Blog
Blog

Nowoczesny model problemowych, transdyscyplinarnych szkoleń środowiskowych osób dorosłych (część 3)

Nowoczesny model w kontekście 50-letnich doświadczeń.

ok. 11 minut czytania - polub, linkuj, komentuj!


W ramach międzynarodowych konferencji zrealizowanych w latach 2020 -2021  m.in. przez Światową Akademię Umiejętności i Nauki, prowadzone były interesujące dyskusje, które uzasadniają potrzebę unowocześnienia szkolnictwa wyższego poprzez edukację transdyscyplinarną. Szkolenia te powinny być adekwatne do potrzeb systemowego rozwiązywania najważniejszych problemów, w tym dostosowania zrównoważonej gospodarki zasobami przyrody do zmian klimatu; ze szczególnym uwzględnieniem biogospodarki i działań prozdrowotnych. W związku z tymi postulatami celowe jest szersze spopularyzowanie i wykorzystanie unikalnych, w skali międzynarodowej, polskich innowacji oraz dobrych doświadczeń praktycznych w tej dziedzinie.

Proponowany dopiero obecnie model edukacji dorosłych zrealizował autor tego artykułu w Polsce już ponad pół wieku temu. Zaproponowałem bowiem zastąpienie tradycyjnych, specjalistycznych szkoleń ograniczonych do rozwiązywania tylko zleconych zadań, edukacją adekwatną do rozwiązywania najważniejszych problemów środowiska człowieka, takich jak zrównoważona gospodarka zasobami przyrody i eliminacja środowiskowych czynników ryzyka dla zdrowia oraz bardziej skuteczna ochrona bioróżnorodności.

W ramach przygotowań zorganizowałem w 1967 r. w Krakowie Seminarium interdyscyplinarne -  z udziałem bardzo doświadczonych specjalistów - n. t. stanu badań środowiska w rejonie najstarszego w Europie parku pogranicznego w Pieninach. Spotkanie odbyło się z udziałem autorytetów naukowych tj. prof. W. Szafer, prof. W. Goetel, prof. K. Birkenmayer, prof. S. Myczkowski, prof. K. Zarzycki. W oparciu o ten przegląd stanu dotychczasowych badań, zaproponowałem ich uzupełnienie o - przydatne dla poprawy stanu środowiska i zrównoważonego rozwoju tego modelowego terenu - badania transdyscyplinarne, oparte o integrację komplementarnych dziedzin nauk przyrodniczych, szczególnie biologiczno-medycznych, społecznych (w tym psychologie, prawo, pedagogikę, socjologię), ekonomicznych, technicznych i innych.

We wrześniu 1968 r. zrealizowałem I Ogólnopolską Szkołę „Człowiek i środowisko na przykładzie Pienin”. Rozpoczęliśmy ją od wspaniałych wykładów światowego prekursora koncepcji zrównoważonego rozwoju a zarazem współinicjatora polsko-czechosłowackiego parku pogranicznego w Pieninach i Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody, prof. W. Goetla oraz wówczas dyrektora Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i czołowego eksperta w dziedzinie badań wpływu czynników środowiskowych na zdrowie społeczeństwa, prof. J. Kostrzewskiego. W badaniach terenowych uczestniczyła, wraz z opiekunami naukowymi, młodzież z ponad 30 kierunków studiów z wiodących ośrodków akademickich w Polsce. Przewodnim hasłem tych nieobowiązkowych form edukacji środowiskowej dorosłych był twórczy udział w rozwiązywaniu globalnych problemów ochrony biosfery, oparty o modelową  współpracę w skali lokalnej. Stąd też logo naszych szkoleń stanowił kontur Ziemi z symbolicznymi postaciami człowieka oraz zagrożonych wyginięciem gatunków roślin i zwierząt oraz konturem rakiety jako symbolu nowoczesnej techniki...

