chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE - Elektroniczna platforma na rzecz uczenia się dorosłych w Europie

Blog

Trendy w bibliotece - jak odpowiadamy na zmieniającą się rzeczywistość?

25/08/2020
przez Monika Schmeich...
Język: PL

ok. 5 minut czytania - polub, linkuj, komentuj!


Charakterystyczną cechą ostatnich dekad jest ogromne tempo rozwoju i przemian zachodzących w świecie. Wymusza ono elastyczność i ciągłą redefinicję funkcji różnego rodzaju instytucji i organizacji - w tym również bibliotek. Dodatkowo minione miesiące, naznaczone koronawirusem, przyspieszyły zapoczątkowane już wcześniej zmiany w niektórych obszarach życia - zarówno prywatnego, jak i zawodowego. Jako przykład można podać, chociażby możliwości (a także problemy) związane z wprowadzeniem pracy zdalnej, ekspansję technologii w edukacji czy medycynie oraz naukę cyfrowej równowagi. Nie bez znaczenia pozostaje również zwrócenie się w kierunku działań przyjaznych środowisku i klimatowi, a także dbanie o własne zdrowie. Wymienione trendy, kierunki obserwowaliśmy od pewnego czasu, a ostatnie wydarzenia przyspieszyły ich rozwój i wdrożenie. 

   

Czym jest trend? 

Trendy to najprościej mówiąc procesy zmian w różnych obszarach, które przebiegają w określonym kierunku. Dynamizm otaczającego nas świata powoduje niejednokrotnie uczucie “nienadążania” za tymi zmianami. Przez to często dajemy się zaskoczyć lub mamy poczucie przypadkowości zdarzeń. Aby uniknąć wrażenia zagubienia i odpowiednio reagować na to, co się wokół nas dzieje, warto śledzić aktualne trendy. Tego rodzaju obserwacje pozwolą nam opracować plan i strategię działania na przyszłość.

   

Photo by Stephan Henning on Unsplash

    

Mapa trendów 2020

Na początku tego roku Infuture Institute opublikował “Mapę trendów” 2020, która jest wynikiem analizy danych publikowanych w comiesięcznych raportach “Trend signals” wspartej obserwacjami i badaniami. Mapa ma formę pięciokąta, w którym znalazły się 54 trendy w 5 kategoriach - technologiczne, społeczne, środowiskowe, ekonomiczne, komunikacyjne. Trendy w każdej z kategorii mają 4 poziomy rozwoju (strefy dojrzałości):

  • foresight – perspektywa długoterminowa, 20 lat i więcej; 
  • innovation – perspektywa średnioterminowa, 5-20 lat; 
  • reactive – perspektywa krótkoterminowa, 1-5 lat; 
  • new normal – trendy wiodące;

Szczególne znaczenie mają w tym roku (podobnie jak w ubiegłym) trzy kategorie:

  • trendy technologiczne,
  • trendy środowiskowe,
  • trendy komunikacyjne,

Choć mapa została opublikowana jeszcze przed pandemią, prawie połowa trendów znalazła się w obszarze związanym z technologią. Na drugim miejscu pod względem ilości widoczne są trendy środowiskowe a na trzecim społeczne. Patrząc na mapę i odnosząc ją do bieżącej sytuacji, można odnieść wrażenie, że wydarzenia ostatnich miesięcy przyczynią się do przyspieszenia i wzmocnienia wielu zawartych na mapie trendów. Dzięki pandemii bliżej np. do realizacji idei smart City. Po okresie lockdownu i doświadczeniu bycia online niemalże cały czas zwracamy również większą uwagę na Digital Wellbeing, a zamknięcie lasów, parków i innych terenów zielonych uświadomiło nam, jak ważna jest natura.

   

Po co bibliotekarzowi trendy?

Trendy obrazują kierunki zmian zachodzących we współczesnym świecie a także w pewnym sensie zachowania, obawy, potrzeby i oczekiwania ludzi. Świadomość w jakim kierunku zmierzają zmiany, pozwala szybko na nie reagować i dostosowywać swoją ofertę do bieżącej sytuacji. Co ciekawe wiele bibliotek (mniej lub bardziej świadomie) podąża za światowymi trendami podejmując w swoich działaniach konkretne zagadnienia. Wymienić tutaj można chociażby działania na rzecz środowiska, naukę nowych technologii czy wspieranie rozwoju i siły kobiet (wszak to zawód mocno sfeminizowany). 

