chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

Elektroniczna platforma na rzecz uczenia się dorosłych w Europie

 
 

Blog

EPALE LongReads: Budowanie domu na fundamencie sukcesu – wywiad z reżyser Hannele Martikainen nt. teatru więziennego

23/10/2018
by Rumen HALACHEV
Język: PL
Document available also in: EN DE LV FI SV SL HU EL FR IT ES

/pl/file/prison-education-theatrePrison education theatre

Prison education theatre

 

Udział w udanej produkcji teatralnej może stać się przełomowym doświadczeniem dla osadzonego – przekonuje doświadczona reżyser Hannele Martikainen, realizująca spektakle teatru więziennego. Warunkiem wstępnym sukcesu jest proces budowania zaangażowania, któremu towarzyszy stroma krzywa uczenia się.

 

„Uważam, że większość osadzonych to bezdomni. Nie mówię tu o fizycznym domu ani domu rodzinnym. Myślę raczej o dogłębnym poczuciu bezdomności w życiu, które doprowadza ich do sytuacji, w jakiej się znajdują”.

Reżyser teatralna, Hannele Martikainen, pracuje z osadzonymi od dziesięciu lat w teatrach prowadzonych w zakładach karnych. Choć nigdy nie myślała o karierze w dziedzinie dramy stosowanej, teraz należy do awangardy twórców teatrów więziennych w swojej ojczyźnie, Finlandii. Przyjęcie jednorazowego zadania reżyserskiego w zakładzie karnym dekadę temu rozwinęło się w niezwykły katalog więziennych produkcji teatralnych oraz w poznanie procesu uczenia się, który sprawia, że teatr staje się skutecznym narzędziem resocjalizacji i edukacji.

„Osadzeni są bezdomni, ale nasza praca może zapewnić im dom” – dodaje. „Odniesienie sukcesu w czymś, często po raz pierwszy, jest niczym dom, do którego można powrócić”.

/pl/file/hannele-martikainenHannele Martikainen

Hannele Martikainen

Reżyser teatralna, Hannele Martikainen, od ponad dekady reżyseruje spektakle teatralne z udziałem osadzonych w zakładach karnych. Fot. Jukka Kotkanen

 

Teatr buduje umiejętności, które można wykorzystać w społeczeństwie

Teatr więzienny to proces, w ramach którego grupa ochotników spośród osadzonych odbywa próby, po czym przedstawia spektakl lub performance, pod okiem zawodowców. Tego typu projekty są często dofinansowywane ze środków publicznych i – co zrozumiałe – prowadzone w ścisłej współpracy z kierownictwem zakładów karnych. Martikainen pracuje w organizacji pozarządowej NGO Taittuu zajmującej się teatrami w zakładach karnych, której działalność jest wspierana przez Fińską Agencję ds. Sankcji Karnych.

Hannele Martikainen jest właśnie ponownie w najgorętszym okresie prób, tym razem z osadzonymi z zamkniętego zakładu karnego we wschodniej Finlandii. Osadzeni piszą swój własny scenariusz na podstawie fińskich opowiadań ludowych. Temat spektaklu: wioskowi głupcy. Premiera planowana jest na wrzesień.

Co sprawia, że spośród wszystkich form resocjalizacji i edukacji osadzonych teatr ma dla Martikainen największy sens?

„Współdziałanie, komunikacja i umiejętność osiągania kompromisu – to kamienie węgielne tworzenia teatru. Każdy uczestnik produkcji teatralnej musi zetknąć się z tymi kwestiami, co w przypadku osadzonych staje się ważną umiejętnością do wykorzystania w życiu społecznym” – mówi pani dyrektor.

Umiejętności te nie spływają na osadzonych w jakiś cudowny sposób. Wymagają od więziennych aktorów zaangażowania w całą produkcję, co z kolei wymaga nauczenia się zaufania – rzecz niejednokrotnie trudna dla osadzonych. Na szczęście jest to umiejętność, którą można ćwiczyć, doskonalić w ramach prób.

„Umiejętność ponoszenia porażki to także zasadniczy element procesu artystycznego. Wszystkich tych rzeczy uczymy się w praktyce. W tym kontekście jestem zwolenniczką Johna Dewey’ego i jego przemyśleń na temat edukacji przez doświadczanie” – dodaje Martikainen.

 

Przełom w postrzeganiu siebie

Współpraca, komunikacja, zaufanie – oto umiejętności torujące drogę do udanego powrotu do społeczeństwa po odbyciu wyroku. Ale z doświadczenia Martikainen wynika, że edukacja teatralna sięga nawet głębiej.

Podczas realizowanych projektów zauważyła, jak wielu osadzonych definiuje siebie samych poprzez swoje ułomności. Wielu przyjmuje postawę typu „nie potrafię, nie jestem w stanie, nie wiem jak”. Proces prób i przygotowań do spektaklu ma na celu pokazać, że jeśli nad czymś pilnie pracujesz, to ostatecznie osiągniesz wyniki. Niezdolność stopniowo zamienia się w zdolność, jeśli zaangażowanie osadzonego jest wystarczająco duże. Zachodzącą zmianę można śmiało przyrównać do rewolucji w samoocenie osadzonego.  

