chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE - Elektroniczna platforma na rzecz uczenia się dorosłych w Europie

Blog

Teoria ładunku poznawczego

16/10/2020
przez Radek Czahajda
Język: PL

ok. 5 minut czytania - polub, linkuj, komentuj!


Każdy z nas ma bardzo ograniczone zasoby do przetwarzania informacji w danym momencie. To dlatego orientujemy się czasem, że nie pamiętamy, jak przejechaliśmy ostatnich kilku kilometrów samochodem. Z tego też powodu uczestnicy naszych szkoleń mogą czasem nie zapamiętać tego, co chcielibyśmy, żeby zapamiętali. Zbiór tych zjawisk nazywa się teorią ładunku poznawczego, a w tym artykule opisałem podstawowe założenia tej teorii.

  

   

Photo by Robina Weermeijer on Unsplash

W psychologii poznawczej ładunek poznawczy odnosi się do wykorzystanej ilości pamięci roboczej naszego mózgu. To bardzo ograniczony zasób i od jego obciążenia zależy, czy coś zapamiętamy, czy nie. Teoria została zapoczątkowana w latach 80 przez Johna Swellera i jego badania w obszarze rozwiązywania problemów. Na podstawie swoich eksperymentów Sweller stwierdził, że sposób, w jaki definiujemy zadanie, wpływa na wysiłek poznawczy uczących się, co z kolei wpływa na prędkość rozwiązywania zadań i zapamiętywanie[i]. Jego zdaniem świadomość ograniczeń pamięci roboczej powinna być podstawą procesu tworzenia wszelkich form dydaktycznych.

Teoria ładunku poznawczego rozróżnia trzy typy obciążenia[ii]: tematyczne (intrinsic), metodyczne (extraneous) i podstawowe (germane). Każde z nich obciąża niezależnie naszą pamięć roboczą, dlatego należy uważać, żeby nie przekroczyć niewidzialnej linii, która sprawi, że obniżymy zdolności naszych uczących się.

   

Tematyczny ładunek poznawczy to wysiłek związany z określonym tematem. Choć z grubsza jest on stały – zależy od samej trudności zadania (dodaj 2 do 2 vs policz całkę po płaszczyźnie) – możemy na niego wpływać przez odpowiednie rozbijanie przyswajanych przez uczących się informacji na porcje. W kolejnych eksperymentach Sweller odkrył, że poziom tematycznego ładunku poznawczego zależy od interaktywności zdobywanych informacji [iii].

Jeśli uczymy się układu okresowego pierwiastków – poziom interaktywności tych informacji jest niski i, choć samo zadanie jest wymagające, nie obciąża mocno pamięci roboczej, bo nie wymaga znacznego przetwarzania. Inaczej ma się sprawa do próby rozpisania równania chemicznego, w którym musimy połączyć ze sobą wiele różnych informacji dotyczących poszczególnych elementów równania.

Najprościej jest rozróżnić te elementy na kategorie: tych, które wymagają zapamiętania i tych, które wymagają zrozumienia. Nie możemy powiedzieć, że nie rozumiemy, że Ag, to symbol srebra.

    

Metodyczny ładunek poznawczy odnosi się do sposobu, w jaki informacje lub zadania są przedstawiane. Naukowcy ze Standofru przeprowadzili w tym obszarze ciekawy eksperyment, w którym okazało się, że uczniowie lepiej przyswajają wiedzę z tekstów napisanych trudnym do czytania fontem, takim jak Comic Sans [iv]. Te badania próbowano powtórzyć na mniej prestiżowym Uniwersytecie w Kanadzie i okazało się, że tam efekty nie były tak spektakularne ze względu na to, że studenci wybrani do badań mieli i tak trudności w uczeniu się, i nie potrzebowali dodatkowego spowolnienia [v]. Wygląda więc na to, że kwestia trudności zadania jest indywidualna i warto mieć pod ręką ułatwienia i utrudnienia, które możemy wprowadzać w zależności od tego jak idzie naszym uczestnikom.

Zmniejszać zewnętrzny ładunek poznawczy możemy na kilka sposobów:

  • Przez projektowanie pomocy naukowych, które ułatwiają przetwarzanie informacji. Gdy instrukcja jest zapisana i nie trzeba jej zapamiętywać lub przedstawiona wizualnie itp.
  • Sweller sugeruje też, że czasem ograniczenie celem zadania sprawia, że wysiłek jest większy. Lepszą wydajność w jego eksperymentach osiągali uczniowie, którzy mieli znaleźć możliwie najwięcej zmiennych niż ci, którzy mieli znaleźć prędkość samochodu [vi].
  • Kolejnym sposobem na zmniejszenie metodycznego ładunku poznawczego jest przepracowanie pierwszych przykładów z uczącymi się, zanim zaczną wykonywać je samodzielnie.

