European Commission logo
Utwórz konto
Blog
Blog

Edukacja dorosłych uchodźców

Uczenie się przez całe życie to dla uchodźców sprawa pilna i podstawowa. Tekst ma pomóc w zaplanowaniu tego procesu.

ok. 5 minut czytania - polub, linkuj, komentuj!


Uczenie się przez całe życie to wyzwanie i zarazem osiągnięcie nowoczesności. Dotyczy nas wszystkich, ale dla niektórych ma szczególne znaczenie. Migranci, bo o nich myślę, doświadczają zmiany per se. Dla nich nauczenie się nowej rzeczywistości języka, kultury, prawa, itd. to sprawa pilna i podstawowa.

Ludzie migrują w różnym wieku i z różnych powodów. Tutaj skupiam się na grupie dorosłych uchodźców – osób, które zmieniły kraj zamieszkania pod przymusem, w nagłych, często dramatycznych okolicznościach. Są nieprzygotowani do przeprowadzki, nieraz pozbawieni wystarczających środków do życia. Proces legalizacji pobytu przedłuża się, a co do zasady nie mogą w jego trakcie oficjalnie zarobkować. Ich kompetencje edukacyjne są zróżnicowane, ale nawet ci dobrze wykształceni muszą nabyć dodatkowe umiejętności, by pozostać w swoim zawodzie. Nostryfikacja dyplomów jest uciążliwa. Dla wielu osób migracja oznacza konieczność przebranżowienia się. A przecież poza sferą pracy istnieje wiele innych obszarów, w których muszą podjąć naukę.

samotny człowiek z walizką

Photo by Clem Onojeghuo on Unsplash

Jakiej edukacji potrzebują uchodźcy?

Wnioski z badań i obserwacji praktyków są spójne i oczywiste. Kluczowe dla uchodźców są kompetencje w czterech obszarach: językowym, zawodowym, personalnym i integracyjnym. Pierwsze dwa przyjmują zwykle formę edukacji pozaformalnej (kursy, szkolenia, itd.) lub formalnej (jeśli wymagana jest certyfikacja); do tej ostatniej uchodźcy mają utrudniony dostęp, podobnie jak w przypadku rynku pracy. Z kolei rozwój osobisty oraz integracja przebiegają zwykle spontanicznie, ponieważ kompetencje te trudniej zdefiniować i systematycznie rozwijać. Może dlatego w wielu krajach, także w Polsce, państwo przenosi to zadanie na społeczeństwo – organizacje i samorządy. 

Edukacja jako spotkanie 

Dobrze przygotowany mentor oraz zaplanowany proces skupiony na rozwoju ucznia w odniesieniu do konkretnych tematów, mogą w skutecznie wspierać samorozwój i łagodzić skutki szoku kulturowego. John Field, profesor nauczania ustawicznego na Uniwersytecie w Stirling uważa, że kształcenie dorosłych może odgrywać rolę na wielu poziomach w pomaganiu uchodźcom w osiedleniu się w nowym kraju. „Kursy i nieformalne zajęcia edukacyjne, które dotyczą przejścia w kierunku bardziej zróżnicowanego społeczeństwa, mogą zmniejszyć napięcia między społecznościami” – dodaje.

Edukacja ustawiczna w obszarze wielokulturowości oznaczać może całe spektrum spotkań uchodźców ze społecznością przyjmującą: festyny, imprezy sportowe, wystawy, warsztaty rękodzielnicze, a także bardziej sformalizowane kursy, które pozwalają poznać się obu stronom. Uchodźcy często pochodzą z krajów odległych, jeśli nie geograficznie, to kulturowo. Przywożą do nowego domu obrzędy, obyczaje, języki, o których gospodarze wiedzą niewiele. Wymiana kodów kulturowych, zrozumienie innego punktu widzenia, rozpoznawanie w odbiciu własnych schematów – to tylko niektóre korzyści płynące z takich spotkań. Tolerancja to nie tylko postawa, ale także umiejętność, której można się nauczyć. 

Co utrudnia uchodźcom edukację?

Niezależnie od kraju pochodzenia, wieku, doświadczenia czy zainteresowań, uchodźcy mają żywotny interes w zdobywaniu wiedzy. Ich motywacja napotyka jednak na obiektywne bariery. Planując aktywności edukacyjne należy uwzględniać ich indywidualne potrzeby i ograniczenia, które wyodrębniłem na podstawie kilkunastu lat doświadczeń w organizacji takich zajęć, a także literatury przedmiotu:

