chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

Elektroniczna platforma na rzecz uczenia się dorosłych w Europie

 
 

Blog

Czy kompetencje zdrowotne są przyczyną rozkwitu fitnessu na Zachodzie?

01/02/2018
by Markus Palmén
Język: PL
Document available also in: EN FR DE IT ES LV

/nl/file/fitness-boom-epaleFitness Boom EPALE

Fitness Boom EPALE

Trwający obecnie rozkwit fitnessu i boom zdrowotny w Europie i na Zachodzie może nie być pokłosiem pracy edukatorów zdrowotnych czy poprawy kompetencji zdrowotnych – argumentuje dr Wolfgang Dür, naukowiec specjalizujący się w dziedzinie zdrowia. Boom może jednak pozwolić edukatorom zdrowotnym i naukowcom przekierować uwagę na naglącą kwestię braku badań nad kompetencjami zdrowotnymi.

 

Ostatnio jeden z moich studentów obronił pracę magisterską poświęconą samodoskonaleniu ciała. Badania w tej dziedzinie skupiają się na indywidualizacji i praktykach autodesygnacyjnych, które są wykorzystywane do stwarzania własnego ja i prezentowania się w kontekstach społecznych.

Naukowcy analizują na przykład zachowanie mogące kształtować i formować ciało danej osoby – lub przynajmniej jego wygląd – takie jak ćwiczenia fizyczne, dieta i nawyki żywieniowe albo korzystanie z mody oraz produktów do makijażu i kosmetyków. Mimo iż dziedzina ta nie zajmuje się zdrowiem ani kompetencjami zdrowotnymi, niezwykle interesujące jest spojrzenie przez „pryzmat zdrowia” na motywy i uzasadnienia tego rodzaju zachowania, aby rozważyć w tym kontekście znaczenie zdrowia i kompetencji zdrowotnych. Czy rozkwit fitnessu – w postaci cieszących się ogromną popularnością treningów CrossFit, ćwiczeń gimnastycznych i biegania – jest owocem ciężkiej pracy naukowców zajmujących się zagadnieniami zdrowia i edukatorów zdrowotnych?

 

Cztery główne typy motywacji do samodoskonalenia

Analiza danych zebranych przez moich studentów wydaje się wskazywać na cztery dominujące typy motywacji skłaniające do zwrócenia uwagi na własne ciało:

  1. niezwłoczne pojawianie się przyjemnych odczuć i dobrego samopoczucia, zwłaszcza w trakcie uprawiania sportu;
  2. narcystyczne zadowolenie z poczucia bycia pięknym i atrakcyjnym seksualnie;
  3. względy etyczne lub polityczne związane z różnorodnością biologiczną, prawami zwierząt, przemysłową produkcją żywności, zanieczyszczeniem itp.;
  4. dostosowanie do średnich poziomów społecznie akceptowalnego wyglądu i zachowania, aby mieć poczucie bycia „normalnym”.

Ten ostatni typ motywacji, który też wydaje się być najczęstszy, można sparafrazować w następujący sposób: „Zdecydowanie nie chcę się wyróżniać, ani pod względem pozytywnym ani tym mniej negatywnym. Chcę po prostu wieść proste i przeciętne życie!”

 

Rozkwit fitnessu nie musi wiązać się wyłącznie ze zdrowiem

Pomijając ograniczoność dowodów, jakich dostarczają badania jakościowe o tak niewielkim zakresie (i w jeszcze w mniejszym zakresie moje podsumowanie wyników tych badań!), sądzę, że ujawniają coś typowego na temat kompetencji zdrowotnych.

