Blog
Blog

Osobiste koszty podejmowania aktywności edukacyjnej

O niekorzystnych następstwach podjęcia edukacji przez osoby dorosłe

ok. 6 minut czytania polub, linkuj, komentuj!


Współczesna edukacja i niemal nieograniczony dostęp do informacji pozwalają dorosłym na odkrywanie świata i wiedzy na wiele sposobów. Uczestniczymy w różnych formach podnoszenia kompetencji i kwalifikacji zawodowych. Zaczynamy dostrzegać potrzebę uczenia się przez całe życie nie tylko w celu utrzymania i nabywania umiejętności, które pozwalają nam skutecznie radzić sobie ze zmianami na rynku pracy, ale także po to, by w pełni uczestniczyć w życiu społecznym. Kwalifikacje podnoszą przede wszystkim pracujący dorośli. Najrzadziej dokształcają się osoby bezrobotne. Raport GUS z 2018 r. pt.: „Kształcenie dorosłych 2016” pokazuje, jak wygląda uczestnictwo Polaków w poszczególnych formach kształcenia (kształcenie formalne, pozaformalne, nieformalne). Wynika z niego, że z możliwości edukacji skorzystało 45,9% osób, przy czym jedna osoba mogła uczestniczyć jednocześnie w kilku formach kształcenia. Odsetek osób, które nie uczestniczyły w żadnej formie kształcenia to 54,1% (wśród mieszkańców wsi 60%)[1].

Młoda kobieta stoi bokiem na tle muru i zasłania twarz otwartą książką.

Photo by Siora Photography on Unsplash

Znamy więc wartość edukacji. Mamy potrzebę podnoszenia kompetencji i kwalifikacji. Czy jest zatem sens, by szukać negatywnych konsekwencji aktywności edukacyjnej dorosłych? Konsekwencje te istnieją, więc trzeba je nazwać.

W całym cyklu kształcenia da się zaobserwować znaczący odpływ słuchaczy, studentów czy innych uczestników działań edukacyjnych dla dorosłych. W szkołach dla dorosłych zdecydowanie więcej osób rozpoczyna naukę, niż ją kończy. Jako ich nauczyciele często obserwujemy, jak energia i motywacja uczących się z biegiem czasu spada, szczególnie w przypadku dłuższych form edukacji np. podczas rocznych kwalifikacyjnych kursów zawodowych. Uczestników do nauki motywuje wiele rzeczy. Mogą to być inni ludzie, nasze i ich pozytywne nastawienie czy świadomość tego dokąd zmierzają. Decydując się na podnoszenie kompetencji i kwalifikacji zawodowych uczestnicy mają na początku stosunkowo wysoki poziom motywacji. Nie ma jednak takich, którzy zawsze mają zapał i motywację do nauki. To uczestnik musi chcieć działać i szukać czynników motywujących. Nauczyciele mogą tylko wspierać go w rozwoju i wyznaczaniu celów.

Brak motywacji do kontynuowania nauki może być symptomem wypalenia zawodowego. Przyczyną może być duża liczba obowiązków spadających na barki uczących się, stres towarzyszący pracy, brak poczucia stabilizacji czy inne czynniki. Sytuacja, w której znajdują się dorośli uczący się często sprawia, że przestają wierzyć w siebie, a ich motywacja spada jeszcze bardziej.

Próby analizy danych dotyczących skuteczności kształcenia dorosłych czy wpływu nauczycieli na wysokość wskaźnika osób kończących edukację zgodnie z planem jest niezwykle trudna. Pod uwagę należy brać bowiem fakt, że często motywacja słuchaczy ogranicza się do ściśle określonych celów, np. uzyskania konkretnych umiejętności praktycznych (wiedzy z danej dziedziny, umiejętności obsługi konkretnego oprogramowania itp.), niekoniecznie zaś zdania egzaminów zawodowych. Przykłady z życia wzięte można by mnożyć. Pokazują one, że mamy niewielki wpływ na to, ile osób dorosłych dokończy edukację. Tym bardziej, jeżeli do tego wszystkiego dodamy wszelkie negatywne konsekwencje podjęcia aktywności edukacyjnej przez dorosłych. Jedną z nich jest to, że uczący się dorośli często mają poczucie, że poprzez swoją aktywność edukacyjną zaniedbują pozostałe sfery swojego życia.

Z jakimi problemami wiąże się uczestnictwo dorosłych w zorganizowanych formach edukacji? Jakie są ich opinie na temat konsekwencji podjęcia edukacji w dorosłości dla własnego życia osobistego i zawodowego?

Przez wiele lat pracy zawodowej w edukacji dorosłych mogłam opierać się jedynie na swoich spostrzeżeniach i wnioskach z rozmów ze słuchaczami na ten temat. Przez cały ten czas natknęłam się na jedno badanie dotyczące tego zagadnienia. Było to badanie A. Litawy i Z. Szaroty przeprowadzone na 189 uczestnikach studiów podyplomowych, warsztatów oraz kursu doskonalącego z trzech polskich miast (Negatywne aspekty uczestnictwa w edukacji w opiniach uczących się dorosłych”)[2].