Program tej Szkoły obejmował zarówno seminaria n. t. węzłowych problemów (w relacji do różnych dziedzin zintegrowanych działań proekologicznych, prozdrowotnych i wdrażania zrównoważonej biogospodarki dostosowanej do specyfiki regionu), jak też konsultacje połączone z interdyscyplinarnymi badaniami terenowymi. Konsultacje prowadzone były przy udziale naukowców  i praktyków oraz lokalnych mieszkańców. Efektem kompleksowych badań były propozycje rozwiązywania problemów pod katem bardziej skutecznej realizacji zasad zrównoważonego rozwoju i ochrony przyrody. Były one przedstawiane i dyskutowane zarówno z ekspertami, jak też z miejscowa społecznością. W celu zwiększenia atrakcyjności tych spotkań łączyliśmy je z występami popularnych studenckich piosenkarzy, z uwzględnieniem promocji kultury ekologicznej. Podobne problemowe szkolenia zintegrowane z interdyscyplinarnymi badaniami środowiskowymi zrealizowane były pod moją opieką naukową w następnych latach, także w rejonach takich parków pogranicznych jak Tatrzański, Babiogórski (rezerwat biosfery) oraz w Ojcowskim Parku Narodowym i na polskim wybrzeżu Bałtyku od Zatoki Puckiej do Zatoki Szczecińskiej. Podsumowanie każdej z tych międzyuczelnianych Szkół środowiskowych obejmowało nie tylko ocenę ich efektów naukowo-dydaktycznych i społecznie użytecznych, ale również krytyczna analizę wraz z wnioskami, w jaki sposób na drodze heurystycznej doskonalić ten nowy model edukacji dorosłych.

Prezentacja wyników szkoleń na seminariach oraz w formie publikacji naukowych i popularnonaukowych była uzupełniona przez cenną dokumentację w postaci filmów zrealizowanych przez były Studencki Klub Filmowy „Omak” w AGH oraz przez studentów z Wyższej Szkoły Filmowej w Łodzi.  

dłonie i roślinka

Photo by Noah Buscher on Unsplash

Zrównoważony rozwój oparty o ekoinnowacje i biogospodarkę

W 1973 r. zrealizowałem I Międzynarodową Szkołę dotyczącą zrównoważonego rozwoju opartego o ekoinnowacje i biogospodarkę oraz zdrowia środowiskowego na przykładach Pienin i Tatr. W tej Szkole uczestniczyła m.in. grupa doktorantów z Johns Hopkins University (obecnie światowego centrum epidemiologii pandemii COVID-19), pod opieką prof. M. Wolmana (jednego z redaktorów czołowego amerykańskiego czasopisma naukowego „Science”). Cenny był też udział grupy młodzieży akademickiej z Trinity College Uniwersytetu Cambridge (zajmującego od lat czołowe miejsce  w rankingu uniwersytetów europejskich) oraz rekomendowanych przez Szwajcarski Komitet d.s. UNESCO studentów - laureatów konkursów na najbardziej innowacyjne projekty w zakresie ochrony środowiska. Prof. Wolman w  swym artykule pt. „We must be optimistic” (Powinniśmy być optymistami), opublikowanym w czasopiśmie „Polska” w 1974 r. stwierdził, że nawet największe uniwersytety w USA nie zrealizowały szkoleń tak interdyscyplinarnych, oferujących nowy kierunek integracji globalnej współpracy proekologicznej z modelowymi rozwiązaniami w zakresie zrównoważonego rozwoju w skali lokalnej. Podobne opinie opublikowali przedstawiciele młodzieży akademickiej z różnych krajów. Uznali oni za bardzo przydatne połączenie innowacyjnych, kompleksowych rozwiązań dla potrzeb lokalnej społeczności ze szkoleniem pod katem twórczego udziału do rozwiązywania w innych krajach podobnych problemów rozwoju biogospodarki, połączonego z ochrona zdrowia środowiskowego i różnorodności biologicznej.

