chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

Elektroniczna platforma na rzecz uczenia się dorosłych w Europie

 
 

Blog

Senioralne poruszenie przed sceną i na scenie. Widzoaktorstwo jako metoda inkluzji seniorów i seniorek zależnych

29/07/2018
by Nina Woderska
Język: PL
Document available also in: FR

"Szkoda, że nikt nie chce słuchać opowieści starców. To jakby nie jeść jabłek, bo zdarzają się robaczywe”.

Julia Hartwig

O tym, że seniorzy chcą je snuć i nimi się dzielić przekonałam się już wielokrotnie.  Jedną "poruszającą" opowieść – związaną właśnie z seniorami - chcę i ja przedstawić. We współpracy z animatorką kultury - Kingą Mistrzak, za pomocą projektu „Senioralne poruszenie przed sceną i na scenie”, stworzyłam propozycję zaspokojenia potrzeb osób w wieku senioralnym w zakresie inkluzji społecznej, gdzie widzoaktorstwo oraz metoda dramy stanowiły podstawę do osiągnięcia tego celu.

/pl/file/029img0817-wkadrzepiotrbedlinski1jpg-0029_img_0817_-_w_kadrze_piotr_bedlinski_1.jpg

Fot. Piotr Bedliński

Projekt polegał na realizacji warsztatów dramowych, w których uczestniczący w nich seniorzy wypracowali autorski scenariusz improwizowanego spektaklu dedykowanego swoim rówieśnikom. W ramach projektu (aktywni) seniorzy wystawili dwa przedstawienia w poznańskich Domach Pomocy Społecznej dla ich mieszkańców, które dzięki improwizacji i zastosowanej metodzie dramy angażowały ich do aktywnego udziału.

1. Przed realizacją projektu przeprowadziłyśmy diagnozę

Projekt został skonstruowany na podstawie przeprowadzonej diagnozy, na którą złożyły się rozmowy eksperckie z seniorami, badania sondażowe zrealizowane w poznańskich klubach seniora, obserwacja uczestnicząca w wydarzeniach dla seniorów oraz rozmowy z osobami odwiedzającymi Centrum Inicjatyw Senioralnych w Poznaniu.
Przeprowadzona diagnoza pozwoliła na wyciągnięcie następujących wniosków:

  • widoczny jest deficyt twórczych form aktywności, które są realizowane przez seniorów i dla seniorów,
  • seniorzy zazwyczaj są przed sceną, a nie na scenie (występy w Domach Pomocy Społecznej często realizowane są przez młodzież i dzieci),
  • osoby w wieku senioralnym sygnalizują potrzebę rozrywki, przy czym preferują zabawę przy muzyce, taniec, ruch, kabaret,
  • wśród seniorek i seniorów można wyróżnić grupę osób szczególnie aktywnych, którym bycie jedynie odbiorcami wydarzeń nie wystarcza; są to osoby wyjątkowo twórcze i chętnie dzielące się swoją pasją,
  • wśród seniorek i seniorów można wskazać również osoby o umiarkowanej aktywności, które chętnie biorą udział w różnego rodzaju wydarzeniach, jednak same z siebie nie wychodzą poza rolę widza,
  • w opozycji do tych dwóch grup występują seniorzy zależni, których aktywność jest znacznie ograniczona (jak mieszkańcy DPSów),
  • dla seniorek i seniorów zazwyczaj występują osoby młode/młodsze, a nie ich rówieśnicy - co może utwierdzać ich w roli widzów, a nie aktywnych uczestników czy aktorów wydarzeń,
  • seniorzy - członkowie poznańskich klubów seniora wskazują na potrzebę poszerzenia ofert klubów, większej aktywizacji jej członków,
  • seniorzy - członkowie poznańskich klubów seniora wskazują na potrzebę integracji i pogłębienia oraz wzmocnienia więzi i relacji wśród osób w wieku senioralnym.

