Overslaan en naar de inhoud gaan
Blog
Blog

Gemengd leren in het volwassenenonderwijs: samenvatting van de online discussie

Is een gemengde benadering de beste oplossing om volwasseneneducatie aan te bieden in een situatie waarin de centra voor volwasseneneducatie langdurig gesloten zijn? Een gemengde benadering is een goede mogelijkheid als de toegang tot volwasseneneducatie niet continu mogelijk is, maar het type  volwasseneneducatie dat wordt verstrekt, moet aangepast en afgestemd zijn op de leerder. Een 'one size fits all-aanpak werkt niet.

Blended learning in adult education: summary of the online discussion

Op 26 november 2020 werd op het elektronisch platform voor volwasseneneducatie in Europa (EPALE) een online discussie gehouden over de toekomstige ontwikkeling van gemengd leren in het volwassenenonderwijs. De discussie werd voorafgegaan door een inleidend webinar over het ontwerp, geleid door dr. Lauri Tuomi, CEO van KVS, de Finse stichting voor een leven lang leren, en bestuurslid van de European Association for the Education of Adults (EAEA). KVS is hoofduitgever van Elm Magazine.

Daarop volgde een levendige discussie tussen de deelnemers over veel van de onderwerpen die door dr. Tuomi aan de orde waren gesteld. Laten we eens kijken naar de punten die ter sprake kwamen.

Is een gemengde benadering de beste oplossing om volwasseneneducatie aan te bieden in een situatie waarin de centra voor volwasseneneducatie langdurig gesloten zijn?

  • Wanneer toegang tot volwasseneneducatie niet continu mogelijk is, is de gemengde benadering een goede optie, maar het type volwasseneneducatie dat wordt verstrekt, moet worden aangepast aan en afgestemd op de leerder. Een “one size fits all”-aanpak werkt niet. Voor bepaalde doelgroepen is de gemengde benadering misschien niet de beste optie. Voor volwassenen zonder digitale vaardigheden of zonder pc of internet kan de gemengde benadering ontmoedigend zijn.
  • Sommige volwassenen hebben de ondersteuning van contactonderwijs nodig om hun leeractiviteiten voort te zetten, vooral als ze niet zoveel zelfvertrouwen hebben. De gemengde benadering moet worden meegenomen als een mogelijke methode en het voornaamste is om voor elke volwassene te kijken welke benadering het beste werkt, als we niet willen dat er mensen achterblijven.
  • Vooral nu is het ook mogelijk om de complexe benadering te volgen. Bij het lesgeven en leren ondersteunen we de leerders ook op het psychologische vlak: ze hebben niet het gevoel dat ze er alleen voor staan, ze zijn betrokken bij het leren.
  • In verband met gemengd leren is ook het concept “omgekeerd gemengd leren” het vermelden waard, waarbij online cursussen worden verrijkt met lesgeven op locatie. Zo ging de “EBMooc” die in 2017 en 2018 werd gehouden door CONEDU, gepaard met wekelijkse bijeenkomsten om de cursusinhoud te bespreken bij onderwijsinstellingen in de buurt van waar de deelnemers woonden. In vergelijking met andere MOOC’s was de betrokkenheid van de deelnemers in de discussiefora veel groter, evenals het percentage deelnemers dat de MOOC afrondde. Hieruit kan worden afgeleid dat omgekeerd gemengd leren de interactie tussen leerders in de online leeromgevingen bevordert en de deelnemers helpt hun motivatie vast te houden. Zie voor meer informatie over de MOOC: https://epale.ec.europa.eu/nl/node/149928
  • In Portugal heeft het instituut voor werkgelegenheid en beroepsonderwijs IEFP recentelijk een hybride kader ontwikkeld ter ondersteuning van de overgang van kortdurende cursussen, die doorgaans via contactonderwijs plaatsvinden, naar een format waarin ze op afstand kunnen plaatsvinden. De hybride optie werd in de praktijk toegepast in een opleidingspilot met meer dan 50 opleiders en duizend cursisten. Daarbij bleek het een adequaat model.
  • Wat betreft de digitale geletterdheid van opleiders in het volwassenenonderwijs werd in Letland een interessant Erasmus+-project gehouden: DigitALAD.
  • Er is een plek voor online leren dat naast contactonderwijs functioneert. De persoonlijke omstandigheden van sommige leerders zijn zodanig dat de tijd dat zij fysiek op school of in een centrum voor volwasseneneducatie aanwezig zijn, “beschermde tijd” is, die zij uitsluitend aan zichzelf en hun leren kunnen besteden, zonder andere drukfactoren zoals zorgen voor bejaarde ouders of voor kinderen of werk. Daarnaast hebben volwassen leerders vaak een gebrek aan vertrouwen als zij na een lange tijd weer teruggaan naar de schoolbanken. Contactonderwijs, waarbij zij een band opbouwen met hun docent en profiteren van “peer learning” met hun medestudenten, is dan van onschatbaar belang. Sommige technische, beroeps- en praktijkopleidingen voor volwassenen (zoals in de techniek, de bouw of het kappersvak) kunnen niet volledig online worden gegeven. De praktijkonderdelen van de cursus moeten in een fysieke setting plaatsvinden, maar zouden wel kunnen worden aangevuld met online leren.
  • Het voordeel van gemengd leren is dat het ervoor zorgt dat volwasseneneducatie nog flexibeler kan zijn om tegemoet te komen aan de behoeften van volwassenen die nog met vele andere uitdagingen in hun leven te kampen hebben.
  • Dit is een interessante blogpost over dit onderwerp: “Wortelen: het opzetten van een digitaal studieaanbod in het non-formele volwassenenonderwijs”.

