Blog
Blog

Edukacja osób dorosłych i podnoszenie kwalifikacji zawodowych w dobie Internetu

O edukacji osób dorosłych i podnoszeniu kwalifikacji zawodowych w czasach cyfryzacji

ok. 7 minut czytania polub, linkuj, komentuj!


Po co chodzić do szkoły, skoro jest Internet?”. Do napisania tego tekstu zainspirowało mnie pytanie córki, która tak właśnie zareagowała na wieść, że mama idzie na kolejne szkolenie.

To pytanie ośmioletniego dziecka obecnie nie powinno zadziwić żadnego dorosłego. Przecież wiadomości oraz interesujące nas treści i wskazówki niezbędne do pracy, rozwijania własnych zainteresowań czy samodzielnego wykonania wszelkich prac domowych dostępne są w sieci „od ręki” i najczęściej za darmo.

Dostępność Internetu

W rozwiniętych technologicznie państwach dostęp do treści internetowych ma niemal każdy obywatel. Badanie GUS z 2020 r. pokazuje, że dostęp do Internetu w Polsce ma 90,4% gospodarstw domowych z osobami w wieku 16-74 lat. Dysproporcje w zależności od miejsca zamieszkania są coraz mniejsze. W miastach z Internetu korzysta 90,9% takich gospodarstw domowych, a na wsiach 89,3%[1].

Ciąg danych na ekranie komputera.

Photo by Markus Spiske on Unsplash

Edukacja osób dorosłych – formy i liczby

Edukacja osób dorosłych to bardzo szeroki temat. Podnoszenie kwalifikacji zawodowych ma zarówno charakter formalny (nauka w szkole, uniwersytecie, innej placówce edukacyjnej), pozaformalny (kursy, szkolenia, staże, wykłady, warsztaty, projekty edukacyjne itp.), jak i nieformalny (samokształcenie np. w bibliotece, Internecie, przez oglądanie telewizji czy granie w gry).

W 2016 r. w Polsce 45,9% osób w wieku 18-69 lat deklarowało udział w szeroko rozumianej edukacji. W kształceniu formalnym wskaźnik ten wynosił 11,3%, w edukacji pozaformalnej 21,4%, a w nieformalnej 31,4%[2]. To pokazuje, że bardziej popularne od kształcenia formalnego są edukacja pozaformalna i nieformalna.

Uczymy się w szkole, w pracy, po pracy. Jednak niezależnie od formy uczenia się, Internet w edukacji zyskuje coraz bardziej na znaczeniu.

Internet i nowe technologie jako konkurent placówek edukacji osób dorosłych

W dzisiejszym świecie cyfryzacji Internet staje się konkurencją dla tradycyjnej formy kształcenia. Coraz częściej sięgamy po zasoby dostępne w sieci w ramach kształcenia i samokształcenia. Z kolei rzadziej udajemy się do tradycyjnej biblioteki, albowiem pewne dziedziny życia i nauki rozwijają się w tak szybkim tempie, że nie sposób byłoby opracowywać i wydawać książki, zanim wiedza ta by się nie zdezaktualizowała. Coraz mniej uczniów, poszukując wiedzy, zwraca się z pytaniami do swoich rodziców i nauczycieli. Do szkoły wkracza edukacja interaktywna z wykorzystaniem wiedzy dostępnej w sieci. Dane pokazują, że blisko 60% amerykańskich studentów poszukuje informacji w Internecie, 45% pyta swoich przyjaciół, 38% sięga do książek, a tylko 13% udaje się do biblioteki[3].

Tego typu treści są z reguły łatwo przyswajalne, bo podane w formie multimedialnej. To pokazuje, że edukacja osób dorosłych musi się zmienić, a Internet jako źródło informacji staje się poważnym konkurentem nie tylko w rozwijaniu kompetencji, ale także w podnoszeniu kwalifikacji zawodowych.

Nowe doświadczenia

Młodzi ludzie obecnie znacznie łatwiej przyswajają i akceptują informacje podawane w formie obrazu i dźwięku, aniżeli tekstu z książki. Dorośli zaczynają iść ich śladem. Wydaje się, że blogi, transmisje online, webquesty, podcasty czy e-learning to przyszłość edukacji.

Jakie są cele, dla których dorośli korzystają z Internetu? Jak wyglądają postawy dzieci i dorosłych wobec nowych technologii? W jakim stopniu Internet pozwala dorosłym rozwijać wiedzę, pasję i karierę? Ile osób wie, jak wykorzystać jego zasoby z korzyścią dla swojego rozwoju? Jak wygląda poszukiwanie i weryfikacja wiarygodności informacji z sieci? Te kwestie pokazują wyniki dwóch raportów z badań: Rodzice i dzieci wobec zagrożeń dzieci w Internecie[4] oraz Korzystanie z Internetu[5].

