Przejdź do treści
Blog
Blog

Edukacja antydyskryminacyjna i współpraca międzysektorowa

Kwiecień to w Polsce miesiąc szczególnie nastrajający do myślenia o edukacji kulturowej jako edukacji równościowej i antydyskryminacyjnej. To czas 75 rocznicy powstania w getcie warszawskim oraz moment podsumowań po III NieKongresie Animatorów Kultury, który odbył się w dniach 9-11 kwietnia w Poznaniu.

Kwiecień to w Polsce miesiąc szczególnie nastrajający do myślenia o edukacji kulturowej jako edukacji równościowej i antydyskryminacyjnej. To czas 75 rocznicy powstania w getcie warszawskim oraz moment podsumowań po III NieKongresie Animatorów Kultury, który odbył się w dniach 9-11 kwietnia w Poznaniu.

Pierwsza z wymienionych okoliczności przypomina mi pewien scenariusz działania edukacyjnego realizowany przez Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” z Lublina, który można znaleźć w jednym z „Poradników Metodycznych” publikowanych na stronie Centrum Praktyk Edukacyjnych[i]. Działanie edukacyjne nosi tytuł „Listy do Henia” i jest poświęcone pamięci ofiar Holocaustu. Bohaterem tego działania jest Henio Żytomirski, żydowski chłopiec zmieszkujący wraz z rodzicami w przedwojennym Lublinie. Jego historia kończy się w 1942 roku, w czasie likwidacji lubelskiego getta. Ostatnie zdjęcie Henia pochodzi z 1939 roku, zostało zrobione przy ulicy Krakowskie Przedmieście 64. W tym samy miejscu umieszczona została wiele lat później skrzynka pocztowa, do której uczestnicy działania edukacyjnego wrzucają listy zaadresowane do małego Henia. Listy te powrócą do nich z adnotacją „adresat nieznany”. Historia małego Henia staje się nicią przewodnią do zapoznawania się z historią lubelskich Żydów, z ich zagładą, z przyczynami Holocaustu. Jest działaniem edukacyjnym opartym na przeżyciu, empatii i dopiero na tej podstawie wchodzeniu w tematykę stereotypów, nietolerancji, wykluczeń.

 

Fot. CC0 Creative Commons

Zakres tematyczny i problemowy

Zakres tematyczny i problemowy składający się na edukację obywatelską i antydyskryminacyjną jest praktycznie nieograniczony. Może dotyczyć tych wszystkich obszarów, w których występują czy też mogą występować jakieś przejawy dyskryminacji. Spójrzmy: ageizm, dyskryminacja ze względu na płeć, ze względu na język, ze względu na przekonania polityczne, klasę, przynależność narodową, etniczną, przekonania religijne, dysfunkcje społeczne, umysłowe, fizyczne, kapitał ekonomiczny, kapitały społeczny i kulturowy. Wiele spośród uprzedzeń oraz stereotypizacji to zjawiska wcale nie zachodzące w obrębie sytuacji międzykulturowych, ale funkcjonujące wewnątrzkulturowo. W Polsce takimi obszarami zapalnymi stają się ostatnio: stosunek do migrantów, macierzyństwo, prawa reprodukcyjne, nieodpłatna opiekuńcza praca kobiet, niepełnosprawność, nieheteronormatywność, kompetencje medialne, aspiracje klasowe i związane z nimi modele edukacji (publiczne-prywatne), a nawet stereotypy i uprzedzenia zawodowe. W kraju, w którym poziom zaufania społecznego należy do najniższych w Europie, lista uprzedzeń i stereotypów wewnątrzkulturowych jest bardzo długa.

Nie jest od nich wolna także edukacja kulturowa rozumiana jako narzędzie do łączenia edukacji szkolnej oraz działań edukacyjnych w instytucjach kultury i organizacjach pozarządowych. Wszak edukatorzy kulturowi pracują zarówno w sektorze kultury, jak i oświaty. Kontakt i współpraca pomiędzy tymi sektorami to pole najeżone uprzedzeniami, w szczególności tymi odnoszącymi się do jakości pracy nauczycieli. Podczas NieKongresu Animatorów Kultury, w trakcie debaty „Zawód edukatorka/edukator. Warunki działania” uprzedzenia te wybrzmiewały z sali kilkakrotnie i istotny był głos Anny Michalak-Pawłowskiej (Pełnomocnika Prezydenta m. st. Warszawy ds. Edukacji Kulturalnej) przypominający, że warunkiem wstępnym jakichkolwiek działań edukacyjnych opartych na współpracy międzysektorowej powinna być zasada wzajemnego szacunku oraz uchylenie myślenia w kategoriach stereotypów. Podobnymi warunkami opatrzone są także modele współdziałania w relacjach pomiędzy samorządami a edukatorami i animatorami kulturowymi (relacja ta stanowiła temat główny NieKongresu 2018). Uchylanie stereotypów, przypisywanie partnerowi współpracy pozytywnych intencji, szacunek względem jego decyzji, unikanie protekcjonalizmu, działań i mechanizmów kontrolnych – to długa lista wymagań, które należałoby spełnić, aby poprawić jakość współpracy pomiędzy sektorem kultury a samorządami.

