Blog
Blog

Edukacja kulturowa Głuchych

Głusi, pisani wielką literą, to osoby, które najczęściej nie słyszą od bardzo wczesnego momentu swojego życia. 

ok. 4 minuty czytania - polub, linkuj, komentuj!


Latem minionego roku miałem przyjemność poprowadzić na zaproszenie Fundacji Automatophone oraz Warszawskiej Świetlicy Krytyki Politycznej – Jasna 10,  cztery kilkugodzinne dyskusje z przedstawicielami i przedstawicielkami społeczności osób Głuchych i słabosłyszących. W efekcie tzw. „Głuchych czwartków” powstał krótki raport obejmujący swoim zakresem cztery kwestie – dwie odnosiły się do problematyki zdrowotnej (szczególnie ważnej w obliczu pandemii), jedna dotyczyła  zagadnień związanych z transportem publicznym, zaś ostatnia obejmowała swoim zakresem szeroko rozumianą edukację kulturalną. Jak można się łatwo domyślić, moje rozmowy w dużym stopniu polegały na zbieraniu krytycznych informacji na temat dyskryminacji g/Głuchych, kłopotów w komunikacji i przepływie informacji pomiędzy grupą większościową – czyli osobami słyszącymi – a osobami doświadczającymi dysfunkcji słuchu. Poniżej dzielę się z Wami moimi najważniejszymi przemyśleniami i obserwacjami, które powstały w efekcie rozmów z g/Głuchymi.

Głusi jako mniejszość kulturowa

Głusi, pisani wielką literą, to osoby, które najczęściej nie słyszą od bardzo wczesnego momentu swojego życia. Inaczej jak osoby, które straciły słuch np. w swoim dojrzałym życiu, nigdy nie miały szansy nauczyć się polskiego języka. Bardzo wielu z nich, by się porozumiewać, używają polskiego języka migowego a tym samym stanowią mniejszość kulturową. Fakt posługiwania się własnym językiem, z jego gramatyką, składnią, słownictwem, bardzo istotnie konstruuje nasze myślenie, komunikowanie się i nawiązywanie relacji z innymi ludźmi. Ewokuje także nasze poruszanie się w przestrzeni społecznej/publicznej. Rozumienie rzeczy, nadawanie im sensów – konstruowanie rzeczywistości społeczno-kulturowej. Dostrzeżenie obecności, funkcjonowania osób Głuchych w ramach właściwej sobie kultury (w szerokim, socjologicznym rozumieniu tego słowa) powinno skutkować większą uważnością na ich, różne wobec większościowych, potrzeby. Tak samo, jak dzieje się to z kulturą i językiem Kaszubów czy Ślązaków.

Ta niezależność, odrębność, autonomiczność jest przez wielu Głuchych artykułowana poprzez niezgodę stosowanie wobec nich kategorii „niepełnosprawności” (w tym wypadku z niepełnosprawnością słuchu). Część środowiska osób Głuchych uważa, że przyjęcie tej perspektywy/optyki jest zawsze obarczone przekonaniem o niedoskonałości, „wybrakowaniu”, które są spychane na drugi tor uwagi, którym nadaje się „specjalny” status, i które wymagają korekty. Ta korekta czasami przyjmuję formę przemocy systemu zdrowia i nakłaniania osób z dysfunkcją słuchu do stosowania implantów.

Sugeruje się zatem tworzenie większej liczby okazji do wzajemnego spotkania i poznania się. Przy czym głównie dotyczy to oczekiwania, że osoby słyszące będą chciały poznać kulturę osób niesłyszących.

migające ręce.

Photo by Jo Hilton on Unsplash 

Głusi - uczestnictwo w kulturze

Jedna z ważnych uwag/refleksji, którą podzielono się w trakcie dyskusji dotyczyła genezy niskiego zainteresowania uczestnictwem osób Głuchych w instytucjonalnej kulturze (czyli tej wąsko rozumianej, pozadomowej, nie - prywatnej). Wskazywano na brak przygotowania i odpowiedniej edukacji kulturowej osób Głuchych. Wykluczanie z uczestnictwa w większościowej kulturze oraz podprogowe anihilowanie tego typu potrzeb rozpoczynało się dla wielu osób już w okresie dziecięcym. Systemowe zaniedbania, często przyjmujące formę internalizowania nieprawdziwych stereotypów i uproszczeń, polegających na przypisywaniu osobom Głuchym charakterystyki osób z niepełnosprawnościami intelektualnymi, skutkowały także tym, że szereg osób Głuchych samo wykluczyło się z tego typu doświadczeń. To się stopniowo zmienia, także dzięki aktywności organizacji i inicjatyw sektora pozarządowego. Stajemy zatem przed ważną i długą, procesową pracą wyrabiania w osobach Głuchych nawyku korzystania z kultury, który ma szansę się udać TYLKO jeśli powstaną ułatwienia i udogodnienia dla osób Głuchych, z jednej strony związane z odbiorem i współtworzeniem kultury instytucjonalnej powstającej w dyskursie większościowym (osób słyszących), a z drugiej, sprzyjające powstawaniu i rozwijaniu inicjatyw społeczno-kulturowych tworzonych przez osoby g/Głuche dla g/Głuchych (z opcją uczestnictwa w niej osób słyszących).

