Przejdź do treści
Blog
Blog

"Śląsk bez granic" - wykorzystanie metodyki harcerskiej w edukacji regionalnej młodych dorosłych.

Projekt "Śląsk bez granic" został zrealizowany z wykorzystaniem metodyki wędrowniczej. Grupa biorąca w nim udział zdobywając znak służby pamięci odkrywała historię i kulturę Górnego Śląska.

Harcerstwo kojarzy się wszystkim z dziećmi w mundurach biegającymi po lesie. Tymczasem jest to znacznie więcej i znajduje się w nim miejsce dla ludzi w każdym wieku. Istnieje cały ruch wędrowniczy. Obejmuje on ludzi w wieku 16-21 lat (kiedyś górna granica wiekowa wynosiła 25 lat, stąd też dotąd  w wielu drużynach działają już nie tylko adolescenci, ale także młodzi dorośli). My takich mamy 11 i to właśnie oni wzięli udział w rocznej przygodzie. Projekt prowadziły go znane im wcześniej osoby w tym dwie zajmujące się programem i zawartością merytoryczną, oraz jedna zajmująca się formalnościami.

 Główną ideą ruchu wędrowniczego jest poznawanie otaczającego świata i związany z nim samorozwój. Ważną rolę dla wędrowników odgrywa samodzielne poznawanie świata, wybór najbardziej interesujących zagadnień i dostrzeżenie ważnych, społecznych problemów. Aby to realizować stosowane są dwie formy aktywności: wyczyn i służba. Wyczyn jest to pokonanie samego siebie, zrobienie czegoś wyjątkowego - przezyciężenie własnych trudności, albo stanie się coraz lepszym w jakiejś dziedzinie (osiągnięcie mistrzostwa). Służba jest to działanie mające w sobie jakąś ideę. Bardzo często jest rozumiana bardzo wąsko wyłącznie w aspekcie pomocy np. dzieciom z domu dziecka, osobom starszym, zwierzętom w schroniskach. Może być to jednak coś szerszego, czasem nie będącego służbą rozumianą wprost. Przez zdobywanie znaków służb wędrownik poznaje dziedziny, w których ma możliwość pełnić służbę na rzecz organizacji i społeczeństwa.  W samej idei znaku znajduje się wskazanie na pamięć lokalną, tą sobie najbliższą.

Pracując z tą grupą od czasu jak byli dziećmi mogłam dostrzegać ich rozwój osobowości, to jak kształtuje się ich tożsamość. Miałam w związku z tym świadomość tego, że mimo faktu, że pochodzą wszyscy z Katowic to nie czują się silnie związani z tym miastem, nie odnajdują w sobie tożsamości śląskiej. Aby zrealizować projekt postanowiliśmy dzięki zdiagnozować czy postawiona przez nas teza była słuszna. Okazał się, że wizerunek Śląska w oczach tej grupy był związany z obecnym wizerunkiem medialnym – Śląsk jawił im się przez pryzmat kopalń, gwary, kuchni śląskiej, obejmował dla nich wyłącznie teren obecnego województwa Śląskiego. Dopiero w toku dyskusji harcerze zauważali to, że byli wychowywani w bardzo mieszanych tradycjach.  Ich edukacja zawierała przede wszystkim elementy polskiego patriotyzmu, jednak elementy regionalne także się w niej przejawiały. W domach posługiwano się czasami dialektem, z którego oni na co dzień nie korzystają. Dopiero zwerbalizowanie tego uświadomiło im jak elementy tej kultury pojawiają się mimowolnie w ich życiu kształtując ich tożsamość. Odcinając się od stygmatyzującego wizerunku tego regionu okazało się, że przede wszystkim ich tożsamość opiera się ona na tym, że czują się silnie związani z miejscem, z którego pochodzą nie zdając sobie nawet z tego sprawy – że to jest po prostu ich heimat.

Mając diagnozę opracowaliśmy (a następnie zrealizowaliśmy) następujący plan działania. Wychodził on z założenia, że powinniśmy wyjść od szczegółu czyli w tym przypadku miasta do ogółu czyli do całego regionu – także tego znajdującego się poza granicami naszego państwa. W trakcie każdego z etapów pojawiały się powtarzające elementy – herby, postaci.  Doprowadziliśmy do następujących działań:

1.       Katowice – miasto, z którego pochodzimy

Nasi harcerze otrzymali zadanie stworzenia gry terenowej na Ogólnopolski Rajd Szlakiem Wieży Spadochronowej dla 16 ekip składających się z dzieci w wieku 10-13 lat. Tematyką miały być Katowice. Zadanie było bardzo trudne, gdyż same wytyczne nie wystarczyły – musieli oni dużo się dowiedzieć, poznać swoje miasto na nowo i przedstawić to w atrakcyjnej formie tak by dzieci także z tego wyciągnęły możliwie najwięcej w formie niezwykłej przygody.  Wśród wytycznych było to, że gra ma składać się z trzech następujących etapów zawierających poszczególne elementy- I etap: dawne dzieje – śląskie opowieści, legendy, ciekawostki – wojna 30-letnia, Eliasz i Pistulka, bebok i inni- II etap:  XIX/XX w. – architektura miasta –secesja, modernizm, socrealizm, postmodernizm, ważne postaci – Maria Geppert-Mayer, Henryk Sławik, żydzi w Katowicach (synagoga, powstanie Państwa Izrael)

- III etap: dzisiaj – miasto ogrodów, kultury, muzyki, sportu, festiwali.