Po pierwsze zdrowie nadal nie jest główną siłą napędową motywacji młodych dorosłych. Niezależnie od tego, co robią w kontekście zdrowego trybu życia, nie robią tego z myślą o profilaktyce nowotworowej, poprawie sprawności i wydajności czy osiągnięciu wieku matuzalemowego bez konieczności przebywania w placówce pielęgnacyjno-opiekuńczej. Robią to dla poczucia frajdy i zaspokojenia potrzeb narcystycznych, ze względów politycznych lub etycznych, z potrzeby wpisania się w główny nurt lub ewentualnie zapewnienia sobie proprioceptywnego poczucia bycia samym sobą.

Po drugie wielu naukowców, edukatorów zdrowotnych i ekspertów do spraw propagowania zdrowia nadal zakłada, że niezależnie od podejmowanych działań, są one wynikiem indywidualnej decyzji opartej na informacjach lub wiedzy. Zdaniem tych naukowców kompetencje zdrowotne są miarą kompetencji indywidualnych i potwierdzają katastrofalne braki u większej części populacji. Jak jednak wykazano w badaniu PIAAC, umiejętności przetwarzania informacji są niezwykle ograniczone i prawdopodobieństwo ich poprawy w czasie krótszym niż jedno lub dwa pokolenia jest niezwykle niskie. Jedynie 9–12% osób dysponuje wystarczającymi zdolnościami radzenia sobie ze złożonymi okolicznościami życiowymi współczesnych społeczeństw; dla około 50% ludzi te okoliczności są przytłaczające. Dlatego też większość ludzi działa jak „adaptatorzy” od punktu 4 wzwyż, oceniając co jest „normalne” przed podjęciem działania. To zjawisko określane jest też mianem „pluralistycznej ignorancji”.

Po trzecie kompetencje zdrowotne muszą być postrzegane jako cecha systemowa: zdolność systemu opieki zdrowotnej i publicznego systemu opieki zdrowotnej. Chodzi tutaj o czytelność, zrozumiałość i użyteczność materiałów, umiejętności komunikacyjne pracowników wykonujących zawody medyczne i co najważniejsze – o ograniczenia organizacyjne i oczywistą dla każdego użyteczność struktur i procesów. Jeżeli chodzi o systemy opieki zdrowotnej, to w większości krajów OECD istnieje ogromy niedobór badań poświęconych tym problemom i opracowywaniu rozwiązań oraz przede wszystkim – politycznych i praktycznych środków uwolnienia zmiany i kierowania nią.

Zatem odpowiedź na postawione na wstępie pytanie jest prawdopodobnie negatywna. Rozkwitu fitnessu i boomu sportowego prawdopodobnie nie można przypisać efektom podejmowanych inicjatyw i edukacji w zakresie kompetencji zdrowotnych. I na odwrót, czy ten boom wywrze wpływ na kompetencje zdrowotne? Może przecież ułatwić praktykom i naukowcom zajmującym się kompetencjami zdrowotnymi zachęcenie poszczególnych osób do większej aktywności, aby mogły one skupić swoje wysiłki na innych, bardziej istotnych kwestiach.


Dr Wolfgang Dür jest dyrektorem Wiedeńskiego Instytutu Badań nad Zdrowiem w Wiedniu, Austria.

Kontakt:

Priv.Doz. mag. dr fil. Wolfgang Dür

Dyrektor Wiedeńskiego Instytut Badań nad Zdrowiem

A-1190 Vienna, Hackhofergasse 8-10

wolfgang.duer@univie.ac.at

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn
Refresh comments Enable auto refresh

