, są również czynnikami zmniejszającymi zapadalność na AD nawet o 13 proc. [2] Oznacza to, że dieta ta ma kluczowe znaczenie w profilaktyce choroby Alzheimera.

    

talerz z jedzeniem

Photo by Brooke Lark on Unsplash

       

Zasady żywienia w chorobie Alzheimera

W jadłospisie pacjenta z AD powinny znaleźć się – jak już wspomniano – wszystkie składniki odżywcze, konieczne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Badania naukowe wykazują, że u osób chorych powszechnie występują niedobory witamin z grupy B i kwasu DHA (dokozaheksaenowego) z grupy kwasów omega-3, które są odpowiedzialne m.in. za pamięć i koncentrację uwagi. Istotne jest zatem, aby w celu stymulacji mózgu uwzględnić w diecie produkty, które zawierają te substancje.

Niedożywienie jest jednym z podstawowych problemów osób z chorobą Alzheimera w związku ze zmniejszeniem metabolizmu w starszym wieku. Na niedożywienie mają również wpływ schorzenia współistniejące, przyjmowane leki, problemy z uzębieniem i gryzieniem pokarmu, wreszcie – ograniczenia finansowe. Obliczono, że z niedożywieniem boryka się nawet 25 proc. osób z AD. [3]

W związku z tym posiłki powinny zawierać 55-60 proc. węglowodanów, 25-30 proc. tłuszczów i 12-15 proc. białka. W wieku powyżej 60 lat rośnie zapotrzebowanie na witaminy z grupy B oraz D, C, E i β-karoten. Zapotrzebowanie na żelazo nieco się zmniejsza, natomiast należy ograniczyć ilość sodu z uwagi na ryzyko chorób układu krążenia w starszym wieku; najwięcej sodu dostarcza sól kuchenna. [4]

Jadłospis pacjenta z chorobą Alzheimera powinien obejmować pięć niewielkich posiłków dziennie, składających się z takich produktów jak:

  • mleko i jego przetwory o obniżonej zawartości tłuszczu,
  • chude mięso i drób,
  • ryby morskie,
  • warzywa i owoce, głównie surowe,
  • pieczywo oraz inne produkty zbożowe pełnoziarniste – o ile nie ma przeciwwskazań zdrowotnych.

Posiłki należy przyrządzać metodą beztłuszczową (grillowane) lub z użyciem tłuszczów roślinnych; zalecana jest oliwa z oliwek, jednak ze względu na cenę można zastąpić ją polskim olejem rzepakowym. Oliwę zaś warto wykorzystać do smarowania pieczywa zamiast tradycyjnego masła.

W chorobie Alzheimera należy unikać następujących produktów:

  • tłuszcze zwierzęce – smalec, masło, łój wołowy,
  • cukry proste, słodycze,
  • tłuszcze roślinne utwardzane – margaryny, miksy maślane,
  • sól kuchenna, ostre przyprawy, alkohol.

Pacjent nie powinien spożywać potraw ciężkostrawnych i smażonych (również w głębokim oleju).

        

Wpływ poszczególnych składników pożywienia na pracę mózgu

Jak już wspomniano, niektóre ze składników pokarmowych stymulują pracę mózgu i układu nerwowego człowieka, dlatego są szczególnie wskazane dla osób z chorobą Alzheimera. Zaliczane są do nich:

  • witaminy z grupy B – poprawiają koncentrację i pamięć, łagodzą stany nerwowe. Organizm człowieka ich nie wytwarza i nie magazynuje, dlatego należy je systematycznie dostarczać z posiłkami, a niekiedy w formie suplementu. Szczególną rolę odgrywa witamina B9, szerzej znana jako kwas foliowy, która stymuluje produkcję w organizmie serotoniny – hormonu, odpowiedzialnego za prawidłowe funkcjonowanie komórek mózgu, a także za nastrój (zwana jest „hormonem szczęścia”). Główne źródła kwasu foliowego to warzywa zielone, jaja, drożdże, orzechy, mleko i wątróbka. Zawierają one również witaminę B4 (cholinę), poprawiającą pracę pamięci długotrwałej,
  • kwasy tłuszczowe omega-3 (szczególnie DHA) – poprawiają ukrwienie mózgu i usprawniają przebieg bodźców nerwowych, oprócz tego wpływają korzystnie na układ krążenia i pracę serca. Podobnie jak witaminy z grupy B, nie są one wytwarzane przez organizm człowieka i muszą być dostarczane z zewnątrz, najlepiej w potrawach z tłustych ryb morskich – śledzia, łososia, halibuta lub makreli,
  • cynk – jest pierwiastkiem, którego związki hamują zaburzenia poznawcze, często występujące w chorobie Alzheimera. Znajduje się w warzywach strączkowych (głównie w fasoli), pestkach dyni, kaszach i ziarnach zbóż.

Inne witaminy, jak A, C i D, jak również sole wapnia, żelaza, selenu czy magnezu, są równie istotne jak wymienione powyżej, stanowią bowiem swoiste katalizatory, dzięki którym przyswajanie poszczególnych substancji stymulujących pracę mózgu jest pełniejsze i łatwiejsze.