Tego rodzaju problemową, transdyscyplinarną edukację środowiskową rekomendował, jako modelową, szczególnie aktywny uczestnik tej Szkoły Międzynarodowej J. Grasse z Lozanny w szwajcarskim czasopiśmie „Młodzież i Nauka”. Innowacyjne i cenne szkolenia przeprowadzili m.in. profesorowie  Amaya, Goto, Ui, Harada, Miyamoto, Tsukatani, Tsukamoto, Shibuya, Sugiura z Japonii oraz twórca modelowej, interdyscyplinarnej Szkoły Nauk Środowiskowych z Uniwersytetu w New Delhi, prof. B. Bhatia.

Innowacyjne doświadczenia metodyczne w zakresie edukacji środowiskowej dorosłych zastosowałem w wieloletnim cyklu ogólnopolskich oraz międzynarodowych szkół, warsztatów, wyjazdów studialnych do kilku krajów Europy (m.in. do Francji, Anglii, Hiszpanii, Niemiec, Włoch) oraz do Japonii, a także w zorganizowanych przez mgr inż. C. Wojciechowskiego, kilkuletnich Szkołach Wakacyjnych n. t. zrównoważonego rozwoju, turystyki kwalifikowanej (szczególnie ekoturystyki) i ekologicznej profilaktyki środowiskowych zagrożeń dla zdrowia. W tych nieobowiązkowych szkoleniach  i badaniach interdyscyplinarnych, w centralnej części polskiego wybrzeża nad Bałtykiem, uczestniczyło ponad 4 tysiące studentów oraz wybitni naukowcy z Polski i Japonii. Zorganizowano także atrakcyjne dla młodzieży szkolenia w zakresie różnych dyscyplin sportowych i artystycznych, jogi (z udziałem wybitnego eksperta z Indii, autora cenionego podręcznika prof. R. Javalgekara) oraz program muzyczny z uwzględnieniem muzykoterapii i choreoterapii (prowadzony przez polską specjalistkę  lek. A. Drozdowską).

Z udziałem gości z Japonii, kierowanego przez prof. M. Harada, wiąże się też geneza filmu p.t. „Żywe srebro” (‘Living Silver’) nt. historii skażeń rtęcią w świecie i ich skutków. Ten film edukacyjny WFO w Łodzi otrzymał nagrodę Programu Środowiskowego ONZ (UNEP). Wieloletnie szkolenia były „kuźnią kadr” dla kolejnych pokoleń przedstawicieli kilkudziesięciu kierunków studiów wyższych, którzy aktywnie uczestniczą w spożytkowaniu ekoinnowacji i upowszechnianiu kultury ekologicznej dla lepszej jakości życia wszystkich.

Doświadczenia  35-letniej działalności Studenckiego Koła Naukowego Ochrony Środowiska

Koło Naukowe Ochrony Środowiska posiada szczególnie duży dorobek w zakresie interdyscyplinarnej badań i szkoleń w dziedzinie zrównoważonego rozwoju, który obecnie jest uznany za priorytetowy kierunek zarówno przez ONZ jak też przez UE (m.in. w ramach Europejskiego Zielonego Ładu). Światowym prekursorem nowoczesnej koncepcji zrównoważonego rozwoju w celu zabezpieczenia trwałości użytkowania zasobów przyrody jest twórca sozologii i sozotechniki prof. Walery Goetel. Jego wychowanek prof. Jan W. Dobrowolski założył w 1980 r. to Koło Naukowe i opiekował się nim przez 35 lat.

Koło rozwinęło, na wyjątkową skalę, wieloletnie badania i szkolenia problemowe o charakterze międzyuczelnianym i międzynarodowym. Aktywnie kontynuowało współprace  –  rozpoczętą w 1968 r. w ramach I Ogólnopolskiej Szkoły „ Człowiek i środowisko” a od 1973 r. w ramach Szkół Międzynarodowych – uzupełniających się dziedzin:

  • nauk przyrodniczych (m.in. biologicznych, w odniesieniu do biotechnologii środowiskowej jako podstawy nowoczesnej inżynierii środowiska, jak również niezbędnej dla działalności rolniczej, medycznej),
  • nauk technicznych (ze szczególnym uwzględnieniem architektury krajobrazu, projektowania, jak też połączenia trwałej konserwacji zabytków z ochroną środowiska), 
  • nauk społeczno-ekonomicznych (pod kątem integracji aspektów  psychologicznych, prawnych, pedagogicznych, socjologicznych i ekonomii środowiska w ramach promocji biogospodarki połączonej ze zrównoważonym rozwojem miast historycznych m.in. Krakowa i Florencji, rejonów przemysłowych, rolniczych i specjalnie chronionych w Polsce i innych krajach).