/pl/file/048img0131-wkadrzepiotrbedlinskijpg-0048_img_0131_-_w_kadrze_piotr_bedlinski.jpg

Fot. Piotr Bedliński


2. Następnie założyłyśmy cele projektu

„Senioralne poruszenie” miało prowadzić do osiągnięcia konkretnych założeń - szczególnie do:

  • aktywizacji osób 60+ i dotarcie do grupy „nieprojektowej”, która pierwsza nie wychodzi z inicjatywą,
  • dostarczenia rozrywki seniorom przez samych seniorów poprzez dzielenie się tym, co wynika z ich własnych pasji; seniorzy występują tu w roli ekspertów w swojej własnej dziedzinie,
  • podniesienia kompetencji w spontanicznym wyrażaniu siebie, dzieleniu się swoimi emocjami i swobodnym przeżywaniu radości,
  • obniżenia lęku przed narażeniem się na śmieszność, kompromitację,
  • włączenia grupy seniorów zależnych (z Domów Pomocy Społecznej),
  • zakwestionowania granicy pomiędzy widzem a wykonawcą występującym na scenie, tak by także odbiorcy wydarzenia poczuli się zaangażowani w jego wykonanie i odnaleźli w sobie twórczy potencjał,
  • wzmocnienia poczucie sprawstwa i zaangażowania w przebieg wydarzeń oraz dodanie śmiałości i pewności siebie w wyrażaniu swoich pomysłów.

Projekt miał także na celu pokazanie seniorom, w jaki sposób mogą skutecznie podejmować i realizować działania w tym, jak je odpowiednio komunikować. Często bowiem osoby starsze nie wiedzą, w jaki sposób pokazywać się jako osoby aktywne, ważne dla społeczeństwa.

3. Realizacja projektu przerodziła się w prywatkę…


W wyniku realizacji projektu grupa 12 seniorek i seniorów aktywnie uczestniczyła w warsztatach dramowych, podczas których opracowała scenariusz przedstawienia o improwizacyjnym kabaretowym charakterze dla seniorek i seniorów zależnych z Domów Pomocy Społecznej, któremu nadała tytuł „Prywatka”.

/pl/file/003img9908-wkadrzepiotrbedlinskijpg003_img_9908_-_w_kadrze_piotr_bedlinski.jpg

Fot. Piotr Bedliński

Ideą blisko 1,5 godzinnego przedstawienia był powrót do czasu młodości przez uczestników wydarzenia, przywołanie wspomnień dotyczących udziału w prywatkach i potańcówkach. Seniorzy po części integracyjnej i improwizacyjnej zostali zaproszeni przez aktorów do wspólnych tańców w rytm przebojów z dawnych lat. Mieszkańcy DPS-ów bardzo aktywnie zaangażowali się w taneczną część wydarzenia – tańczono w pojedynkę i w grupach. Do wspólnego ruchu w rytm muzyki włączały się także osoby poruszające się na wózkach inwalidzkich czy o kulach. Zresztą, kto z nas nie zatańczyłby do przebojów Abby i choć w myślach nie odpowiedziałby Wojciechowi Gąsowskiemu na pytanie o to, gdzie się podziały tamte prywatki?!


Z początku zaskoczeni formą inscenizacji, niepewni swojej roli, wraz z czasem trwania improwizacji seniorzy zależni podejmowali kolejne aktywności – odpowiadali na pytania, wykonywali wspólne ćwiczenia oraz zaangażowali się w dyskusję opartą o wspomnienia z młodzieńczych lat.

Dzięki aktywnemu udziałowi seniorów w warsztatach (grupa 12 osób), a następnie próbach doszło do pośredniego osiągnięcia kolejnych założeń projektu:

  • do podniesienia kompetencji uczestników warsztatów w wyrażaniu siebie, dzieleniu się swoimi emocjami,
  • do wzmocnienia pewności siebie w spontanicznym wyrażaniu siebie oraz swobodnym przeżywaniu radości,
  • do obniżenia lęku przed narażeniem się na śmieszność, kompromitację. Osiągnięcie tych kompetencji, o charakterze edukacyjnym i rozwojowym deklarowali uczestnicy projektu w anonimowych ankietach.