Efekty przerosły nasze najśmielsze oczekiwania, bo mimo faktu, ze sami organizujemy gry terenowa w metodyce harcerskiej wiele lat to sami nie zrobilibyśmy tego lepiej – patrole zbierały księgę legend, za każde wykonane zadanie otrzymywali jej kolejną kartę, a zadania były naprawdę atrakcyjne i przystępne.

2.       Inne miasto aglomeracji

Dyskusja o tożsamości odbyła się w kamieniołomie tuż obok wapienników wykorzystywanych niegdyś przez spółkę Giesche w Mikołowie. Od tego czasu towarzyszy nam już postać Jana Nepomucena, którego pomnik znajduje się po drodze. Kolejny raz przewija się także kapliczka szwedzka z czasów wojny 30-letniej.

Wędrownicy otrzymali wcześniej zadanie – przygotować filmik o sobie, w którym powiedzą i pokażą 100 faktów o sobie. Po wspólnym obejrzeniu tych filmów rozpoczęła się dyskusja o tym co z tego co powiedzieli o sobie stanowi ich tożsamość, na ile są świadomi sami siebie, oraz przede wszystkim to czym w ogóle tożsamość jest. Wyróżniliśmy tożsamość wynikającą z indywidualnych cech, ale także tą wynikającą ze społeczności w jakiej żyjemy. Dzięki temu można płynni było przejść do tematu tożsamości kulturowej – wynikającej z przynależności nie tylko państwowej ale także narodowej.

3.       Miasto znajdujące się poza terenem województwa Śląskiego - Wyjazd na Anaberg (Górę Świętej Anny)

Zadaniem wędrowników na Górze świętej Anny było zestawienie tego co mówią mieszkańcy tego miejsca, ale także tego co jest przedstawiane w miejscach turystycznych z pierwotną historią tego miejsca. Kolejny raz pojawiła się postać Jana Nepomucena, ukryty na ścianie klasztoru herb Górnego Śląska. Przewijały się także stare legendy. Miejsce to stało się początkiem  kolejnej dyskusji o tożsamości ze względu na fakt, że miały tam miejsce bitwy III powstania śląskiego. Okazało się, że nawet wśród naszych uczestników jest osoba, której pradziadkowie musieli stanąć w nim przeciwko sobie. Analizowanie tego przez pryzmat tego  w jaki sposób w narracji publicznej są przedstawiane powstania i plebiscyt wywołało wiele emocji a także kontrowersji.

4.       Praga

Stolica Czech była przez nas zwiedzana przez 3 dni szlakiem tego co nas łączy, także tego jak bardzo zazębia się nasza historia. Historia ta jest niestety najczęściej pomijana w przebiegu edukacji historycznej. Mimo faktu, że Praga nie znajduje się na terenie Śląska Czeskiego to można w niej, jako jednym z najpiękniejszych krajów Europy spotkać wiele wspólnych symboli. Odnajdywaliśmy kolejne herby Górnego Śląska, mijaliśmy posągi Jana Nepomucena, Jana Husa, poznawaliśmy historię tego jak obecne Czechy niegdyś były podzielone, dowiedzieliśmy się dlaczego nam prezenty w Święta przynosi dzieciątko a nie aniołek i dlaczego protestanci w XVIIw. zostali zmuszeni do ucieczki. Znaleźliśmy aż 14 miejsc (udokumentowanych fotograficznie!), które łączą się z tematyką tego projektu. A był on zakończony w miejscu niezwykłym. Ostatniego dnia wyjazdu udaliśmy się na Białą Górę (Bílá hora), czyli tak gdzie została przegrana przez Czechów bitwa z Habsburgami. Bitwa ta całkowicie zmieniła losy Czech, ale także Górnego Śląska. Czechy tracąc swą potęgę przestały mieć tak ogromny wpływ na wpływy i przebiegające granice. I właśnie w tym miejscu wszyscy uczestnicy dostali znak służby pamięci, oraz herby do naszycia na swoje mundury. Najpierw jednak kolejny raz dyskutowaliśmy o tym czym jest dla nas miejsce z którego pochodzimy, dlaczego warto znać swoją historię i kulturę, dlaczego tak niezwykle ważne jest to by o nią dbać. Ten znak służby jest to symbol tego co przez ten rok dokonali nasi wędrownicy, jak bardzo zmienili siebie i swoją świadomość kulturową, ale także to co przekażą dalej innym – swoim znajomym opowiadając o wyprawie, czy nawet kolejnym pokoleniom. Nasze działania poza rozwojem poznawczym rozwinęły ich też jako ludzi. Poznali lepiej historię swoich rodzin, ale także siebie wzajemnie – i to mimo faktu, że my wszyscy  już znamy tak wiele lat!