Przedstawiciele tego Koła Naukowego uczestniczyli w pierwszych, w skali światowej, 33-letnich badaniach porównawczych, Światowego Dziedzictwa Kultury w Krakowie, nad ekspozycja na wybrane zanieczyszczenia powietrza (szczególnie związane z motoryzacją). Brali udział również w wyjazdach studialnych i szkoleniach zagranicznych (w związku ze współpracą zainicjowaną i prowadzoną przez prof. Jana Dobrowolskiego z Uniwersytetem Technicznym w Sunderland w Wielkiej Brytanii oraz uczelniami we Florencji, Bolonii i Barcelonie).

Wybitni specjaliści od konserwacji zabytków architektury i dzieł sztuki uznali te badania za unikalne i szczególnie przydatne, zarówno do ochrony dziedzictwa kulturowego przed zniszczeniem poprzez skażenia powietrza, jak też do obniżenia kosztów, a jednocześnie do zwiększenia skuteczności prac konserwatorskich.

Monitoring zanieczyszczeń powietrza łączony był też z oceną indywidualnej  ekspozycji na nie i skutków zdrowotnych dla różnych grup wiekowych i zawodowych. Prowadzono współprace naukowo-dydaktyczną z opiekunami  oraz z zainteresowanymi studentami m.in. z Kół Naukowych b. Akademii Medycznych w Zabrzu i Krakowie oraz z Politechniki Warszawskiej.

Członkowie Koła Naukowego Ochrony Środowiska przy AGH brali też aktywny udział w komplementarnych, innowacyjnych badaniach nad zastosowaniem biotechnologii laserowej w inżynierii środowiska (w ramach zainicjowanego przez prof. Dobrowolskiego, polskiego priorytetu zastosowań biotechnologii laserowej do promocji zrównoważonego rozwoju w różnych rejonach świata).

Dotyczyły one zarówno przyspieszenia formowania wzdłuż głównych dróg pasów zieleni chroniących przed rozprzestrzenianiem się zanieczyszczeń motoryzacyjnych, przyspieszenia rekultywacji terenów zdegradowanych, jak  również nowych zastosowań biostymulacji laserowej w celu zwiększenia skuteczności biologicznego oczyszczania ścieków i ochrony różnorodności biologicznej ekosystemów wodnych. Wyróżniający się w w/w badaniach studenci kontynuowali je w ramach swoich prac magisterskich i doktorskich. Szereg z nich jest pracownikami naukowymi, w tym profesorami, nie tylko na Wydziale Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska, ale także na kilku innych Wydziałach AGH. Brali oni także aktywny udział w prowadzonych przez prof. Dobrowolskiego, międzynarodowych warsztatach i szkoleniach w renesansowej Florencji i we włoskim Parku Narodowym Cinque Terre między Pizą i Genuą (przy udziale specjalistów z różnych dziedzin architektury z Politechniki Krakowskiej oraz z uniwersytetów zagranicznych, głównie z Florencji oraz Istambułu), jak też w Uniwersytecie w Sunderland i Światowym Centrum Monitoringu Środowiska (GEMC) w Londynie.