Dzięki obserwacji uczestniczącej w trakcie całego projektu mogę także wskazać, iż dużą wartością dodaną do projektu było:

  • duża identyfikacja uczestników z grupą SEPOR (oddolna potrzeba nadania sobie nazwy, chęć dalszego kontynuowania działań poszerzając je nie tylko na teren miasta - innych DPSów i Klubów seniora, ale także i województwa),
  • spotkanie/kontakt aktywnych seniorów z grupy SEPOR z seniorami zależnymi mieszkającymi w Domu Pomocy Społecznej (przebywanie w samym budynku, bardzo bliskie spotkanie z jego mieszkańcami oparte na rozmowie i wspólnym tańcu wywarła na seniorach z grupy SEPOR bardzo silne wrażenie. W swoich wypowiedziach wskazywali na częściowe przełamanie stereotypów przez poznanie realiów działania tego typu placówek opieki społecznej, a także akcentowali fakt, uświadomienia sobie tego, z jak dużymi niepełnosprawnościami psychofizycznymi i w jakich warunkach żyją ich rówieśnicy. Realizacja spektakli włączających dla takiej grupy odbiorców wywoływała w nich (w trakcie oraz po przedstawieniu) silne emocje, którymi dzielili się na forum grupy,
  • nawiązanie głębszych relacji pomiędzy seniorami z grupy SEPOR (które to rozwijały się poza projektem już na prywatnej stopie).

/pl/file/073img0315-wkadrzepiotrbedlinskijpg073_img_0315_-_w_kadrze_piotr_bedlinski.jpg

Fot. Piotr Bedliński


Przedstawienia w Domach pomocy społecznej były przede wszystkim polem wspólnych działań twórczych seniorów aktywnych i zależnych, podczas których (zgodnie z założeniami) nastąpiło:

  • zakwestionowanie granicy pomiędzy widzem a wykonawcą występującym na scenie, tak by także odbiorcy wydarzenia poczuli się zaangażowani w jego wykonanie i odnaleźli w sobie twórczy potencjał,
  • dostarczenie rozrywki seniorom przez samych seniorów,
  • częściowe zaangażowanie w przebieg wydarzeń oraz dodanie śmiałości i pewności siebie w wyrażaniu swoich emocji.

Wniosek co do osiągnięcia tego efektu oparto na obserwacji uczestniczącej, wypowiedziach pracowników DPS-ów oraz samych seniorów zależnych, którzy uczestniczyli w przedstawieniu.

4. Podsumowanie senioralnego poruszenia


Dzięki realizacji warsztatów improwizowanych, udało się z powodzeniem wprowadzić do DPS-ów nową formę o charakterze terapeutyczno-kulturalnym, która angażuje mieszkańców tych jednostek opieki społecznej, nie pozostawiając ich - jak dotychczas - w roli biernego uczestnika występów tam realizowanych. Warto wskazać na innowacyjny charakter takich działań, który z początku spotkał się z zaskoczeniem ze strony seniorów zależnych. Jednak wraz z czasem trwania przedstawienia, seniorzy zaczęli rozumieć koncept improwizacji i włączać się (pozostając w swojej strefie komfortu) w proponowane aktywności.

Wartością dodaną jest także to, iż projekt opracowany i przeprowadzony został przez specjalistki reprezentujące dwa różne sektory (kultury i samorządu), które mając odmienne doświadczenie w realizacji projektów angażujących osoby w wieku senioralnym, dzieliły się nim i wzajemnie uzupełniały. Do projektu zaangażowałyśmy także doświadczoną trenerkę dramy - Olgę Stobiecką - Rozmiarek.

Projekt - etapy jego powstawania oraz efekty – w tym także refleksje samych uczestniczek i uczestników - utrwaliłyśmy w postaci filmu, który zamieszczony został w materiałach EPALE.