Osoby Głuche - pracownicy instytucji kultury oraz kultura tworzona przez Głuchych

Jedną z najważniejszych rzeczy, o której dyskutowano dotyczyła konieczności by coraz więcej osób g/Głuchych pracowało w instytucjach kultury jako pracownicy programowi/ edukatorzy. Jest to najlepszy sposób, by docierać z ofertą do zainteresowanych osób żyjących z dysfunkcją słuchu oraz przekonywać je do wzięcia udziału w tym lub innym wydarzeniu. Dodatkowo wpływa to pozytywnie na rozwój takiej instytucji, uwrażliwia ją i edukuje – sprawia, że staje się instytucją bardziej dostępną i otwartą.

Niemniej istotne jest tworzenie przestrzeni do powstawania inicjatyw i działań kulturalnych tworzonych przez same osoby g/Głuche, i które są skierowane głównie do osób niesłyszących i słabosłyszących, choć dających możliwość uczestnictwa także zainteresowanym osobom słyszącym (znającym PJM lub korzystającym w jakiejś formie z tłumaczenia na język foniczny).

  • Instytucje kultury powinny zatrudniać na etacie g/Głuchych i słabosłyszących edukatorów (edukator słyszący korzystający z tłumacza nie ma możliwości tak rozpoznać grupę, jej poziom, zainteresowania, etc. – tak jak Głuchy edukator. Jest to sytuacja mało interaktywna).
  • Jako dobry przykład podano szkołę na ul. Łuckiej  w Warszawie (Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Głuchych. Przystanek Łucka). Można rozważyć by powstające tam klasy miały ścieżkę „edukacja kulturowa”. Wskazywano na wagę uczestnictwa w kulturze, tworzenie kultury Głuchych i szkolenia Głuchych edukatorów kulturalnych.

Oferta kulturalna instytucji... Czy dostępna dla Gluchych?

Kilka uwag w trakcie spotkania poświęconego uczestnictwu w kulturze osób g/Głuchych odnosiło się do sytuacji pandemii. Obecni wspominali, że choć w tym czasie była dostępna mnogość wydarzeń kulturalnych przeniesionych do internetu, to jednak niewiele było dostosowanych do potrzeb osób g/Głuchych (PJM, napisy). Nie wyczuwało się jednak jakiegoś szczególnego niezadowolenia w związku z tym faktem. Można je powiązać z informacjami przedstawionymi na początku tego wpisu, mówiącego o funkcjonującym samowykluczeniu wielu osób g/Głuchych z aktywności kulturalnych.

Sam jeszcze nie posługuję się polskim językiem migowym (w kwietniu rozpoczynam kurs) – w trakcie naszych spotkań musiałem korzystać ze wsparcia tłumaczek -  korzystam z przywileju łatwego dostępu do kultury i edukacji. Przezroczystość tej dominacji nad osobami w jakimś stopniu wykluczonymi z wielu wspólnotowych doświadczeń w związku z nieposługiwaniem się polskim językiem fonicznym, wymaga moim zdaniem stałego przypominania i pracy celem niwelowania barier i uprzedzeń.


Dr Bartek Lis - socjolog i badacz społeczny, animator kultury i edukator związany z Centrum Praktyk Edukacyjnych w Centrum Kultury Zamek w Poznaniu. Zajmuje się m.in. edukacją obywatelską, rozwojem publiczności, tematyką "niewidocznych niepełnosprawności",  użyciem sztuki w edukacji i praktyce społecznej, udostępnianiem instytucji kultury dla osób z niepełnosprawnościami. Ambasador EPALE.


 

Pracujesz z osobami zagrożonymi wykluczeniem cyfrowym? Działasz na rzecz włączenia społecznego lub aktywizacji osób niepełnosprawnych? 

Szukasz sprawdzonych metod i narzędzi, które możesz wykorzystać w pracy w zakładach karnych lub domach pomocy społecznej?

Tutaj zebraliśmy dla Ciebie wszystkie artykuły na ten temat dostępne na polskim EPALE! 

Zobacz także:

Muzykoterapia społecznościowa i włączanie społeczne

Pacyfikacja przez cappuccino

Przełęcz Thorung La –czyli o wsparciu osób z niepełnosprawnością we wchodzeniu na otwarty rynek pracy

Też jesteśmy w pracy - analiza potrzeb i możliwości dotyczących edukacji i kompetencji zawodowych uczniów niepełnosprawnych

Tutaj nikt (się) nie miga!

Super Love Woman kontra dyskryminacja

 

Login (3)

Users have already commented on this article

Chcesz zamieścić komentarz? Zaloguj się lub Zarejestruj się.

Want to write a blog post ?

Don't hesitate to do so! Click the link below and start posting a new article!

Najnowsze dyskusje

Dyskusja EPALE: Sztuczna inteligencja a edukacja dorosłych

Sztuczna inteligencja w edukacji dorosłych: pomoc czy przeszkoda dla dorosłych słuchaczy?

Więcej

Dyskusja EPALE: Aktywne starzenie się i życiowe zmiany

W jaki sposób edukacja międzypokoleniowa może pomóc w aktywnym starzeniu się i życiowych zmianach?

Więcej

Dyskusja EPALE: Blended learning w edukacji dorosłych

W czwartek 26 listopada 2020 r., od godz. 10.00 do 16.00, EPALE będzie gospodarzem internetowej dyskusji na temat blended learning w edukacji dorosłych. Dyskusja będzie miała zupełnie nowy format, zaczynając od 30-minutowej transmisji na żywo, której towarzyszyć będzie rozmowa w formie komentarzy na platformie.

Więcej