   

Biblioteka i środowisko

Biblioteki są instytucjami pełniącymi funkcję wspierającą promocję i wdrażanie Celów Zrównoważonego Rozwoju zawartych w Agendzie 2030. Wiele z nich realizuje też działania mające na celu uświadomienie zagadnień związanych m.in. z kryzysem klimatycznym, wykorzystując przy tym swoją  opiniotwórczą rolę w środowiskach lokalnych. Droga do zmiany zaczyna się bowiem od uświadomienia zagrożeń. Dlatego też w bibliotekach stale pojawiają się nowości literackie, organizowane są wydarzenia tj. warsztaty, debaty czy lekcje poświęcone dbaniu o środowisko, less waste lub zero waste, segregacji odpadów, non-plastic life etc… Przykładem mogą być tutaj działania m.in. Biblioteki Gdynia. Niebawem zostanie otwarta również nowa filia MBP w Lublinie pod nazwą Bioteka, której zarówno wystrój jak i oferta będzie związana z omawianą tematyką.  

   

Biblioteka i technologia

Choć większość bibliotek w kraju boryka się z nieustannym niedofinansowaniem i cięciami budżetów, instytucje te od wielu lat prowadzą edukację mającą na celu podnoszenie kompetencji cyfrowych osób w różnym wieku - od dzieci po seniorów. To w bibliotekach najczęściej wiele osób styka się z nowymi technologiami takimi jak AR, VR a ostatnio również AI cz IoT. Organizowane są warsztaty, kluby czy pokazy technologii. Książnice pozyskują środki z różnych źródeł aby zdobyć niezbędny sprzęt i pokazać jego możliwości użytkownikom. Przykładowo Biblioteka Raczyńskich pozyskała środki z EOG na realizację projektu “Sztuczna Inteligencja w służbie książki”, dzięki któremu możliwe będzie m.in. podniesienie kompetencji bibliotekarzy w zakresie innowacyjnych metod doboru literatury do preferencji czytelników, a także oparty o nowe rozwiązania wybór, zakup i katalogowanie nowości wydawniczych. Znaczącą rolę w rozwoju technologicznym bibliotek odgrywa także wsparcie udzielane w ramach programów realizowanych przez Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego we współpracy z różnymi partnerami. 

   

Biblioteka i społeczeństwo

Biblioteka bez współpracy ze społecznością właściwie nie istnieje. Dlatego też wszystkie ruchy i trendy widoczne w życiu społecznym rezonują również w książnicach. Podejmowane są w nich aktualne tematy, i dokonywane zakupy zbiorów, które mogą przyczynić się do pogłębienia tematu. To właśnie w bibliotekach każda grupa bez względu na wiek, płeć, czy status (materialny, społeczny etc…) ma szansę na rozwój i równy dostęp do wiedzy i informacji. Dodatkowo obecne trendy związane z Digital Wellbeing i Offline living są szansą na promocję i ponowne rozbudzenie kultury czytania w społeczeństwie. 

Jak widać biblioteki mimo, że nie są pionierami w dziedzinie rozwiązań związanych z komputerami kwantowymi, technologią Brain Computer interface, nie pracują nad ulepszaniem elektrycznych samochodów czy projektowaniem Smart City, wykonują codzienną pracę na rzecz rozwoju kompetencji cyfrowych i wiedzy na temat aktualnego stanu naszego środowiska. Przyczyniają się tym do zwiększania świadomości ekologicznej i poniekąd kształtowania trendów środowiskowych. Odpowiadają na trendy i potrzeby społeczne wspierając rozwój kobiet, dobrostan psychiczny i proponując różne formy kreatywnego spędzania czasu. Większość tych działań wynika z obserwacji otaczającej rzeczywistości. Mapa trendów może więc być dla bibliotekarzy narzędziem, które ugruntuje ich działania i pozwoli na długofalowe planowanie i budowanie strategii rozwoju a także bardziej świadome podążanie za zmianami. 

 


Monika Schmeichel-Zarzeczna – historyk sztuki, trenerka, bibliotekarka. Zawodowo związana z MBP w Lublinie. Zajmuje się prowadzeniem działań wykorzystujących nowe technologie w edukacji, pisaniem projektów oraz wspieraniem rozwoju osób z różnych grup wiekowych i społecznych. Trenerka w ogólnopolskich programach tj. „Lekcja:Enter”, „Bardzo Młoda Kultura”, „Biblioteka Online”, „Re- Animuj się!”. Członkini Stowarzyszenia LABiB, ambasadorka EPALE, stypendystka Ministra KiDN. Realizuje autorski projekt “Biblioteka Aplikacji”, którego celem jest wsparcie pracowników instytucji kultury w nauce korzystania z narzędzi cyfrowych potrzebnych do działań organizacyjnych, edukacyjnych lub animacyjnych.