Wracając z Białej Góry tramwajem  całkowitym przypadkiem (naprawdę nie było to planowane) zaczepili nas ludzie w pociągu widząc koszulkę jednego z prowadzących z napisem „Górny Śląsk mój heimat”. Pochodzili oni z Ostravy i mimo, że Praskich Czechów mało kto potrafił zrozumieć to z tym małżeństwem nikt nie miał problemu (w końcu mieszkają dosyć blisko nas). Opowiedzieli nam że oni mimo, że zamieszkują Czechy to dla nich równie ważna jest przynależność narodowa. Gdy usłyszeli o naszym projekcie byli bardzo rozradowani, że ktoś jeszcze dba o pamięć tego regionu. Było to całkowicie przypadkowe, a zarazem idealne podsumowanie tego o czym przez cały wyjazd mówiliśmy – połączenie Czech i tego naszego Śląska stało się znacznie bardziej wyraźnie już nie tylko dzięki zabytkom, ale także współcześnie żyjącym ludziom. Czasami to co jest nie zamierzone, pojawiające się przypadkowo może wiele wnieść do każdego projektu warto więc zostawić sobie na to przestrzeń.

Opis ten nie jest konspektem do przeprowadzeniem tego typu projektu, może jednak stanowić dla kogoś inspirację. Dla mnie jako prowadzącej ninejszy projekt istotna była odpowiedź zwrotna uczestników, z której mogłam wyciągnąć następujące wnioski:

- rozplanowanie projektu długofalowo znacznie zwięszka możliwość realizacji postawionych celów

- zakończenie projektu wyprawą czyli nauką w działaniu sprawia, że jest to ważne przeżycie dla uczestników - a co za tym idzie zdobyta wiedza jest wzmocniona silnymi emocjami

- w pracy z młodymi dorosłymi jedną  znajlepszych form jest dyskusja, w której wszyscy biorą udział, mają swobodną przestrzeń do wypowiedzi, mogą się wzajemnie konfrontować ze swoimi opiniami

- dla uczestników ogromną wartość miało poznanie sobie rzeczy już znanych na nowo, czasem nawet większą niż poznanie czegoś nowego

Dyskutując stoją pod synagogą wymyśliliśmy projekt na rok kolejny – religie świata. Tym razem będzie to znak służby kulturze. Zakończenie projektu w miejscu znacznie bardziej ambitnym – czeka nas Izrael.

   

Interesujesz się edukacją osób ze specjalnymi potrzebami? Zajmujesz się animacją społeczną?A może koordynujesz działania wolontariuszy? Szukasz inspiracji, sprawdzonych metod i niestandardowych form?

Tutaj zebraliśmy dla Ciebie wszystkie artykuły na ten temat dostępne na polskim EPALE! 

           

Login (1)

Users have already commented on this article

Chcesz zamieścić komentarz? Zaloguj się lub Zarejestruj się.

Want to write a blog post ?

Don't hesitate to do so! Click the link below and start posting a new article!

Najnowsze dyskusje

Dyskusja EPALE: Aktywne starzenie się i życiowe zmiany

W jaki sposób edukacja międzypokoleniowa może pomóc w aktywnym starzeniu się i życiowych zmianach?

Więcej

Dyskusja EPALE: Blended learning w edukacji dorosłych

W czwartek 26 listopada 2020 r., od godz. 10.00 do 16.00, EPALE będzie gospodarzem internetowej dyskusji na temat blended learning w edukacji dorosłych. Dyskusja będzie miała zupełnie nowy format, zaczynając od 30-minutowej transmisji na żywo, której towarzyszyć będzie rozmowa w formie komentarzy na platformie.

Więcej

Dyskusja EPALE: Integracja społeczna starzejącego się społeczeństwa i edukacja międzypokoleniowa

W środę 28 października, od godziny 10.00, EPALE będzie gospodarzem internetowej dyskusji na temat integracji społecznej starzejącego się społeczeństwa i edukacji międzypokoleniowej. Komentarze będą otwarte 19 października, aby uczestnicy mogli się przedstawić i zamieścić swoje uwagi z wyprzedzeniem. Dołącz do dyskusji!

Więcej