Koło Naukowe Ochrony Środowiska pod opieką prof. Dobrowolskiego zorganizowało w AGH seminarium interdyscyplinarne nt. konieczności połączenia ochrony zabytków (w tym Światowego Dziedzictwa Kultury w Krakowie) z ochroną środowiska (w szczególności ochroną przed skażeniami atmosfery). Seminarium towarzyszyło I Konferencji nt. ogólnoeuropejskiej współpracy kulturalnej w Krakowie. Referaty na tym seminarium wygłosili tak wybitni specjaliści jak: prof. Rozwal z Goeteborga i prof. W. Zin z Politechniki Krakowskiej. Jako jedyni, studenci z tego Koła Naukowego, uczestniczyli w badaniach testowych i szkoleniach nt. nowej biotechnologii „Bando” dot. oczyszczania ścieków bytowych w rejonie stacji terenowej IMUZ w Jaworkach koło Szczawnicy. Biotechnologia ta charakteryzuje się kilkakrotnie wyższą skutecznością oczyszczania ścieków i znacznie niższymi kosztami, od wcześniej stosowanych oczyszczalni o podobnej przepustowości. Z tych też powodów jest ona szczególnie przydatna zarówno dla ochrony zdrowia, jak też bioróżnorodności.

Wyróżniający się w aktywności naukowej studenci z Koła, brali też, wraz z prof. Dobrowolskim, aktywny udział w prowadzonej przez prof. Janusza Dominika z Instytutu Forel Uniwersytetu w Genewie, Międzynarodowej Szkole w Rezerwacie Biosfery Delta Dunaju i Seminarium w Centrum Geoekologii w Bukareszcie.

W okresie ostatnich około 10 lat Koło Naukowe Ochrony Środowiska rozwijało szczególnie owocną współprace z Kołem Naukowym Zrównoważonego Projektowania z Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej, którego opiekunką jest prof. Justyna Kobylarczyk. Były to m.in. badania terenowe i szkolenia przy twórczym udziale studentów z obydwu tych Kół Naukowych nt. zrównoważonego rozwoju miast historycznych oraz rejonów parków narodowych (ze szczególnym uwzględnieniem pierwszego w Europie parku pogranicznego w Pieninach wraz z cenionym uzdrowiskiem w Szczawnicy oraz renesansowym zamkiem z muzeum w Niedzicy). Interesująca i pożyteczna dla studentów była również wymienna prezentacja referatów w ramach Sesji Międzynarodowych Arch-Eko w Politechnice Krakowskiej oraz corocznych Barbórkowych Sesji Studenckich Kół Naukowych AGH.

Koło Naukowe Ochrony Środowiska prowadziło serie Sekcji Eko-inżynierii, w których wzięła udział najliczniejsza reprezentacja studentów referująca wyniki badań z 9 krajów. Do 2014 r. wyróżniający się przedstawiciele Koła byli też zapraszani do prezentacji wyników najciekawszych, innowacyjnych badań wraz ze studentami innych wyróżniających się kół naukowych, w byłym Uniwersytecie Otwartym AGH – w ramach międzypokoleniowej i międzynarodowej współpracy dla promocji zrównoważonego rozwoju.

Syntetyczny przegląd wieloletniego dorobku tego Koła Naukowego był również zaprezentowany na ogólnopolskich oraz na międzynarodowych konferencjach naukowych i jest utrwalony w serii publikacji w języku angielskim. Prof. Dobrowolski upowszechnił szczególnie cenny dorobek Koła Naukowego Ochrony Środowiska już dwóch pokoleń studentów AGH m. in. w cyklu swoich referatów na ogólnopolskich oraz międzynarodowych konferencjach, jak również w ramach współpracy z Fundacją Del Bianco we Florencji, Komisją Geodezji i Inżynierii Środowiska PAN, Oddział w Krakowie, a w okresie od marca 2020 r. do kwietnia 2021 r. w serii konferencji prowadzonych online przez Światową Akademię Umiejętności i Nauk przy współpracy z ONZ pt. Global Leadership.