Mam jednak duże wątpliwości, czy sposób aranżacji NieKongresowych sytuacji interakcyjnych zdołał przekonać uczestników o tym, że w relacjach pomiędzy kulturą a samorządami chodzi nie o stosunek władza-podwładny, ale o współpracę. Można było odnieść wrażenie, że obydwie strony tego spotkania wyszły z niego nie przekroczywszy swoich wstępnych założeń i rezerw. Niestety, po raz kolejny wybrzmiał przekaz ukazujący animatora i edukatora kulturowego jako „pomazańca bożego”, o powołaniu wręcz misjonarskim, na dalszy plan odsunięte zostały natomiast problemy z profesjonalizacją zawodową animatorów i edukatorów, warunkami ich pracy, uposażeniem finansowym, możliwościami pogłębiania kompetencji zawodowych. Z drugiej strony, to właśnie wiedza i kompterencje wskazywane były przez edukatorów jako największy deficyt tak nauczycieli (sic!), jak i przedstawicieli władz samorządowych i poważny problem we wzajemnych relacjach. Niekompetentna władza oraz oświata i romantyczna figura edukatora-misjonarza: nie są to duety zdolne budować sprofesjonalizowane modele współpracy.

Parametry takiej współpracy zostały w Polsce opracowane już kilka lat temu[ii]. Wydaje się, że wdrażanie podstawowych zasad tego modelu (pomocniczości, suwerenności, partnerstwa, efektywności, standaryzacji, uczciwej konkurencji) to proces nie tyle zakończony, ile w polskich samorządach w ogóle nie rozpoczęty. Stało się tak być może dlatego, że nie zostały jak dotąd przekroczone stereotypy i uprzedzenia w polu samej edukacji kulturowej uniemożliwiające w istocie myślenie o niej jako o działalności międzysektorowej (choćby w tym najprostszym sensie, że edukacja kulturowa jest praktyką i teorią zarówno kulturową, jak i społeczną; kulturową i oświatową; kulturową i polityczną/obywatelską – jest właśnie czynnikiem mediującym pomiędzy różnymi podmiotami w pejzażu społecznych i ekonomicznych nierówności). Nie została przekroczona tendencja myślenia o kulturze jako o "kwiatku do kożucha", a nie na przykład obszarze, poprzez który można realizować zasadę pomocniczości. W tym kontekście edukacja kulturowa jako edukacja demokratyczna, równościowa, antydyskryminacyjna odgrywa kluczową rolę, także jako narzędzie autorefleksji i autokorekty dla samych edukatorów kulturowych.

Antydyskryminacyjna edukacja kulturowa

Niektóre z NieKongresowych warsztatów poświęcone zostały antydyskryminacyjnej edukacji kulturowej. W tym kontekście szczególnie warto wspomnieć o warsztatach: „Jak sobie radzić z różnicą? Refleksja antydyskryminacyjna” Mai Branki; Moniki Klonowskiej „Komunikacja w sytuacjach konfliktowych”; Maliny Baranowskiej-Janusz „Wspieranie różnorodności. Jak przeciwdziałać mowie nienawiści?”; „Kierunek: Kultura bez barier. Jak udostępnić wydarzenie osobom z niepełnosprawnością wzroku?” Anny Żurawskiej i Roberta Więckowskiego; oraz „Jak aktywizować cudzoziemców przez kulturę?” Mamadou Diouf. Także działania Europejskiego Centrum Solidarności w Gdańsku, prezentowane podczas sesji „Dobre Praktyki”, to ciekawy przykład edukacji i animacji antydyskryminacyjnej oraz włączającej, adresowanej do imigrantek i imigrantów przebywających w Polsce.

Kilka trenerek prowadzących warsztaty podczas NieKongresu 2018 to osoby związane z podmiotem, którego działaniom warto przyglądać się szczególnie w kontekście edukacji demokratycznej oraz międzysektorowej dotyczącej tak pola kultury, jak i oświaty: Centrum Edukacji Obywatelskiej (CEO). Na przykład Maja Dobiasz-Krysiak oraz Malina Baranowska-Janusz (razem z Małgorzatą Leszko) to redaktorki publikacji „Dobre praktyki antydyskryminacyjne”, którą czytelnicy niniejszego tekstu będą mogli odnaleźć w zakładce Materiały na stronie EPALE.

Działania Centrum Edukacji Obywatelskiej to działania na rzecz lepszej, demokratycznej szkoły i jednocześnie systematyczne podnoszenie kompetencji zawodowych nauczycieli w zakresie edukacji obywatelskiej. Wszak CEO jest także niepubliczną placówką doskonalenia nauczycieli[iii]. Oprócz programów adresowanych specyficznie do szkół, jak na przykład Szkoła Demokracji[iv], CEO prowadzi także działania, które mogą być z powodzeniem adresowane do edukatorów i animatorów kulturowych pragnących pogłębiać swoje kompetencje w zakresie edukacji krytycznej. W tym kontekście na szczególną uwagę zasługuje program MIND OVER MEDIA. Szkoła krytycznego myślenia[v], funkcjonujący jako platforma społecznościowa umożliwiająca analizę języka propagandy w mediach oraz jako program dostarczający narzędzi, metod i publikacji w zakresie krytycznej analizy zawartości mediów. Umiejętności i narzędzia krytycznego myślenia są skorelowane w programie MIND OVER MEDIA z narzędziami analizy medioznawczej: trudno o lepszy przykład cyfrowej, krytycznej edukacji kulturowej[vi].

