Blog
Blog

Nauczyć się starości

Jakkolwiek dziwnie to zabrzmi, ale chyba dzisiaj nikt, kto żyje w Europie nie ma wątpliwości, że „starość jest przyszłością”.

ok. 5 minut czytania - polub, linkuj, komentuj!


Jakkolwiek dziwnie to zabrzmi, ale chyba dzisiaj nikt, kto żyje w Europie nie ma wątpliwości, że „starość jest przyszłością”. Demografia jest bezwzględna – wszystkie wskaźniki informują, że społeczeństwa żyjące na naszym kontynencie ulegając różnorodnym procesom sukcesywnie się starzeją (wzrasta średnia wieku). Do 2050 roku Polska osiągnie jeden z najwyższych współczynników starości w Europie. Coraz więcej osób pracujących w edukacji i kulturze zdaje sobie sprawę, że to właśnie osoby starsze będą (a może już są) jedną z największych grup odbiorców ich działań. 

starszy pan na spacerze

Photo by Ricardas Brogys on Unsplash

Uczenie się starości

Informacje te wymagają od nas nie tylko zaakceptowania tego faktu i przeformułowania szeregu naszych działań tak, by były dostosowane dla osób starszych (uwzględniały ich potrzeby, charakterystykę, motywacje), ale także uruchomienia głębszej refleksji nad samym fenomenem starości i starzenia się. Oznacza to z jednej strony pogłębienie naszego rozumienia tego etapu życia, wraz z uświadomieniem sobie, że starość może (i jest) tak samo wewnętrznie zróżnicowana, jak szereg innych zjawisk/kulturowych fenomenów. To nie tylko statystyka, demograficzna zmienna, lecz zespół mnogich dodatkowych uwarunkowań i cech. Starość ma różną płeć, jest wielorasowa, czy wieloetniczna, jest wrażliwa na czynniki związane z miejscem zamieszkania, doświadczanymi niedoborami (w tym zdrowotnymi) oraz odziedziczonymi (lub wytworzonymi) kapitałami społecznymi, kulturowymi, symbolicznymi, ekonomicznymi lub politycznymi. Wspominam o tym wszystkim, by skłonić nas do posługiwania się w tym przypadku liczbą mnogą, miast pojedynczą – mamy różnorodne starości, każda z nich zasługuje na dostrzeżenie, poznanie i wkluczenie do naszych praktyk społeczno – edukacyjnych.

Innym ważnym wyzwaniem – potrzebą – jest uwzględnienie faktu, że my sami wkrótce staniemy się członkami i członkiniami tej grupy kategorialnej. Znając już całkiem dobrze specyfikę towarzyszącą temu etapowi życia – mam na myśli wiedzę pochodzącą z realizowanych badań społecznych – warto podjąć kroki celem lepszego...zaprojektowania własnej starości.

Brzmi futurystycznie, i dobrze – taki jest cel nie tylko tego krótkiego wpisu, ale i kilku obserwowanych przeze mnie działań w obszarze kultury i edukacji, o których chcę krótko wspomnieć. Najpierw jednak ważna konstatacja: przestrzeń edukacji powinna mierzyć się z kategorią starości i starzenia się, jako swoistym wyzwaniem, które jeśli podjęte, miałoby spełnić się w realizacji idei społeczeństwa bardziej egalitarnego i inkluzywnego. Empatia jest cechą, której niedobór dostrzegamy przy okazji debaty o dominującym w dyskursie „kulcie młodości”. Ale nie chodzi wyłącznie o popularyzowanie bardziej „samarytańskiej” wizji społeczeństwa, lecz o dostrzeżenie wartości z „uczenia się starości” w kontekście własnej niedalekiej przyszłości i ogólnego dobrostanu wspólnoty.

Projektowanie starości

Przygotowywanie się do własnej starości ma zatem charakter projektujący. Chcąc z jednej strony polepszać życie osób aktualnie starszych, działamy na korzyść nas samych. Instytucje kultury, przestrzenie edukacji – jeśli podzielą tę refleksję – mogą stać się ważnym podmiotem uczestniczącym w całym procesie. Domy kultury, centra animacji lokalnej, biblioteki, muzea, kluby sąsiedzkie, filharmonie mogą uczestniczyć w poszerzaniu naszego rozumienia starości poprzez włączanie dojrzałych dorosłych do realizowanych przez siebie projektów i działań. Konsekwentne, przemyślane projekty będzie typowało między innymi badanie/rejestrowanie procesów kulturowo-społecznych, którym poddawane są osoby senioralne, a także wyciąganie z tego wniosków dla swej dalszej pracy z innymi grupami, środowiskami. Wiedza i doświadczenia dojrzałych dorosłych powinny stanowić ważny komponent włączony do projektowania świata przyszłości – może mniej sprawnego, słabiej widzącego, częściej zapominającego...