Prof. zw. dr hab. Jan W. Dobrowolski - dysponuje ponad 50-cioletnimi doświadczeniami metodycznymi związanymi z edukacją dorosłych w zakresie problematyki środowiska człowieka, biogospodarki i zrównoważonego rozwoju oraz ekologicznej profilaktyki - eliminacji środowiskowych czynników ryzyka dla zdrowia. Zainicjował i prowadził w tej dziedzinie szkolenia ogólnopolskie oraz międzynarodowe (z uwzględnieniem aspektów humanitarnych, przyrodniczych, technicznych, społeczno-ekonomicznych, kulturowych i innych). Szkolenia dotyczyły kompleksowego rozwiązywania problemów środowiskowych w różnych rejonach Polski i świata. Obejmowały one badania interdyscyplinarne oraz współpracę z mieszkańcami tych rejonów w celu wdrożenia wynikających z tych badań wniosków dla poprawy stanu środowiska i jakości życia społeczeństwa opartego na wiedzy. Komplementarne były szkolenia środowiskowe różnych grup wiekowych mieszkańców m.in. w ramach Uniwersytetów Otwartych w Polsce, Japonii, Indiach oraz w Brukseli. Prof. J.W. Dobrowolski opracował i doskonalił przez wiele lat w/w model szkoleń środowiskowych pełniąc m.in. funkcje przewodniczącego Komisji Edukacji ZG PKE, wiceprzewodniczącego Kom. Edukacji ZG LOP, Kom. Ochrony Zdrowia Społecznego oraz Kom. Geodezji i Inżynierii Środowiska PAN  w Krakowie, kierownika Uniwersytetu Otwartego AGH, oraz misje profesorskie w kilkunastu krajach Europy, Azji i Ameryki. Jest autorem cyklu publikacji nt. edukacji środowiskowej dorosłych m.in. w ramach międzynarodowych monografii i podręczników oraz czynnym członkiem m.in. Światowej i Królewskiej Akademii Nauk. E-mail: dobrowol@agh.edu.pl


Zobacz także:

Edukacja dorosłych na rzecz poprawy jakości życia i zrównoważonej gospodarki zasobami przyrody (część 1)

Edukacja środowiskowa dorosłych w uniwersytetach otwartych (część 2)


Źródła:

1. Dobrowolski J.W., Modern science for future environmental and social activity of university youth, In: Environmental Quality and Safety, Global Aspects of Chemistry, Toxicology and Technology as Applied to Environment, F. Coulston, F. Korte, eds, Vol. 5, Georg Theme Publ., Stuttgart, Academic Press, New York, San Francisco, London:78-88, 1976.

2. Dobrowolski J.W., For the Future, Poland 2,2-6, 1972 (czasopismo wydawane w 5 językach).

3. Dobrowolski J., Studenckie obozy naukowe jako narzędzie dydaktyczno-wychowawcze, Życie Szkoły Wyższej, z. 1, 1972.

4. Dobrowolski J.W., Aktualne trendy i perspektywy kształcenia inżynierów w zakresie kształtowania i ochrony środowiska, Biuletyn Komitetu Człowiek i Środowisko przy Prezydium PAN, z. 10, 1981.

5. Dobrowolski J.W., Znaczenie ogólnej edukacji sozologicznej dla nowoczesnego kształcenia studentów w świetle zaleceń UNESCO ( Koncepcja Międzyuczelnianego Ośrodka Edukacji Sozologicznej ), W : Rola edukacji ekologicznej  w kształtowaniu świadomości ekologicznej społeczeństwa, AGH, Kraków, 1985.

6. Dobrowolski, J.W., The Polish Initiative, 3, 1989, Naturopa , 2, 1989.

7. J.W. Dobrowolski , Experiences of 34 years of Interdisciplinary Studies and Trends in Higher Education on Ecotechnologies and Sustainable Development, Ecotechnology and Ecotechnologie, Proc. of Review Conference on the Scientific Cooperation between Austria and Poland, 24-28 February 2002, Vienna, M.H.Herman ed., pp. 24-34, Polska Akademia Nauk., 2002

8. Dobrowolski J. W., Present trends of the integration in ecologically-oriented education in Europe and experiences of 35 years of the promotion of primary prevention and sustainable development, Polish J. of Environmental Studies, Vol. 13, Sup. I: 28-33, 2004.