Z chwilą, gdy funkcjonowanie edukacji antydyskryminacyjnej w szkołach publicznych jest zagrożone, edukatorzy kulturowi pracujący międzysektorowo mają dzisiaj szczególnie dużo do zrobienia: wymaga to wytężonej pracy w budowaniu profesjonalnych modeli współpracy zarówno z oświatą, jak i z samorządami.

 

dr hab. Marta Kosińska – kulturoznawczyni, pracuje w Instytucie Kulturoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Współzałożycielka, działaczka i badaczka w Centrum Praktyk Edukacyjnych przy CK Zamek w Poznaniu. Animatorka środowiska edukacji kulturowej, doradczyni i konsultantka działań edukacyjnych, ewaluatorka projektów z zakresu edukacji kulturowej, badaczka i projektodawczyni badań z zakresu edukacji kulturowej. Ambasadorka EPALE.

 

[i] „Poradnik metodyczny. Edukacja kulturowa: http://cpe.poznan.pl/publication/testowa-publikacja/

[ii] Zob. M. Dudkiewicz, G. Makowski, Współpraca między organizacjami pozarządowymi i administracją samorządową. Problemy, wyzwania, rekomendacje, Biblioteka Pożytku Publicznego, Warszawa 2011; Poradnik Modelowej Współpracy Administracji Publicznej i Organizacji Pozarządowych, Sieć Wspierania Organizacji Pozarządowych Splot, Warszawa 2012 http://www.isp.org.pl/uploads/filemanager/Program%20Spoleczenstwa%20Oby…; K. Łotowska, K. Sztop-Rutkowska, M. Falej, E. Szadkowska, Poradnik. Model współpracy międzysektorowej w zakresie dialogu obywatelskiego oparty o ciała konsultacyjno-doradcze ze szczególnym uwzględnieniem rad pożytku publicznego, Fundacja Rozwoju Ziemi Oleckiej, http://www.ngomazury.pl/public/uploads/files/file-24-128-poradnik-model…; Model współpracy administracji publicznej i organizacji pozarządowych, zob. http://poradnik.ngo.pl/wiadomosc/724324.html

[iii] CEO, placówka doskonalenia nauczycieli: https://pdn.ceo.org.pl/placowka-doskonalenia-nauczycieli

[iv] Szkoła demokracji: https://szkolademokracji2017.ceo.org.pl/o-programie

[v] MIND OVER MEDIA. Szkoła krytycznego myślenia: https://media.ceo.org.pl/mind-over-media

[vi] https://media.ceo.org.pl/materialy

 

Zobacz także:

Dobre praktyki antydyskryminacyjne nauczycieli i nauczycielek współpracujących z Centrum Edukacji Obywatelskiej

 

 

Interesujesz się edukacją kulturową? Szukasz inspiracji, sprawdzonych metod i niestandardowych form?

Tutaj zebraliśmy dla Ciebie wszystkie artykuły na ten temat dostępne na polskim EPALE! 

  

Login (0)

Users have already commented on this article

Chcesz zamieścić komentarz? Zaloguj się lub Zarejestruj się.

Want to write a blog post ?

Don't hesitate to do so! Click the link below and start posting a new article!

Najnowsze dyskusje

Dyskusja EPALE: Blended learning w edukacji dorosłych

W czwartek 26 listopada 2020 r., od godz. 10.00 do 16.00, EPALE będzie gospodarzem internetowej dyskusji na temat blended learning w edukacji dorosłych. Dyskusja będzie miała zupełnie nowy format, zaczynając od 30-minutowej transmisji na żywo, której towarzyszyć będzie rozmowa w formie komentarzy na platformie.

Więcej

Dyskusja EPALE: Integracja społeczna starzejącego się społeczeństwa i edukacja międzypokoleniowa

W środę 28 października, od godziny 10.00, EPALE będzie gospodarzem internetowej dyskusji na temat integracji społecznej starzejącego się społeczeństwa i edukacji międzypokoleniowej. Komentarze będą otwarte 19 października, aby uczestnicy mogli się przedstawić i zamieścić swoje uwagi z wyprzedzeniem. Dołącz do dyskusji!

Więcej

Dyskusja EPALE: Zapewnienie edukacji w zakresie podstawowych umiejętności

Podstawowe umiejętności są przekrojowe. Są one istotne nie tylko dla edukacji, ale także dla polityki zatrudnienia, zdrowotnej, społecznej i środowiskowej.  Dyskusja online odbędzie się na tej stronie w dniach 16-17 września w godzinach 10:00-16:00 CET i będzie moderowana przez koordynatorów tematycznych EPALE Gracielę Sbertoli (sekretarza generalnego EBSN) i Tamása Harangozó.

Więcej