Przejdź do treści
Blog
Blog

Nowe technologie informacyjne jako podstawa edukacji permanentnej osób dorosłych

Czasy współczesne charakteryzujące się znacznym upowszechnieniem Internetu dają duże szanse na efektywny rozwój nowoczesnych form procesu kształcenia. Ważna jest jednak świadomość, że zorganizowanie profesjonalnego procesu edukacji zdalnej wymaga dużego nakładu pracy ze strony nauczających oraz pełnego zaangażowania uczących się. Myślimy, że efektywność e-nauczania w dużym stopniu zależy właśnie od spełnienia określonych warunków przez obydwie strony tej edukacyjnej relacji. Uważamy, że to bardzo ważna i aktualna społecznie problematyka dotycząca człowieka w każdym wieku, dlatego chcielibyśmy zachęcić do lektury artykułu oraz ewentualnej dyskusji na temat istoty, specyfiki, a przede wszystkim uwarunkowań efektywności edukacji permanentnej bazującej na nowych technologiach informacyjnych.

Grażyna Cęcelek, Małgorzata Gogolewska-Tośka, Małgorzata Kozon, Agnieszka Grzegulska

 

Nowe technologie informacyjne jako podstawa edukacji permanentnej osób dorosłych

Czasy współczesne charakteryzujące się znacznym upowszechnieniem Internetu dają duże szanse na efektywny rozwój nowoczesnych form procesu kształcenia. Ważna jest jednak świadomość, że zorganizowanie profesjonalnego procesu edukacji zdalnej wymaga dużego nakładu pracy ze strony nauczających oraz pełnego zaangażowania uczących się. Myślimy, że efektywność e-nauczania w dużym stopniu zależy właśnie od spełnienia określonych warunków przez obydwie strony tej edukacyjnej relacji. Uważamy, że to bardzo ważna i aktualna społecznie problematyka dotycząca człowieka w każdym wieku, dlatego chcielibyśmy zachęcić do lektury artykułu oraz ewentualnej dyskusji na temat istoty, specyfiki, a przede wszystkim uwarunkowań efektywności edukacji permanentnej bazującej na nowych technologiach informacyjnych.

 

 

Edukacja permanentna, czyli całożyciowa to podstawowy wymóg współczesnej, zmieniającej się w bardzo szybkim tempie rzeczywistości, w której czynnikiem kluczowym staje się wiedza i informacja. Ciągłe podnoszenie kwalifikacji, poszerzanie wiedzy, doskonalenie umiejętności i kompetencji jest warunkiem koniecznym adaptacji do ciągłych zmian i przeobrażeń społecznych, ekonomicznych oraz kulturowych.

Duże zapotrzebowanie na proces kształcenia całożyciowego generuje również współczesny, niezwykle wymagający rynek pracy, skłaniający niejednokrotnie do podejmowania szeroko rozumianych działań edukacyjnych umożliwiających utrzymanie się w określonym obszarze aktywności lub przemieszczanie się do innych obszarów pracy zawodowej z  uwagi na znaczące przeobrażenia w sferze pracy i zatrudnienia, innowacyjność, informatyzację produkcji, postępującą zmienność zadań zawodowych, coraz bardziej różnicujący się rynek konsumentów oraz zapotrzebowanie na nowe zawody. Ciągle rosnąca konkurencja w obszarze zatrudnienia, a także potrzeba stałego dostosowywania się do zachodzących zmian, kreują fenomen zwany „edukacyjnym stylem życia”, który przejawia się zarówno w obszarze pracy zawodowej, jak również w sferze kultury oraz w życiu społecznym.

Duża konkurencyjność występująca na współczesnym rynku pracy, ciągle zmieniające się i wzrastające wymagania, zmuszają do inicjatywy i kreatywności. W warunkach takich coraz większego znaczenia nabiera edukacyjny aspekt społecznej integracji nastawionej na wychowanie człowieka innowacyjnego i twórczego, posiadającego dynamiczny stosunek do świata, a także przygotowanie go do podejmowania działań służących doskonaleniu samego siebie oraz zmienianiu i ulepszaniu warunków życia i funkcjonowania w społeczeństwie. Uzasadnione jest więc stwierdzenie, że w obecnych warunkach cywilizacyjnych środowisko pracy przestało być już miejscem stosowania standardowej wiedzy oferowanej przez instytucje edukacyjne, stając się podłożem do jej ustawicznego i zespołowego wytwarzania oraz pogłębiania i doskonalenia. Niezwykle ważnym zadaniem współczesnych systemów oświatowo – edukacyjnych jest nie tylko zapewnienie wychowankom bazowego wykształcenia, ale także wyzwalanie w nich potrzeby i kompetencji do podejmowania kształcenia ciągłego oraz permanentnego doskonalenia samego siebie.