Jeśli zaś chodzi o zwiększanie ładunku poznawczego, warto korzystać z tej techniki szczególnie przy porcjach informacji, które muszą być zapamiętane. Wprowadzenie dodatkowych utrudnień, gier, czy innych form bardziej angażujących uczestników i wymagających przetwarzania danych informacji pozwoli lepiej je przyswoić.

 

      

Podstawowy ładunek poznawczy odnosi się do możliwości samego ucznia. Osoby, które już miały do czynienia z danym zagadnieniem potrzebują mniej wysiłku, żeby je przyswoić niż te, które dopiero poznają dany obszar. Jeszcze więcej wysiłku potrzebują osoby, które posiadają w danym obszarze nieaktualną wiedzę i muszą ją zastąpić, co pokazały ciekawe eksperymenty w paryskim metrze. Osoby, które na co dzień nim jeździły, potrzebowały dużo więcej wysiłku, żeby przetrawić niecodzienne zjawisko, podczas gdy osoby, które nie miały poprzednich doświadczeń, przyswajały je zdecydowanie łatwiej [vii].

Dodatkowo, w tym obszarze mieszczą się zaniedbywane często zdolności do rozwiązywania problemów, tworzenia strategii uczenia się itp. Jeśli na przykład dostajemy tekst, jako pomoc dydaktyczną, to wiemy, co z nim zrobić. Czytamy go i zapamiętujemy najważniejsze części.

Co jednak zrobić, gdy instruktor prosi „Przypomnijcie sobie ostatnią sytuację, w której weszliście z kimś w konflikt. Czego możecie się z niej nauczyć?" Pierwsza myśl na tak postawione pytanie, to, że osoba, z którą się pokłóciłem, jest na pewno bubkiem (podstawowy błąd atrybucji). Mało jest osób, które potrafią rozwiązać taki problem i wyciągnąć z nich użyteczne wnioski dla siebie. Potrzebna jest do tego struktura, jak choćby metoda 4F [viii], która rzadko leży w zasobniku przeciętnych uczących się, więc obciążenie poznawcze przy rozwiązywaniu takich wyzwań będzie u nich zdecydowanie wyższe.

Jeszcze wiele można byłoby napisać o Teorii Ładunku Poznawczego. Mam nadzieję, że zainspirowałem Was do przyjrzenia się temu tematowi, o którym, moim zdaniem, mówi się za mało!

Dajcie znać w komentarzach – jak wykorzystacie te informacje w swoich warsztatach? Dzięki temu skorzystamy ze zjawiska zbiorowej pamięci roboczej, które ułatwia trawienie nowych zagadnień :))

  

 

Radosław Czahajda – trener, naukowiec, aktywista. Koordynator europejskiej społeczności Trainers' Forum, współfundator inkubatora innowacji społecznych Impossible. Przeprowadził ponad 1500 godzin warsztatów, szkoleń i wystąpień dla trenerów, korporacji i organizacji pozarządowych w kilkunastu krajach Europy. W działalności naukowej szuka odpowiedzi na to, jak organizować najbardziej skuteczne szkolenia, a w trakcie warsztatów i wystąpień konferencyjnych promuje ważne odkrycia naukowe w obszarach edukacji, zasobów ludzkich, przedsiębiorczości i marketingu. Ambasador EPALE.

                                   

Jesteś trenerem, szkoleniowcem? Szukasz inspiracji, sprawdzonych metod i niestandardowych form?

Tutaj zebraliśmy dla Ciebie wszystkie artykuły na temat pracy trenera dostępne na polskim EPALE

       

Zobacz także:

Interaktywne szkolenie online? To możliwe!

Co wpływa na zaangażowanie podczas kursów online?

Szkolenia oparte na badaniach - przykłady aktywności

[naukowy insight] Jaki powinien być dobry webinar?

Jak zwiększyć motywację uczestników przed szkoleniem?

7 kroków efektywnej nauki online

8 kluczowych kompetencji na szkoleniu

    

   


[i] Sweller, J (1988). "Cognitive Load During Problem Solving: Effects on Learning". Cognitive Science. 12 (2): 257–285. doi:10.1207/s15516709cog1202_4

[ii] Tłumaczenie autora tekstu.