      

Interesują Cię nowe technologie w edukacji dorołych? Szukasz inspiracji
i niestandardowych form?

Tutaj zebraliśmy dla Ciebie wszystkie artykuły na ten temat dostępne na polskim EPALE! 

          

Zobacz także:

Pokolenie cyfrowe - jak świat zmienił młodych i jak oni zmienią świat

Biblioteki cyfrowe - sprawdzona wiedza na wyciągnięcie ręki

Darmowe narzędzia ułatwiające pracę zdalną

 

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn Share on email
Refresh comments Enable auto refresh

Wyświetla 1 - 5 z 5
  • Obrazek użytkownika Monika Hausman-Pniewska
    To prawda, wiele bibliotek podejmuje ważne społecznie tematy, jak chociażby ochrona środowiska, zmiany klimatyczne, zero waste, a ponieważ mają swoje stałe grono odbiorców, to wykonując niemalże pracę u podstaw, powolutku i skutecznie do nich docierają.   W tym kontekście należy żałować, że umiejscowione w strukturze samorządowej (żeby nie powiedzieć uwikłane) biblioteki boją się podejmować tematy stricte obywatelskie. A te wydają mi się bardzo ważne i trendy.  Nowe technologie (niektóre już nie takie nowe) to także temat drażliwy i tylko niektóre biblioteki nie obawiają się prowadzić spotkań on-line. Pewnie będą się musiały przełamać, a jak już to zrobią, to pójdą jak burza. I myślę, że te technologie bardzo uczłowieczą.
  • Obrazek użytkownika Monika Schmeichel-Zarzeczna
    Dziękuję Moniko za Twój komentarz. Masz rację wiele bibliotek boi się podejmować pewnych tematów ze względu na ich zależność od władz samorządowych i ewentualne nieprzyjemności, które mogą się z tym wiązać. Bibliotekarze chcą edukować ale pozostać neutralni. A niestety niektóre tematy od razu są odbierane przez pryzmat polityki. Przykład mieliśmy ostatnio w Gdyni:
  • Obrazek użytkownika Marcin Szeląg
    Strach przed trudnymi tematami faktycznie stanowi najbardziej skuteczny sposób autocenzury. Nie ma też wątpliwości, że polityka ogranicza swobodę działania. Z drugiej jednak strony jest i tak, że instytucje kultury nie są i pewnie nie mogą bić neutralne, nawet nie wiem jakby się starały, ponieważ zawsze reprezentują jakiś punkt widzenia, wartości, postawy, przekonania. Osobiście nie mam z tym problemu. Problem widzę gdzie indziej. A mianowicie w tym, że nie mają zapewnionej autonomii od politycznych decyzji i nacisków. Bliskie mi jest więc stwierdzenie, które ostatnio jest podnoszone w środowisku muzealnym, że muzea nie potrzebują być neutralne, ale potrzebują być niezależne.
  • Obrazek użytkownika Marta Kosińska
    Zgadzam się w pełni. Niezależność instytucji kultury, w tym bibliotek, dałaby im o wiele szersze pole działania, także do posunięć i projektów kreatywnych, niesztampowych, odważnych. Zwłaszcza ze względu na fakt, że biblioteki są miejscami "podręcznymi", będącymi w pobliżu, w których można pobyć, spędzać czas - a to jest szczególnie ważna rola dla lokalnych społeczności. 
  • Obrazek użytkownika Monika Schmeichel-Zarzeczna
    Myślę, że niezależność pozwoliłaby na realizację wielu działań naprawdę ważnych i potrzebnych. Z doświadczenia wiem, że obecnie sporo takich inicjatyw w szczególności społecznie zaangażowanych jest blokowana ze względu na m.in. "poprawność polityczną". Jednak sama niezależność nie wystarczy. Potrzeba też edukacji i zmiany podejścia społeczeństwa, tak aby stało się ono otwarte na różnorodność. Ważne jest rozbudzenie w ludziach potrzeby poznawania i zrozumienia tego co inne, nowe. Bo obecnie na takie rzeczy wiele osób reaguje strachem. A strach rodzi sprzeciw i niejednokrotnie złość lub nawet agresję.