 

Metoda trzech lojalności

Martikainen korzysta w swojej pracy z metody, którą określa jako „trzy lojalności”. Na początku Martikainen jest po stronie jednostki – każdego członka grupy. To pierwszy krok.

„Muszę się zorientować, który aktor potrzebuje wsparcia emocjonalnego, który kopniaka w tyłek, a który technicznych umiejętności na scenie. W tym sensie reżyser zawsze musi być pedagogiem”.

Kiedy zbudowane zostaną fundamenty zaufania, Martikainen rozszerza swoją lojalność na całą grupę. To drugi krok.

„Rozwijam ducha grupy, chronię grupę jako całość i odkrywam, czego grupa potrzebuje do przygotowania występu”.

Trzeci krok następuje krótko przed podniesieniem kurtyny na premierze.

„Na ostatnim etapie moja lojalność kieruje się w stronę publiczności. W tym momencie wymagam od więziennych aktorów, by stawili czoła wyzwaniu i nie zawiedli publiczności. Nie jest ważne, ile łez wylano wcześniej, teraz jest czas na show!”

Zaangażowanie potrzebne do udanego przejścia przez ten proces – a ostatecznie do udanego przedstawienia – budowane jest w tych trzech etapach. A udany występ może stać się domem dla bezdomnych.

 

Zróżnicowane oblicza europejskiego teatru więziennego

Teatr w zakładzie karnym można postrzegać jako część całego spektrum edukacji więziennej, zważywszy na jego resocjalizacyjne i reformujące cele. Opisany tu fiński przypadek to tylko jeden przykład europejskiego teatru więziennego, w którym stosowane są różne formy i podejścia.

Teatr więzienny jest obecny w wielu krajach Europy i unijne programy, jak Socrates, Leonardo, Grundtvig czy później Erasmus + są ważnym narzędziem współfinansowania tego rodzaju działalności.

„Metody organizowania teatru więziennego różnią się istotnie w Europie i mam wrażenie, że dziedzina ta jest dosyć rozwinięta” – twierdzi Hannele Martikainen.

„Elementem, który nieco odróżnia moje produkcje od europejskich kolegów jest to, że – wedle mojej wiedzy – jesteśmy jednymi, którzy odważają się wyjść poza mury więzienia i wystawiać przedstawienia w prawdziwych teatrach”.

Według Martikainen wyjście poza teren zakładu karnego jest ważnym aspektem resocjalizacji. Jak mówi, przedstawienie w cywilnym kontekście jest szczególnie ważne dla osadzonych jako sposób na stawienie czoła wstydowi i piętnu wyroku więzienia – stania się widocznym dla szerszej publiczności i przyjęcia poczucia wstydu, aby ostatecznie je pokonać.    

 

Organizacje zajmujące się działalnością teatralną w zakładach karnych w Europie

 

Znasz inne przykłady projektów edukacyjnych w zakładach karnych albo uczestniczysz w nich? Podziel się swoją historią w polu komentarza poniżej!


Markus Palmen jest dziennikarzem, pisarzem i producentem audiowizualnym oraz freelancerem. Od sierpnia 2017 r. jest koordynatorem tematycznym EPALE ds. polityki. Przez osiem lat Markus sprawował funkcję redaktora zarządzającego i redaktora naczelnego magazynu European Lifelong Learning Magazine.

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn
Refresh comments Enable auto refresh

Wyświetla 1 - 2 z 2
  • Obrazek użytkownika Karolina Hoza
    Bardzo ciekawy, dający do myślenia wpis. Zawsze wiedziałam, że teatr rozwija, edukuje, a nawet resocjalizuje. Jednak nie zdawałam sobie sprawy, że więzienne produkcje teatralne wnoszą do życia osadzonych tyle dobrego… od nabywania umiejętności potrzebnych do życia w społeczeństwie, przez nauczenie się zaufania, aż po umiejętność ponoszenia porażek i przełamanie w postrzeganiu siebie. 
    Myślę, że to cudowna inicjatywa, która mogłaby być szerzona w Polsce (nie do końca orientuje się, w jakim stopniu rozpowszechniona jest idea teatru dla osadzonych w Polsce). Cieszę się, że mogłam przeczytać ten wpis!
  • Obrazek użytkownika Maruša Bajt
    Zaporniško gledališče? Gledališka predstava, v kateri so glavni igralci osebe na prestajanju zaporne kazni? Moram priznati, da sem bila nemalo presenečena, ko sem prebrala uvodnik, saj ljudje stereotipno zapornikov ne povezujemo z nekim kulturnim udejstvovanje. A konec koncev, vsi mi smo le ljudje, kajne? Vsak s svojo zgodbo...
    Ne vem, kako je v Sloveniji poskrbljeno za "učne" in prostočasne dejavnosti zaprtih oseb, zato bi bila vesela, če bi izobraževalci odraslih, ki delate s to ciljno skupino, delili svoje izkušnje!