9. Dobrowolski J.W., 2007, Polskie doświadczenia w zakresie interdyscyplinarnej współpracy naukowców  z  regionami dla promocji zrównoważonego rozwoju a perspektywy zastosowania innowacyjnych technologii środowiskowych, W: Ochrona i Inżynieria Środowiska-Zrównoważony Rozwój, Monografie Wydziału Inżynierii Mechanicznej i Robotyki AGH, Vol. 35, ss.7-19, 2007.

10. Dobrowolski J.W., Jachimski J., Hejmanowska B., Wagner A., Boroń A., Drzewiecki W., Mikrut S., Śliwka M., Mazur R., Jakubiak M., Patula B., Interdyscyplinarna współpraca w zakresie edukacji na rzecz ochrony krajobrazu kulturowego na przykładzie Parku Narodowego Cinque Terre (Włochy), Geodezja t.12, z.2, ss..167-182, 2006.

11. Dobrowolski J. W.,An introductory study of the human ecology and education for the Sustainable Development of National Parks in Poland and New Concept of Sound Tourism Management applied to the Cinque Terre National Park in Italy, In: Research and Cases and Theories Across Disciplinary Boundaries Towards a Sustainable Life, Stuhler E. A., Misra S., eds, Rainer Hampp Verlag, Munchen und Mering: 91-100, 2008 a.

12. Dobrowolski J.W.,Reflexions sur la qualite de Vie et la perennite de la Civilisation Contemporaine, In: L’après Developpement Durable, Espaces, Nature, Culture et Qualite, A, Da Lage, J.-P.Amat et al., eds, Ellipse, Paris:167-180, 2008 b.

13. Dobrowolski J.W., University Education on Sustainable Development as a  Contribution to the Shared Responsibility of Experts and Knowledge-Based Society, Social Responsibility - Sustainability, Education and Management, 96-118, 2014.

14. Dobrowolski J. W., 20 lat działalności Uniwersytetu Otwartego AGH jako próba edukacji wszystkich dorosłych  grup wiekowych. 20 years of activity of the AGH Open University as trial of education of all age groups of adults (In Polish), W:Edukacja dorosłych jako czynnik rozwoju społecznego, Aleksander T., ed., t.1, Jagiellonian University, Krakow: 201-218, 2010.

15. Dobrowolski J. W., Guha A.S., Open University and modern distance learning for sustainable development in India and Poland, Geomatic and Environmental Engineering, Vol. 5, No. 1: 25-35 , 2011.

16. Dobrowolski J.W., Kobylarczyk J., Wagner A., Mazur R., Involving Diverse Stakeholders for Sustainable Development ; Some Learning Experiences from across Poland, In; Optimizing Open and Distance Learning in Higher Education Institutions, U.C. Pandey et al., eds, IGI Global, 2017.

17. Dobrowolski J.W., Choroba Minamata 45-letnia japońsko-polska współpraca, Minamata Disease 45 years Japanese-Polish Cooperation, Aura 1, 13-17, 2020.

Login (0)

Want to write a blog post ?

Don't hesitate to do so! Click the link below and start posting a new article!

Najnowsze dyskusje

Dyskusja EPALE na temat społeczności uczących się na obszarach wiejskich

Nie przegap kolejnej dyskusji EPALE w środę, 8 czerwca!

Więcej

Dyskusja online na temat kultury w czasach kryzysu

W czwartek 28 kwietnia 2022 r., między godz. 10.00 a 16.00, na EPALE odbędzie się transmitowana na żywo dyskusja online na temat kultury w czasach kryzysu.

Więcej

Edukacja w sytuacji kryzysowej: konsekwencje wojny w Ukrainie.

W czwartek 17 marca 2022 r. w godz. 10.00-16.00 EPALE będzie gospodarzem dyskusji online, podczas której omówimy edukację kryzysową oraz jaką rolę może odegrać kształcenie dorosłych w radzeniu sobie ze skutkami konfliktów i sytuacji kryzysowych.

Więcej