Sieć daje możliwość natychmiastowego opracowania informacji. Dzięki nowym technologiom łatwo można stworzyć „własne” opracowanie. Postęp poszedł tak szybko, że komputer (a precyzyjniej, sztuczna inteligencja) w kilka chwil stworzy za nas artykuł na dowolny temat. Udowadnia to Radek Czahajda w swoim artykule na EPALE: Sztuczna inteligencja w edukacji: przyszłość uczenia się? [6]. Efekt jest zaskakujący.

Wśród znanych mi nauczycieli zdania na temat wykorzystania nowych technologii w edukacji są podzielone. Z biegiem czasu przybywa jednak opinii, że nie ma co nawoływać do ograniczenia korzystania z Internetu, kiedy zjawisko to jest już tak bardzo nasilone. W takiej sytuacji nie pozostaje nam chyba nic innego, jak umiejętne wykorzystanie tego w procesie edukacji.

Smog informacyjny – byle co, byle gdzie, byle jak

W Internecie publikujemy praktycznie wszystko. Coraz trudniej nam z tych zasobów prawidłowo korzystać. Nawet jeśli jakoś sobie z tym radzimy, to już selekcja właściwych informacji zajmuje więcej czasu. Po co nam te wszystkie informacje, skoro nie potrafimy ich opanować intelektualnie? Znalezienie informacji nie jest sztuką, lecz ich odpowiednia selekcja, weryfikacja i ocena przydatności już tak. Negatywną ocenę przydatności Internetu w nauce podkreśla Ryszard Tadeusiewicz – biocybernetyk i informatyk, który używa pojęcia „smogu informacyjnego” i uważa, że chaos informacyjny w Internecie „uniemożliwia oddzielenie przekazów wartościowych od bałamuctwa i blagi. Smog informacyjny, oślepia, dusi, utrudnia orientację, pozbawia szans dotarcia bezpiecznie do spokojnego portu rzetelnej wiedzy”.[7]

Potrzeba wiarygodnych źródeł informacji

Jako edukatorka osób dorosłych szczerze polecam innym edukatorom platformę EPALE, która może być dla nas niczym „wielka ściąga”, miejscem inspiracji, dyskusji i wymiany dobrych praktyk w środowisku osób zainteresowanych edukacją osób dorosłych. Platforma została uruchomiona w 2015 roku, a fakt, że sześć lat później liczba jej zarejestrowanych użytkowników z całej Europy przekroczyła 101 tys. potwierdza tylko potrzebę istnienia i rozwijania tej społeczności.

Na platformie znajduje się wiele wartościowych, inspirujących materiałów, które można wykorzystać w edukacji osób dorosłych. Warto prześledzić chociażby artykuły Piotra Maczugi, który od ponad dekady zajmuje się zagadnieniami wykorzystania nowych technologii w edukacji dorosłych i dzieli się swoim doświadczeniem na EPALE. Na platformie tylko w języku polskim co miesiąc pojawia się kilkanaście artykułów napisanych przez edukatorów osób dorosłych dla innych edukatorów. Są tam nie tylko teksty, ale także nagrania z rozmów czy podcasty innych autorów np.:

Po co nauczyciel w edukacji osób dorosłych?

Coraz powszechniejszy dostęp do cyfrowych podręczników, poradników, filmów instruktażowych, webinariów itd. sprawia, że zmieniają się: sposób zdobywania wiedzy oraz rola nauczyciela czy wykładowcy. Zmienia się model dydaktyki szkolnej. Zaczynają pojawiać się oferty mające na celu podnoszenie kwalifikacji zawodowych w formie hybrydowej, a coraz częściej wyłącznie w formie online (np. popularne ostatnio w tej formie studia podyplomowe).

Nie oznacza to jednak, że nauczyciel staje się „zbędny” w procesie edukacyjnym. Zmienia się jedynie jego rola. Fakt, nie jest on już jedynym i niepodważalnym źródłem informacji. Ma być mentorem w procesie samodzielnego poszukiwania rozwiązań przez uczącego się. Ma wskazywać wartościowe i sprawdzone źródła powszechnie dostępnej wiedzy, korygować jego działania, a także motywować do podejmowaniu trudu uczenia się.

Co ma do zaoferowania szkoła tym, którzy w Internecie znajdą niemal każdą informację?