  • Miejsce zamieszkania i wykluczenie komunikacyjne: ośrodki dla cudzoziemców często znajdują się na peryferiach lub poza aglomeracjami, a i usamodzielnieni uchodźcy też wybierają takie lokalizacje ze względu na koszty życia. Ta okoliczność z założenia utrudnia procesy integracyjne, które wymagają nawiązywania relacji międzyludzkich.
  • Odpowiedzialność za innych członków rodziny: konieczność opiekowania się dziećmi czy starszymi rodzicami to powtarzająca się w rozmowach z uchodźcami przeszkoda w ich aktywizacji. Rozwiązaniem może być znalezienie wolontariuszy, którzy ich zastąpią w tym obowiązku na czas zajęć.
  • Wykluczenie z rynku pracy: bezrobocie, niskie uposażenie czy konieczność podejmowania pracy zmianowej, istotnie ograniczają możliwości czasowe i finansowe uchodźców. Dlatego w praktyce programy dla uchodźców są niemal bez wyjątku darmowe. 
  • Problemy zdrowotne: potrzeby osób chorych czy niepełnosprawnych rzadko są adresowane w programach integracyjnych, ze względu na specjalistyczne wymogi dostępności i związane z tym dodatkowe koszty. Osobny problem stanowią problemy zdrowia psychicznego: samotność, depresja, niska samoocena czy nieleczone traumy potęgujące izolację. 
  • Dyskryminacja: osoby LGBT+ i należące do innych grup mniejszościowych mogą w ogóle unikać kontaktów społecznych z obawy przed dyskryminacją. Trzeba pamiętać, że nierzadko w swojej ojczyźnie doświadczały prześladowań, a nawet, że to one były powodem wyjazdu.
  • Płeć: wiele kultur ustanawia ostre podziały ról społecznych między płciami, tradycyjnie składając na kobiety odpowiedzialność za dom i wychowanie dzieci. Równie niesprzyjające są ograniczenia dotyczące obowiązującego stroju czy akceptowanych form aktywności. 
  • Dostęp do informacji: nie tylko sam język, ale zrozumienie, jak działa społeczeństwo, jego “systemy”, w tym prawo, stanowi jedno z kluczowych wyzwań. Bez tej znajomości nie ma dostępu do informacji i zasobów, w tym możliwości kształcenia się.

Co mogą nauczyciele?

Profesor Field podkreśla rolę mentorów i nauczycieli w edukacji międzykulturowej. Muszą być doświadczeni i mieć wysokie kwalifikacje, by odpowiednio zaplanować naukę oraz reagować na potrzeby studentów. Mogą np. nauczyć się rozpoznawać objawy choroby lub nagłe zmiany w zachowaniu, świadczące o zbliżającym się kryzysie psychicznym. Mogą omawiać treści kulturowe istotne dla uchodźców, a przynajmniej uwzględniać je, a także poznać język uczniów w stopniu umożliwiającym podstawową komunikację. Sami uchodźcy wymieniają wiele elementów, które ułatwiają im naukę: przede wszystkim wspierające środowisko tutora i grupy oraz szereg szczegółowych zaleceń, np. korzystanie z wyjaśnień obrazkowych, precyzyjne informacje zwrotne czy zróżnicowanie form przekazywania treści. 

Pomimo licznych wyzwań, edukacja uchodźców jak i społeczności przyjmujących jest pilną potrzebą nowoczesności, w której zmiana i interakcje osób z różnych kręgów kulturowych są codziennością.


Krzysztof Jarymowicz – prezes Fundacji dla Wolności, inicjator Etnoligi (projekt roku 2020 według UEFA) i innych programów (nie tylko) sportowych na rzecz równości i spójności społecznej. W 2021 wyróżniony nagrodą Fundacji POLCUL za wieloletnią działalność wspierającą uchodźców oraz integrację środowisk wykluczonych. Ambasador EPALE.


Pracujesz z osobami zagrożonymi wykluczeniem? Działasz na rzecz włączenia społecznego? 

Szukasz sprawdzonych metod i narzędzi, które możesz wykorzystać w pracy?

Tutaj zebraliśmy dla Ciebie wszystkie artykuły na ten temat dostępne na polskim EPALE! 


Zobacz także:

Antonio 'Toto' Shehadee: Na boisku pracujemy razem

EDU:PACT. Edukacja międzykulturowa w sporcie

Piłkarki na barykadach

Witaj w klubie. Jak zaplanować pracę z migrantami?

Polaryzacja i radykalizacja: zapobieganie niechęci wobec migrantów

Siła futbolu: lokalna inicjatywa dla uchodźców

Edukacja w ruchu. Europejskie dobre praktyki w integracji migrantów poprzez sport

Login (1)

Komentarz

Kursy językowe są okazją do rozwoju wszystkich kompetencji, też tych integracyjnych, personalnych, zawodowych. Mam na myśli dobre kursy, które w programach mają też spotkania poza salą szkoleniową, w miejscach ważnych i/lub ciekawych lokalnie. Na kursach nie tylko uczy się języka, ale też wyjaśnia kontekst. Bywam zapraszana na kursy językowe dla uchodźców z Ukrainy, aby pokazać, wyjaśnić charakter polskiego rynku pracy. Najcześciej uczestnicy mają wiele pytań, które wynikają albo z ich planów, albo z doświadczeń. Ważne jest to, że integrują się lokalnie, a nie tylko między sobą. Poznają ludzi, od których mogą uzyskać pomoc, wsparcie, informacje. 

Login (0)

Users have already commented on this article

Chcesz zamieścić komentarz? Zaloguj się lub Zarejestruj się.

Want to write a blog post ?

Don't hesitate to do so! Click the link below and start posting a new article!

Najnowsze dyskusje

Dyskusja EPALE na temat społeczności uczących się na obszarach wiejskich

Nie przegap kolejnej dyskusji EPALE w środę, 8 czerwca!

Więcej

Dyskusja online na temat kultury w czasach kryzysu

W czwartek 28 kwietnia 2022 r., między godz. 10.00 a 16.00, na EPALE odbędzie się transmitowana na żywo dyskusja online na temat kultury w czasach kryzysu.

Więcej