[iii] Sweller, J. (2010). Element Interactivity and Intrinsic, Extraneous, and Germane Cognitive Load. Educational Psychology Review, 22(2), 123–138. doi:10.1007/s10648-010-9128-5 

[iv] Diemand-Yauman, C., Oppenheimer, D. M., & Vaughan, E. B. (2011). Fortune favors the (): Effects of disfluency on educational outcomes. Cognition, 118(1), 111-115.

[v]The Neuroscience of Learning – Dr Michelle Ellefson, University of Cambridge. A Day of Neuroscience. Weekend University: https://app.stitcher.com/browse/feed/231773/details

[vi] Sweller, J. (2011). Cognitive Load Theory. Psychology of Learning and Motivation, 37–76. doi:10.1016/b978-0-12-387691-1.00002-8 

[vii] Ayres, P. (2020). Something Old, Something New from Cognitive Load Theory. Computers in Human Behavior, 106503. doi:10.1016/j.chb.2020.10650

[viii] 4F to metoda facylitacji w której omawiamy kolejno fakty (facts), odczucia wobec tych faktów (feelings), nasze refleksje związane z danym zdarzeniem (findings) i zmiany, które chcemy wprowadzić w przyszłości (future).

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn Share on email
Refresh comments Enable auto refresh

Wyświetla 1 - 4 z 4
  • Obrazek użytkownika Sławomir Łais
    Mam dwa wnioski. 
     Pędzący rozwój i specyfika świata VUCA powoduje, że coraz bardziej musimy ćwiczyć od-uczanie się, bo termin przydatności naszej wiedzy skraca się nieubłaganie. A piszesz, że to trudniejsze niż uczenie się od początku. Może do rozwiązywania problemów świata trzeba tworzyć zespoły ekspertów połączone z n00bami? Ci pierwsi niby więcej wiedzą, ale ci drudzy szybciej przyswajają nowe warunki. 
    Drugi wniosek to taki, że uczenie zapamiętywania w świecie, gdy symbol srebra może ci podać kilkanaście urządzeń, które masz w domu (w tym niektóre sterowane głosowo) chyba jednak ustępuje uczeniu zrozumienia. Bardzo ciekawy materiał - dał mi do myślenia.
  • Obrazek użytkownika Radek Czahajda
    Zdecydowanie! U podstaw Design Thinking leżała różnorodność. Zapraszanie osób spoza bański, żeby spojrzały na problem inaczej. Nigdy nie łączyłem tego z CLT, ale istnieje szansa, że ma tu jakieś znaczenie. Takie osoby, które nie pojmują czegoś będą sobie to tłumaczyć dużo prościej, a to uproszczenie może się okazać rewolucyjne :) Liczmy na to, ze to uczenie zrozumienia będzie jak najszybciej wprowazdane do szkół ponad uczenie na pamięć wzoru Srebra. Swoją drogą, ostatnio oglądałem odcinek Sherlocka, w którym Watson śmiał się z niego, że ten nie wie, że Ziemia kręci się wokół Słońca...
  • Obrazek użytkownika Rafał Kunaszyk
    Radku, bardzo dziękuję za ten tekst, który bardzo zachęcił mnie do głębszego przeanalizowania Teorii Ładunku Poznawczego. To naprawdę znakomity materiał dla każdego trenera ułatwiający właściwe przygotowanie się do szkolenia. Twój tekst pozwolił mi także zastanowić się nad przebiegiem różnych prowadzonych zajęć w przeszłości ze szczególnym uwzględnieniem tematycznego ładunku poznawczego. Prowadziłem różnorodne szkolenia od tych związanych z kompetencjami miękkimi, poprzez zarządzanie projektami, aż do analiz finansowych i ekonomicznych dotyczących studiów wykonalności projektów. I w tym ostatnim przypadku następowało łączenie różnorodnych informacji. Teraz dopiero zrozumiałem, jaki wpływ na efekt uczenia się miała interaktywność zdobywanych informacji. 
  • Obrazek użytkownika Radek Czahajda

    Cieszę się, że artykuł dał Ci trochę inspiracji. Strasznie mnie ciekawi, jakie miałeś wnioski robiąc sobie taką analizę? Ja sobie na przykład zakodowałem już na zawsze, żeby mieć dla uczestników instrukcję do każdego ćwiczenia, które prezentuję, szczególnie gdy ma na celu wdrożenie nowo poznanego modelu. Szczególnie online, czasem po bardziej zaskakujących odkryciach miałem problem, żeby wytłumaczyć uczestnikom, że mają coś przedyskutować w grupie :D Swoją drogą, obstawiam, że prowadzenie szkolenia przez Internet też wpływa na CLT...