    

Ćwiczenia umysłu

W 2016 roku w Jabłonnie odbył się XX Festiwal Nauki, podczas którego prof. dr hab. med. Maria Barcikowska z Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN tłumaczyła, dlaczego aktywność umysłowa (a także fizyczna) jest ważna w procesie profilaktyki i opóźniania skutków choroby Alzheimera. [5] Dowodziła, że np. nauka języków obcych, rozwiązywanie zagadek umysłowych (szaradziarstwo) czy kultywowanie swoich wieloletnich zainteresowań pobudza do pracy większą liczbę neuronów. Sprawność umysłowa utrzymuje się także pod wpływem określonych ćwiczeń fizycznych oraz utrzymywania kontaktów towarzyskich.

Rodzina i osoby bliskie powinny zachęcać chorego do rozwoju jego umiejętności tak długo, jak to jest tylko możliwe. Nawet kiedy choroba osiągnie już stadium, kiedy pacjent nie ma już możliwości przyswajania nowej wiedzy, warto wspierać go w podtrzymywaniu umiejętności posiadanych. Według prof. Barcikowskiej rola domowników w stymulowaniu jak najdłuższej samodzielności osoby z AD jest nie do przecenienia.

Uczona wspomniała ponadto, że w krajach, które posiadają wysokie wskaźniki edukacyjne, zachorowalność na Alzheimera wykazuje tendencję spadkową. Natomiast w krajach, gdzie kultura zdrowotna jest na niskim poziomie, można się spodziewać gwałtownego przyrostu zachorowań.

Konsultacja merytoryczna artykułu: zespół dietetyków z firmy Wygodna Dieta.

      

[1] Marta Dochniak, Katarzyna Ekiert:  Żywienie w prewencji i leczeniu choroby Alzheimera i choroby Parkinsona. Prace poglądowe, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, Wydział Nauk o Zdrowiu, Wrocław 2015, ISSN 2082-9876, s.200

[2] tamże

[3] tamże, s. 203-204

[4] https://posilkiwchorobie.pl/neurologia/zywienie-i-dieta-a-choroba-alzheimera/?gclsrc=aw.ds

[5] https://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C411312%2Cucz-sie-i-cwicz-dla-opoznienia-choroby-alzheimera.html

 

 

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn Share on email
Refresh comments Enable auto refresh

Wyświetla 1 - 4 z 4
  • Obrazek użytkownika Paulina Wicik
    Bardzo zainteresował mnie ten artykuł. Jest bardzo treściwy oraz przydatny.
    Nie sądziłam ,że przy tej chorobie tak bardzo jest istotna dieta.
    Co do ćwiczeń umysłu słyszałam bardzo wiele, ponieważ jak już wspomniano pobudza do pracy wiele neuronów. Natomiast co do diety - spotkałam się z tymi informacjami pierwszy raz. 


  • Obrazek użytkownika Marta Kosińska
    Mam doświadczenie realizacji badań dotyczących seniorów zależnych w różnych instytucjach opieki i temat żywienia seniorów pojawiał się w wywiadach pogłębionych wielokrotnie. Najczęściej w takim kontekście, że wszelkie zajęcia artystyczno-kulturowe z seniorami muszą kończyć się "słodkim". W opinii opiekunów osób starszych, z którymi rozmawiałam, osoby starsze, szczególnie dementywne, bardzo potrzebują słodyczy i je dostają w ogromnych ilościach! Powiedziałabym, że świadomość dotycząca tłuszczów trans, omega 6 i cukru w diecie osób dementywnych jest w habitusie polskich domów opieki społecznej żadna. To bardzo niezagospodarowane pole - także biznesowo i edukuacyjnie. Jak komponować dietę dla seniorów bez cukru i tłuszczy trans? 
  • Obrazek użytkownika Nina Woderska
    Całkowicie zgadzam się z Martą. Seniorzy, którzy są odbiorcami różnych aktywności i projektów, wg i moich obserwacji,  nie rzadko częstowani są słodkościami. Przyznam, że i ja "dopuszczałam" się takich działań. Również ponawiam pytanie Marty o dobre praktyki dotyczące dobrych zamienników. Jako wegetarianka wierzę, że jest to możliwe. ;)


  • Obrazek użytkownika Marcin Szeląg
    Dlatego w profilaktyce tak ważna jest również edukacja kulturowa i jej różnorodne formy proponowane są przez instytucje kultury. Z jednej strony podtrzymuje aktywność umysłową, z drugiej pozwala zarówno utrzymywać kontakty społeczne jak i je rozwijać. Przytoczone ustalenia prof. Barcikowskiej wnoszą odrobinę optymizmu wobec zagrożeń jakie niesie ze sobą ta cywilizacyjna choroba oraz prognoz, że liczba osób zapadających na nią w ciągu najbliższych dwóch dekad ma się potroić w stosunku do roku 2020.