Edukacja całożyciowa staje się więc kluczowym czynnikiem umożliwiającym sprostanie wyzwaniom ewoluującej cywilizacji, jak też podstawowym warunkiem osobistego rozwoju i sukcesu jednostki oraz stabilnego i harmonijnego rozwoju całego społeczeństwa[1].

Podstawą prowadzenia edukacji permanentnej jest edukacja na odległość, prowadzona  w warunkach, gdy nauczyciel i uczniowie są od siebie oddaleni i nie znajdują się w tym samym miejscu.

Biorąc pod uwagę sposoby przekazywania informacji, można wyróżnić dwa tryby realizowania edukacji zdalnej[2]:

  • tryb synchroniczny, nazywany trybem czasu rzeczywistego – stwarza możliwość żywej interakcji pomiędzy uczestnikami procesu edukacyjnego w czasie rzeczywistym, obejmującej np. indywidualną i grupową pracę, prowadzenie dyskusji, prezentację materiałów edukacyjnych, wprowadzanie, archiwizowanie, usuwanie materiałów źródłowych; internetowa edukacja synchroniczna obejmuje przede wszystkim audiokonferencje, telekonferencje oraz wideokonferencje; główną zaletą tej formy kształcenia jest przede wszystkim możliwość bezpośredniego kontaktu z nauczycielem, natomiast wadą – konieczność jednoczesnej obecności nauczyciela i uczniów;
  • tryb asynchroniczny – podstawą jest tutaj założenie, że kontakty pomiędzy uczestnikami procesu edukacyjnego nie odbywają się w czasie rzeczywistym; edukacja asynchroniczna ukierunkowana jest więc głównie na umieszczaniu na serwerze bazy danych uczestników, materiałów dydaktycznych, testów sprawdzających postępy w nauce; bardzo często systemy bazujące na trybie asynchronicznym wyposażane są w pocztę elektroniczną oraz forum dyskusyjne, aby umożliwić komunikację pomiędzy uczestnikami procesu edukacyjnego; ważną zaletą nauczania w trybie asynchronicznym jest niezależność czasowa jego uczestników, natomiast dość poważne utrudnienie stanowi nieobecność osobowa nauczyciela.

Według S. Juszczyk[3]  proces kształcenia zdalnego obejmuje następujące trzy podstawowe obszary:

  • edukację dla absolwentów szkół średnich, którzy z różnych przyczyn nie znajdują miejsca na uczelniach wyższych;
  • kształcenie permanentne związane z szybkim starzeniem się wiedzy i umiejętności;
  • zmianę oraz doskonalenie kwalifikacji zawodowych, związane z restrukturyzacją zawodową.

Prawdziwym przełomem w upowszechnianiu idei edukacji na odległość stało się powstanie oraz masowe upowszechnienie globalnej sieci internetowej, co sprawiło, że ta forma kształcenia poczyniła ogromne postępy i stała się  niezwykle istotnym, nowoczesnym ogniwem współczesnych systemów kształcenia.

Współczesna edukacja zdalna opiera się przede wszystkim na możliwościach oferowanych przez zaawansowane technologie informacyjne, począwszy od podstawowych kategorii składających się na e-learning, takich jak: bazy danych, chat, forum, e-maile do zdecydowanie bardziej zaawansowanych, jak np. platformy e-learningowe. Według M.M. Sysło[4] technologia informacyjna pełni ogromną rolę w procesach kształcenia ustawicznego dzięki swoim olbrzymim potencjalnym możliwościom innowacyjnym w sposobach uczenia się, jak również w metodach nauczania, środkach dydaktycznych i środowiskach edukacyjnych.