Jego realizacja możliwa była dzięki dofinansowaniu ze środków Urzędu Miasta Poznania oraz Samorządu Województwa Wielkopolskiego z konkursu "Siła Współpracy" realizowanego przez Centrum Praktyk Edukacyjnych ZAMEK. Mimo zakończenia dotacji grupa SEPOR nie zakończyła swojej działalności – w listopadzie zaplanowane zostało kolejne przedstawienie – tym razem dla uczestników i uczestniczek poznańskiego klubu seniora w Osiedlowym Domu Kultury Słońce.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------

dr Nina Woderska – z wykształcenia pedagog, wykładowca w Wyższej Szkole Nauk o Zdrowiu i Studium Kształcenia Kadr, pracownik Centrum Inicjatyw Senioralnych w Poznaniu oraz trener w Stowarzyszeniu Centrum Rozwoju Edukacji Obywatelskiej CREO. Ambasadorka EPALE.

Zobacz także:

O czym marzą seniorzy mieszkający w Domu pomocy społecznej?

Zoom na innowacje społeczne w Domach pomocy społecznej

Potencjał i wyzwania klubów seniora jako miejsc aktywizacji osób starszych

Miasto przyjazne starzeniu, czyli jakie?

6 powodów, dla których seniorzy (nie) korzystają z mediów społecznościowych

Być czy nie być … wolontariuszem na starość? Oto jest pytanie. O znaczeniu wolontariatu w życiu seniorów

   

   

Jesteś zainteresowany edukacją seniorów? Szukasz inspiracji, sprawdzonych metod i niestandardowych form?

Tutaj zebraliśmy dla Ciebie wszystkie artykuły na ten temat dostępne na polskim EPALE! 

***

Platforma EPALE to miejsce, w którym edukatorzy osób dorosłych, szkoleniowcy i trenerzy mogą znaleźć inspiracje, propozycje nowych metod nauczania oraz sposobów motywowania dorosłych do nauki. Społeczność EPALE tworzą praktycy chcący rozwijać swoje kompetencje zawodowe, prowadzić dyskusje, rozmawiać na temat warsztatu swojej pracy.

Wykorzystaj w pełni EPALE i załóż konto Sprawdź korzyści z rejestracji!

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn
Refresh comments Enable auto refresh

Wyświetla 1 - 3 z 3
  • Obrazek użytkownika Paulina Cybułka
    Wspaniały projekt! Uważam, że daje on ogromną szansę na aktywizację osób starszych, co jest niezmiernie ważne. Mogą one w ten sposób wyrażać siebie, swoje uczucia, emocje. Ponadto mają stały kontakt z rówieśnikami, spotykają się, wymieniają poglądami. To wszystko wpływa na ich rozwój. Ich praca nagradzana jest dumą podczas wystawiania spektakli. Ma to także ogromny wpływ na ich samoocenę i poczucie własnej wartości. Mam nadzieję, że projekt będzie kontynuowany.
  • Obrazek użytkownika Monika Hausman-Pniewska
    Podoba mi się to odwrócenie roli widza i twórcy. Jest jakieś takie dziwne oczekiwanie, że seniorzy powinni oglądać występy małych dzieci, cieszyć się, że to specjalnie dla nich  i jeszcze obowiązkowo czuć sie wzruszonym. A w seniorach rogata dusza! Byłam ostatnio na podsumowaniu programu Domy Kultury + Inicjatywy Lokalne 2018 w Ornecie i tam występował zespół seniorów "Różne twarze". Dali taki popis przed ponad setką osób, że mucha nie siada.  Tylko, że strasznie się stresowali, bo to w ich mieście, ich znajomi, rodzina, co ludzie powiedzą, będa oceniać itp. Sami boją się wyjść poza schemat - senior- stateczny staruszek, szkoda. Takie projekty, jaki opisujesz, pozwalają przełamywać te stereotypy.  
  • Obrazek użytkownika Marta Kosińska
    To bardzo piękny, mądry i innowacyjny projekt, który miałam przyjemność ewaluować. Zasadniczą kwestią jest teraz znalezienie możliwości na jego kontynuację. Oprócz tego, że okazał się on działaniem innowacyjnym, to można go także traktować jako pilotaż pokazujący, że tego rodzaju przedsięwzięcia są niezwykle skuteczne w edukacji osób starszych.