Wyświetla 1 - 3 z 3
  • Obrazek użytkownika Rolands Marcinkevics
    Nodarbošanās ar sporta veidiem jau no bērnības, pie tam uzsveru apzināta sportošana, saprotot kā sportošana ietekmē veselību un otrādi - tā varētu būt sporta veselības kompetence. Došanās pretī modei uz fitnesa sporta zālēm vien neparāda veselības kompetenci, jo uz fitnesa zālēm lielākoties cilvēki dodas, nevis, lai uzlabotu savu veselību, bet galvenokārt, lai uzlabotu savu ārējo izskatu (Kas nedaudz ir saistīts). Šajā pētījumā būtu jāizvērtē vēl viens faktors - uzturs, kādu reklamē un iesaka fitnesa zālēs, populāri cilvēki, diētas un vitamīni. Vai tie tiešām uzlabo fizisko veselību, vai arī tikai mārketinga triks?
    Par veselības kompetences palielināšanos varētu diskutēt, runājot par cilvēkiem, kas izvēlas pēc darba paskriet nelielu distanci, pastaigāties dabā, nūjojot, braucot ar riteni, tādā veidā kompensējot mazkustīgumu visas dienas gaitā sēžot pielipušam pie ofisa krēsla. Un šī kustība tiešām palielinās, arvien vairāk pieaugušo sāk ievērot aktīvu dzīvesveidu.
    Otrs svarīgs moments ir finansiālais aspekts, jo lai sportotu ir vajadzīgs laiks, ko daudzi izvēlas izmantot, lai tomēr vēl pastrādātu, lai varētu uzturēt savu ģimeni.
  • Obrazek użytkownika Liene Feodorova
    Fitnes uzlabo fizisko veselību, nostiprina cilvēku muskulatūru, kas protams uzlabo ārējo izskatu. Cilvēki, kuriem ir psiholoģiski smags darbs pēc darbadienas dodas uz sporta zāli, lai sakārtotu savas domas un uzlabotu ārējo izskatu. Rakstā bija minēts, ka fitnesa un sporta uzplaukums acīmredzot nav veselības kompetences un izglītības nopelns, es pilnībā šim teikumam nepiekrītu. Cilvēki ar sevi strādā zālē, lai uzlabotu gan fiziski, gan psiholoģiski un daudzi ārsti iesaka nodarboties ar fitnesu. 
  • Obrazek użytkownika Marija =)
    Normal 0 false false false LV X-NONE X-NONE

    Iedzīvotāju priekšstati par rūpēm par veselību un tās ietekmējošiem DZK faktoriem tika pētīti projekta “Dzīves kvalitāte Latvijā” ietvaros. Kā liecina Tautas attīstības pārskata kvantitatīvās aptaujas dati, atbildot uz jautājumu par ikdienas veselības paradumiem, 19% respondentu atzina, ka savas veselības labā nedara neko. Arī iedzīvotāju interviju kvalitatīvie dati parāda: lai gan veselība itin bieži tiek uzskatīta par vienu no galvenajam vērtībām, tai nereti neatrodas vieta starp galvenajām ikdienas prioritātēm. Par svarīgākiem mērķiem tiek uzskatīts darbs un naudas pelnīšana, mājas darbi, rūpes par ģimeni un radiniekiem, izglītība utt. Veselība prioritāšu uzskaitījumā parādās reti, turklāt tiek minētas ne tikai rūpes pašam par savu veselību, bet arī rūpes par tuvinieku un mājdzīvnieku veselību.

    Situācijā, kad skolēnu fiziskā sagatavotība jau gadiem iet uz leju, bet liekais svars uz augšu, inovācijas un reformas sporta nozarē un skolas sporta stundās ir kliedzoša nepieciešamība.

    Vai fitnesa uzplaukums ar tā pazīstamajām izpausmes formām, kā krosfits, vingrošana un skriešana, ir veselības pētnieku un pedagogu smagā darba rezultāts?

    Nodarbojoties ar fitnesu svarīgi zināt kā strādā tavs organisms un ir ne viens gadījums pierādošs, ka nepieciešams nodarboties ar zinātāja pedagogu- treneri….  Vingrinājumi. Pareizāk sakot, to izvēle, izpildījuma tehnikas kontrole, un vispār vingrinājuma teorētiskā pamatojuma apzināšanās. Jo, ticiet vai nē, bet pārzināt vingrinājumu visās niansēs un prast to pielietot ir gana sarežģīti.