Zdalne formy nauczania, oparte na najnowszych technologiach internetowych wykorzystywane są zarówno do wspierania i udoskonalania tradycyjnych form kształcenia, do prowadzenia różnych form kursów doskonalących, szkoleń, jak też coraz częściej służą do  realizacji różnych from studiów oraz stanowią ważny i atrakcyjny element działalności poradniczej i doradczej w formie on-line.

Bogate zasoby przestrzeni elektronicznej, które zdominowały niemalże w całości sposób kontaktu uczestników procesu edukacyjnego, realizowanego na odległość, dały szansę sprzężenia zwrotnego – wzajemnego oglądania się i wymiany zdań między nauczającym a uczącym się[5]. Media elektroniczne nadają więc nową wartość edukacji zdalnej oraz wyznaczają jej kierunek rozwoju, zacierając generowane pomiędzy nauczycielem i uczniem przez odległość sztywne granice oraz ułatwiając wzajemne porozumiewanie się i stanowiąc wielki rezerwuar możliwości pedagogicznego wykorzystania w procesie kształcenia i samokształcenia[6].

Edukacja z wykorzystaniem tak dynamicznie rozwijającego się medium, jakim jest internet, stanowi bardzo atrakcyjną i efektywną formę edukacji na odległość, ponieważ możliwości e-przestrzeni, takie jak multimedialność czy interaktywność, przyciągają niezwykle intensywnie uwagę mieszkańców globalnej wioski bez względu na ich wiek, wykształcenie czy narodowość, stając się bardzo ważnym filarem współczesnych systemów edukacyjnych[7].

Edukacja zdalna, zwłaszcza ta wspierana najnowszymi technologiami informacyjnymi, przynosi wiele niepodważalnych korzyści, błyskawicznie pokonuje bowiem czas i przestrzeń, pozwalając korzystać z nieograniczonych zasobów wiedzy.

Bardzo ważną zaletą kształcenia na odległość jest bardzo duża elastyczność procesu nauczanie-uczenie się, która pozwala na wybór czasu, miejsca i tempa zdobywania wiedzy[8]. E-learning znosi więc bariery czasu i przestrzeni, wskutek czego otwiera szansę na zdobywanie wykształcenia wszystkim bez względu na wiek, miejsce zamieszkania, sprawność fizyczną oraz warunki rodzinne; determinuje swobodę wyboru miejsca realizacji procesu uczenia się, umożliwia zaoszczędzenie czasu i pieniędzy związanych z dojazdem na zajęcia.  Poza tym zajęcia prowadzone w systemie zdalnym umożliwiają dostosowanie tempa nauczania do indywidualnych potrzeb oraz możliwości uczestników tego procesu, rozwijają ich kreatywność, ale także kształtują takie ważne cechy, jak cierpliwość, oraz samodyscyplina.

Według W.P. Zaczyńskiego racjonalnie wykorzystywana przestrzeń wirtualna budzi emocje, kształtuje wartości i postawy, wpływa na rozumienie i zapamiętywanie treści, co służy angażowaniu sfery emocjonalno-wolicjonalnej w procesie kształcenia,. Możliwość digitalizacji bogatej gamy różnych sposobów komunikacji, jakimi dysponuje e-przestrzeń a więc: ruchomego obrazu, dźwięku, muzyki, mowy, pisma – przekształca  komputer w wielofunkcyjne urządzenie, które ma możliwość odbioru i odtwarzania informacji, ale także ich tworzenia, przetwarzania i przesyłania[9].

Również M. Tanaś[10] wymienia wiele argumentów przemawiających za upowszechnianiem kształcenia zdalnego oraz wykorzystaniem w obszarze tej formy kształcenia technologii informacyjnej, a wśród nich przede wszystkim wzrost efektów kształcenia oraz angażowanie w proces edukacji sfery emocjonalno-wolicjonalnej. Autor ten  przedstawia w uporządkowany sposób szczególne cechy komputerów determinujące edukacyjną przydatność oraz atrakcyjność informatycznych środków dydaktycznych, do których obok zdolności do przetwarzania, przesyłania, selekcji oraz magazynowania informacji zalicza:

  • polisensoryczność, czyli możliwość oddziaływania jednoczesnego na wiele zmysłów odbiorcy;
  • multimedialność pozwalającą na łączenie w jednym urządzeniu wielu funkcji;
  • interaktywność umożliwiającą uczniowi podmiotowe poczucie sprawstwa;
  • symulacyjność polegającą na możliwości imitowaniu rzeczywistych zjawisk i sytuacji;
  • komunikacyjność umożliwiając łączność wizualną, głosową lub symboliczną z innymi uczestnikami procesu;
  • zdolność do edycji i multiplikacji polegającą na możliwości dokonywania zmian w treści dokumentu, łączenie obrazu z tekstem i dźwiękiem oraz powielania określonej informacji w dowolnej liczbie kopii;
  • wirtualizację, czyli zdolność do tworzenia przestrzeni wirtualnej, zwanej cyberprzestrzenią.

A. Syguła[11] podkreśla następujące cechy edukacji zdalnej uwalniającej ograniczenia związane z miejscem i czasem:

  • indywidualizacja procesu nauczania pozwalająca na personalizowanie procesu e-nauczania w zależności od potrzeb i możliwości ucznia, posiadanego przez niego zakresu wiedzy wstępnej, indywidualnego tempa przyswajania wiedzy, cech indywidualnych (inteligencja, percepcja, zapamiętywanie);
  • zwiększona efektywność kształcenia uzasadniona tym, że podczas kształcenia on-line student musi być cały czas aktywny, koncentruje się na nieznanych dla siebie partiach materiału i korzysta z najbardziej skutecznych dla siebie środków dydaktycznych;
  • ułatwiony dostęp do wiedzy: dzięki e-nauczaniu można uczestniczyć w kursach i innych formach kształcenia elektronicznego ze wszystkich zakątków świata, oferta kształcenia on-line jest dostępna dla osób niepełnosprawnych lub obciążonych wieloma rodzinnymi obowiązkami, którzy nie mogliby sobie pozwolić na studiowanie w systemie stacjonarnym, czy nawet niestacjonarnym;
  • bogactwo form prezentacji: przestrzeń wirtualna dysponuje bogatym zasobem środków i form przekazu, takich, jak: obraz, dźwięk, animacja, film, którymi oddziałuje na użytkownika.

Doceniając liczne zalety kształcenia zdalnego, nie należy jednak zapominać o pewnych barierach i ograniczeniach determinowanych przez tę formę edukacji, której cechą charakterystyczną jest  brak osobowej obecności nauczyciela oraz osamotnienie uczącego się. Aby osiągnąć pożądane efekty konieczne jest spełnienie bardzo ważnych warunków, takich jak chociażby samodyscyplina, duże zaangażowanie oraz odpowiednia motywacja uczestników.

Według B. Siemienieckiego[12] e-nauczanie może prowadzić do zaniku wartości humanistycznych w relacjach nauczyciel-uczeń oraz generować manipulowanie uczestników edukacji i sterowanie ich świadomością. Autor ten zwraca również uwagę na różne negatywne konsekwencje nieracjonalnego korzystania przez uczestników edukacji zdalnej z możliwości przestrzeni wirtualnej, takie jak: narażenie na treści o charakterze destruktywnym powodujące rozwój zachowań patologicznych, a także uzależnienie od sieci, tzw. siecioholizm, przymus bycia on-line oraz podkreśla, że ogromna liczba informacji, która nie jest poparta umiejętnością ich selekcji, sprzyja zagubieniu internetowemu i powoduje powstanie szoku informacyjnego, stwarzając jednocześnie duże niebezpieczeństwo bezkrytycznego przyswajania informacji nierzetelnych oraz przypadkowych, a także generuje powstawanie bierności intelektualnej, hamując aktywność i ciekawość poznawczą.

Nie należy również zapomnieć, że warsztat metodyczny nauczyciela wirtualnego w istotny sposób różni się od  organizacji pracy dydaktycznej w systemie klasowo-lekcyjnym. Ważnym jego zadaniem jest motywowanie, zachęcanie do działania, uatrakcyjnianie zajęć, dostrzeganie postępów uczniów, dostosowywanie wymagań do ich potrzeb oraz możliwości. Materiały służące realizacji edukacji zdalnej powinny być opracowane w sposób przejrzysty i zrozumiały, najlepiej w podziale na moduły, zaliczanie których umożliwi uczniowi poczucie, że zbliża się do osiągnięcia zamierzonego celu.