Jak możemy przeczytać we wnioskach z ww. badań, zdecydowana większość dorosłych dostrzegała konkretne negatywne konsekwencje uczestnictwa w zorganizowanym procesie edukacyjnym. Koszty tej aktywności dotyczyły wielu sfer życia. Jedynie co czwarty uczestnik edukacji dorosłych nie odczuwał problemów w życiu wynikających z podjęcia edukacji. Jednak dla 75% uczących się dorosłych było to jednoznaczne z koniecznością mierzenia się z różnego rodzaju problemami.

Brak czasu, wysokie koszty, problematyczny dojazd, brak możliwości powierzenia komuś opieki nad osobą zależną itp. to elementy utrudniające kształcenie, potęgowane przez szybki postęp nauki i techniki, konsumpcjonizm, osłabienie więzi rodzinnych czy chociażby silne tendencje do samorealizacji w przypadku niektórych osób, prowadzące do zaniedbania relacji rodzinnych.

Odpowiedź na pytanie o negatywne konsekwencje edukacyjnej aktywności nie jest jednoznaczna.

Uczący dorośli poproszeni o wskazanie negatywnych skutków aktywności edukacyjnej wymieniali najczęściej:

- brak czasu na odpoczynek i regenerację sił (39,68%)

- brak czasu na hobby (22,75%) i na życie towarzyskie (21,69%)

- zmęczenie i wyczerpanie psychiczne (20,63%)

- mniej czasu na życie rodzinne (19,05%).

Respondenci wskazywali także na poczucie przeciążenia obowiązkami, pogorszenie statusu ekonomicznego, uczenie się kosztem życia rodzinnego. U blisko 25% respondentów uczenie się kolidowało z pracą zawodową. Niejednokrotnie przełożony nie zgadzał się na zwalnianie pracownika z pracy w związku z doskonaleniem jego kompetencji czy kwalifikacji. Sporym problemem okazuje się także odczuwany brak zrozumienia ze strony otoczenia dla podejmowanej przez dorosłych aktywności edukacyjnej (19%).

Jak pokazały ww. badania, osobiste koszty podejmowania aktywności edukacyjnej mogą być różne i dotyczyć wielu sfer życia. Uczestnictwo edukacyjne respondentów odbija się negatywnie na ich finansach, relacjach rodzinnych, sytuacji zawodowej czy wreszcie samopoczuciu. Więcej na temat niekorzystnych następstw uczenia się dorosłych, towarzyszących mu problemów oraz wynikających z tego procesu obciążeń można znaleźć we wspomnianym artykule.


Sylwia Kurszewska - zawodowo związana z Centrum Kształcenia Ustawicznego w Sopocie, w którym koordynuje działania zespołu ds. projektów międzynarodowych, podejmującego inicjatywy na rzecz różnych grup społecznych. Edukatorka. Prezes Stowarzyszenia „Praca-Edukacja-Zdrowie”, działającego dla wykluczonych społecznie lub zagrożonych takim wykluczeniem. Ambasadorka EPALE.


Zobacz także:

Edukacja osób dorosłych i podnoszenie kwalifikacji zawodowych w dobie Internetu

Rozwój nowych technologii a wypalenie – dwie strony medalu

Zawód w rok!

Doradca zawodowy w świecie VUCA – gra w pojedynkę nie jest łatwa


Źródła:

 1. GUS 2018, „Kształcenie dorosłych 2016”, Analizy statystyczne, Tablica 1 (33). Osoby w wieku 18-69 lat według poziomu uczestnictwa w kształceniu formalnym, pozaformalnym i nieformalnym oraz województw w 2016 r.  <https://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5488/3/3/1/ksztalcenie_doroslych_2016.pdf> [online] data ostatniej modyfikacji: 28.06.2018, dostęp z dn. 30.11.2021

2. Aleksandra Litawa, Zofia Szarota, „Negatywne aspekty uczestnictwa w edukacji w opiniach uczących się dorosłych” <http://www.e-mentor.edu.pl/artykul/index/numer/66/id/1263> [online], dostęp z dn. 30.11.2021 r. 

Login (1)

Users have already commented on this article

Chcesz zamieścić komentarz? Zaloguj się lub Zarejestruj się.

Want to write a blog post ?

Don't hesitate to do so! Click the link below and start posting a new article!

Najnowsze dyskusje

Dyskusja EPALE: Sztuczna inteligencja a edukacja dorosłych

Sztuczna inteligencja w edukacji dorosłych: pomoc czy przeszkoda dla dorosłych słuchaczy?

Więcej

Dyskusja EPALE: Aktywne starzenie się i życiowe zmiany

W jaki sposób edukacja międzypokoleniowa może pomóc w aktywnym starzeniu się i życiowych zmianach?

Więcej

Dyskusja EPALE: Blended learning w edukacji dorosłych

W czwartek 26 listopada 2020 r., od godz. 10.00 do 16.00, EPALE będzie gospodarzem internetowej dyskusji na temat blended learning w edukacji dorosłych. Dyskusja będzie miała zupełnie nowy format, zaczynając od 30-minutowej transmisji na żywo, której towarzyszyć będzie rozmowa w formie komentarzy na platformie.

Więcej