Wierzę, że dobra szkoła jest możliwa i potrzebna. Mimo postępu technologicznego, to przede wszystkim ona stanowi przestrzeń do uczenia się. Dorosłym z bardzo różnymi doświadczeniami życiowymi i edukacyjnymi, bez mądrego wsparcia, także często trudno jest się ponownie odnaleźć w edukacji. Wielu z nas potrzebuje przewodnika po świecie informacji i wiedzy, zwłaszcza gdy świat informacji stał się chaotyczny i zaśmiecony. Szkoła powinna więc wskazywać, jak radzić sobie z nadmiarem informacji, jak się uczyć, jak przygotowywać się do systematycznej, samodzielnej pracy. Jej zadaniem jest odpowiednie pokierowanie uczniem, aby mądrze korzystał z dostępnych informacji i potrafił oddzielić dane rzetelne od informacyjnego chaosu. Co ważne, szkoła powinna przygotowywać uczestników edukacji do stawiania sobie celów w życiu (nie tylko celów kształcenia).

Poza tym gdzie, jeśli nie w szkole, pracujemy także nad rozwojem własnych kompetencji społecznych, jesteśmy częścią społeczności, uczymy się innych ludzi, tworzymy relacje?


Sylwia Kurszewska - zawodowo związana z Centrum Kształcenia Ustawicznego w Sopocie, w którym koordynuje działania zespołu ds. projektów międzynarodowych, podejmującego inicjatywy na rzecz różnych grup społecznych. Edukatorka. Prezes Stowarzyszenia „Praca-Edukacja-Zdrowie”, działającego dla wykluczonych społecznie lub zagrożonych takim wykluczeniem. Ambasadorka EPALE.


Zobacz także:

Doradca zawodowy w świecie VUCA – gra w pojedynkę nie jest łatwa

Zawód rok!

Edukacja dorosłych w okresie pandemii

Rozwój nowych technologii a wypalenie – dwie strony medalu


Źródła:

[1] GUS, badanie 2020, „Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w jednostkach administracji publicznej, przedsiębiorstwach i gospodarstwach domowych w 2020 roku” Tab. 1. Dostęp do Internetu w gospodarstwach domowych, badanie 2020.

<https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/nauka-i-technika-spoleczenstwo-informacyjne/spoleczenstwo-informacyjne/wykorzystanie-technologii-informacyjno-komunikacyjnych-w-jednostkach-administracji-publicznej-przedsiebiorstwach-i-gospodarstwach-domowych-w-2020-roku,3,19.html?pdf=1>

[2] GUS: „Kształcenie dorosłych 2016”, Gdańsk 2018, Tablica 4. Osoby dorosłe według poziomu uczestnictwa w kształceniu formalnym, pozaformalnym i nieformalnym i wieku w 2016 r.

<https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5488/3/3/1/ksztalcenie_doroslych_2016.pdf>

[3] PWN, Witold Kołodziejczyk, Bartosz Kramek: „Internet w edukacji - wykorzystaj albo giń” <https://www.wszpwn.com.pl/pl/salon-metodyczny/internet-w-edukacji.html>

[4] Raport z badania przygotowany przez TNS Polska S.A. na zlecenie Orangle Polska we współpracy z Fundacją Organge i Fundacją Dajemy Dzieciom Siłę: „Rodzice i dzieci wobec zagrożeń dzieci w Internecie”, Warszawa, 20.09.2016, <https://fundacja.orange.pl/files/user_files/user_upload/badania/Rodzice_i_dzieci_wobec_zagrozen_dzieci_w_Internecie_23.09_AKv.pdf>

[5] Wyniki badań CBOS: „Komunikat z badań nr 85/2020, Korzystanie z Internetu, ISSN 2353-5822, oprac. Michał Feliksiak, <https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2020/K_085_20.PDF>

[6] Smog informacyjny – definicja <https://www.i-slownik.pl/22913,smog-informacyjny/>

[7] Platforma EPALE, dane z dn. 15.10.2021 r. <https://epale.ec.europa.eu/>

Login (2)

Users have already commented on this article

Chcesz zamieścić komentarz? Zaloguj się lub Zarejestruj się.

Want to write a blog post ?

Don't hesitate to do so! Click the link below and start posting a new article!

Najnowsze dyskusje

Dyskusja EPALE: Sztuczna inteligencja a edukacja dorosłych

Sztuczna inteligencja w edukacji dorosłych: pomoc czy przeszkoda dla dorosłych słuchaczy?

Więcej

Dyskusja EPALE: Aktywne starzenie się i życiowe zmiany

W jaki sposób edukacja międzypokoleniowa może pomóc w aktywnym starzeniu się i życiowych zmianach?

Więcej

Dyskusja EPALE: Blended learning w edukacji dorosłych

W czwartek 26 listopada 2020 r., od godz. 10.00 do 16.00, EPALE będzie gospodarzem internetowej dyskusji na temat blended learning w edukacji dorosłych. Dyskusja będzie miała zupełnie nowy format, zaczynając od 30-minutowej transmisji na żywo, której towarzyszyć będzie rozmowa w formie komentarzy na platformie.

Więcej