Niezwykle ważne jest więc odpowiednie przygotowanie wszystkich uczestników edukacji zdalnej (zarówno nauczających, jak też uczących się) do realizowania takiej formy edukacji – w celu wyeliminowania zagrożeń, barier i ograniczeń oraz racjonalnego i efektywnego korzystania z bogatej oferty mediów elektronicznych i jednocześnie możliwości oferowanych przez nowoczesne technologie informacyjne.

***

[1] B. Kuźmińska-Sołśnia, Rola kształcenia ustawicznego w świetle dynamicznych przemian na rynku pracy, „Edukacja Ustawiczna Dorosłych” 2008/4.

[2] Por. M.J. Kubiak, Szkoła, Internet, Intranet. Wirtualna edukacja, Wydawnictwo „Mikom”, Warszawa 2000; J. Bednarek, E. Lubina, Kształcenie na odległość. Podstawy dydaktyki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008.

[3] S. Juszczyk, Edukacja na odległość. Kodyfikacja pojęć, reguł i procesów, Multimedialna Biblioteka Pedagogiczna, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2002.

[4] M.M. Sysło, Technologia informacyjna jako element i narzędzie ustawicznego kształcenia społeczeństwa, w: J. Moos (red.), Edukacja społeczeństwa informacyjnego, Łódzkie Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego, Łódź 2004.

[5] J. Gajda, (2002). Media w Edukacji, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

[6] J. Górniewicz, Idea „kształcenia na odległość” w szkolnictwie wyższym – rozwiązania praktyczne i dylematy, w: J. Górniewicz (red.), Dylematy współczesnej edukacji, Wydawnictwo Edukacyjne „Akapit”, Toruń 2007.

[7] R.A. Nguyen, Modele kształcenia zdalnego, w: M. Tanaś (red.), Technologia informacyjna w procesie dydaktycznym, Wydawnictwo „MIKOM”, Warszawa 2005.

[8] J. Bednarek, E. Lubina, Kształcenie na odległość. Podstawy dydaktyki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008.

[9] W. P. Zaczyński, Uczenie się przez przeżywanie. Rzecz o teorii wielostronnego kształcenia, WSiP, Warszawa 1990.

[10] M. Tanaś, Dydaktyczne granice użyteczności komputerów, w: M. Tanaś (red.), Technologia informacyjna w procesie dydaktycznym, Wydawnictwo MIKOM, Warszawa 2005.

[11] A. Syguła, Kursy internetowe. Projektowanie i użytkowanie. Praktyczny przewodnik dla nauczycieli i studentów, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Kaliszu, Kalisz 2008.

[12] B. Siemieniecki, Technologia informacyjna w polskiej szkole: stan i zadania, Wydawnictwo „Adam Marszałek, Toruń 2003.

 

 

Login (0)

Users have already commented on this article

Chcesz zamieścić komentarz? Zaloguj się lub Zarejestruj się.

Want to write a blog post ?

Don't hesitate to do so! Click the link below and start posting a new article!

Najnowsze dyskusje

Dyskusja EPALE: Aktywne starzenie się i życiowe zmiany

W jaki sposób edukacja międzypokoleniowa może pomóc w aktywnym starzeniu się i życiowych zmianach?

Więcej

Dyskusja EPALE: Blended learning w edukacji dorosłych

W czwartek 26 listopada 2020 r., od godz. 10.00 do 16.00, EPALE będzie gospodarzem internetowej dyskusji na temat blended learning w edukacji dorosłych. Dyskusja będzie miała zupełnie nowy format, zaczynając od 30-minutowej transmisji na żywo, której towarzyszyć będzie rozmowa w formie komentarzy na platformie.

Więcej

Dyskusja EPALE: Integracja społeczna starzejącego się społeczeństwa i edukacja międzypokoleniowa

W środę 28 października, od godziny 10.00, EPALE będzie gospodarzem internetowej dyskusji na temat integracji społecznej starzejącego się społeczeństwa i edukacji międzypokoleniowej. Komentarze będą otwarte 19 października, aby uczestnicy mogli się przedstawić i zamieścić swoje uwagi z wyprzedzeniem. Dołącz do dyskusji!

Więcej