W minionym roku w Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu został zrealizowany projekt edukacyjny zatytułowany: „Seniorzy zależni – użyteczne szkolenia dla kadr kultury”. Jego celem było przygotowanie pracowników i pracownic wielkopolskiego sektora edukacji i kultury do pracy z osobami starszymi o ograniczonej samodzielności. Działanie to wyniknęło z obserwacji, że choć coraz więcej instytucji kultury otwiera się na starszych uczestników, to jednak wciąż tylko niewiele pamięta o tej podgrupie. Budowanie kontaktu z osobami „zależnymi” wyposaża pracowników i pracownice w nowe kompetencje i uwrażliwia na pracę także z innymi grupami i osobami. Nierzadko te doświadczenia mają swoje zastosowanie poza pracą – w domu.

Towarzystwo Inicjatyw Twórczych „ę” od kilku lat realizuje cykl edukacyjny skierowany do warszawskich instytucji kultury i organizacji pozarządowych, w ramach którego pogłębiana jest wiedza na temat starości, jej uwarunkowań, specyfiki, potencjalności. W ramach kursu zatytułowanego „Projektowanie starości”, słuchacze i słuchaczki dowiadują się między innymi na temat psychologii starzenia się i starości, gerontologii społecznej oraz sposobu włączania osób niesamodzielnych do aktywności kulturowych. Ważnym aspektem szkolenia jest projektowanie wydarzeń uwzględniających przekazane aspekty.

Oprócz doskonalenia własnego warsztatu i poszerzania oferty edukacyjno-kulturowej, instytucje i osoby zaangażowane w pogłębioną dyskusję na temat starości, wykonują również ważną pracę w kontekście budowania oferty kulturalnej w przyszłości. Sieciowanie się, uwrażliwianie się na zróżnicowane okoliczności i doświadczenia związane ze starzeniem się przynosi samorozwój a także jest swoistą inwestycją w przyszłość i przygotowywaniem się na własną starość.


Dr Bartek Lis - socjolog i badacz społeczny, animator kultury i edukator związany z Centrum Praktyk Edukacyjnych w Centrum Kultury Zamek w Poznaniu. Zajmuje się m.in. edukacją obywatelską, rozwojem publiczności, tematyką "niewidocznych niepełnosprawności",  użyciem sztuki w edukacji i praktyce społecznej, udostępnianiem instytucji kultury dla osób z niepełnosprawnościami. Ambasador EPALE.


Interesujesz się edukacją kulturową dorosłych? Szukasz inspiracji, sprawdzonych metod i niestandardowych form w obszarze edukacji muzealnej? 

Tutaj zebraliśmy dla Ciebie wszystkie artykuły na ten temat dostępne na polskim EPALE! 


Zobacz także:

DWULATKA – szkoła praktyk animacyjnych

Teatr reminiscencyjny – opowieść o dobrej innowacji

Nie migam się od nauki nowych rzeczy

Edukacja kulturowa Głuchych

Muzykoterapia społecznościowa i włączanie społeczne

Chorowanie i edukacja

„Sztuka w ciemno”

 

Login (1)

Users have already commented on this article

Chcesz zamieścić komentarz? Zaloguj się lub Zarejestruj się.

Want to write a blog post ?

Don't hesitate to do so! Click the link below and start posting a new article!

Najnowsze dyskusje

Dyskusja EPALE: Sztuczna inteligencja a edukacja dorosłych

Sztuczna inteligencja w edukacji dorosłych: pomoc czy przeszkoda dla dorosłych słuchaczy?

Więcej

Dyskusja EPALE: Aktywne starzenie się i życiowe zmiany

W jaki sposób edukacja międzypokoleniowa może pomóc w aktywnym starzeniu się i życiowych zmianach?

Więcej

Dyskusja EPALE: Blended learning w edukacji dorosłych

W czwartek 26 listopada 2020 r., od godz. 10.00 do 16.00, EPALE będzie gospodarzem internetowej dyskusji na temat blended learning w edukacji dorosłych. Dyskusja będzie miała zupełnie nowy format, zaczynając od 30-minutowej transmisji na żywo, której towarzyszyć będzie rozmowa w formie komentarzy na platformie.

Więcej