  

Blended learning in adult education: summary of the online discussion

Wat zijn de voornaamste uitdagingen bij het invoeren van een gemengde benadering van het leren in het volwassenenonderwijs?

  • De gemengde benadering heeft enorm veel potentieel. Het probleem/de uitdaging is ervoor te zorgen dat volwassenen in opleiding gelijke kansen hebben om aan een gemengd leersysteem deel te nemen.
  • Tijdens de lockdown, in maart 2020, werden de centra van Qualifica (centra die in Portugal als taak hebben om volwassenen te begeleiden en te verwijzen naar kwalificatietrajecten en ook om ervoor te zorgen dat eerdere opleidingen erkend worden) gesloten. Hun werd geadviseerd om hun volwasseneneducatie-activiteiten op afstand te houden. Nadien werden de Qualifica-centra gevraagd naar de activiteiten die zij hadden gehouden en de grootste uitdagingen waar de centra en de volwassenen mee te maken hadden gehad. De resultaten van de enquête werden geanalyseerd door het Portugese Agência Nacional para a Qualificação e o Ensino Profissiona (ANQEP), waarbij de feedback van de volwassenen over het algemeen positief bleek. Sommige volwassenen hadden wel problemen ervaren met:
    • gebrek aan digitale vaardigheden,
    • onvoldoende voorzieningen (zoals computers of internet),
    • gebrek aan motivatie om in een gemengd model te werken.

Voor de teams van de Qualifica-centra waren de voornaamste uitdagingen die werden gemeld dat het moeilijk was om sommige sessies op afstand vaker te laten plaatsvinden, dat technologische en opleidingsprocedures herzien moesten worden, hoe je de motivatie van de volwassenen op peil houdt en hoe je volwassenen zonder toegang tot technologie bereikt.

  • Onderkwalificering op het gebied van digitale vaardigheden kon als belangrijke hinderpaal worden beschouwd voor de algemene invoering van het hybride model.
  • Een enquête van de Further Education colleges in Engeland over de overschakeling op online leren tijdens de lockdownperiode in het voorjaar en de vroege zomer van 2020 wees uit dat volwassen leerders op een lager niveau (vooral leerders die Engels als tweede taal leerden) problemen op het gebied van toegang en digitale geletterdheid ondervonden, die een volledige deelname/betrokkenheid bij het leren online belemmerden.
  • Vaak is het geen kwestie van digitale vaardigheden of de houding ten aanzien van digitaal werken, maar van een gebrek aan vaardigheden voor zelfstudie en zelforganisatie. Er wordt veel gepraat – en dit is natuurlijk heel belangrijk – over de digitale kloof en het gebrek aan digitale vaardigheden, maar een belangrijke basis voor gemengd leren wordt gevormd door vaardigheden voor zelfstandig leren en zelforganisatie.
  • De tijd wordt anders gebruikt. Online onderwijs is intenser, met minder ontspanningsmomenten en pauzes. Het is moeilijker om elke leerder bij de les te betrekken, omdat ze virtueel aanwezig zijn en dus (in klassikale lessen) moeilijker te zien en te bereiken. In niet-klassikale settings is er extra tijd voor reflectie en een sterker een-op-een-gevoel dat dit mogelijk maakt. Er wordt een groter beroep gedaan op de sociale competenties en vaardigheden van de docent. Dikwijls is de omgeving zelf nog steeds beperkend voor de onderwijssituaties en de mogelijkheden voor co-creatie, gezamenlijk eigenaarschap, rolverdeling en groepswerk. Sommige instellingen zitten een beetje vast in hun modellen en instrumenten.

    

Welke initiatieven en welk beleid zijn er nodig om een gemengde benadering van het leren in te voeren in het volwassenenonderwijs?

  • De eerste vereiste voor het invoeren van een gemengde benadering van leren in het volwassenenonderwijs is dat alle betrokkenen (docenten, opleiders en cursisten) toegang tot technologie hebben en een zekere mate van digitale vaardigheden om daar adequaat gebruik van te maken. Anders profiteert maar een deel van hen van deze benadering en dit zullen naar alle waarschijnlijkheid niet degenen zijn met de laagste kwalificaties. Het is dus noodzakelijk om een programma in te voeren om de drempel tot de aanschaf van die apparatuur te verlagen en ook om trainingssessies voor het verwerven van basisvaardigheden te stimuleren. Bovendien moet het volwassenenonderwijs aan een zeer flexibel model beantwoorden, dat kan worden aangepast aan een gemengde benadering. In dit model moet geïndividualiseerd lesgeven prioriteit krijgen boven wat doorgaans klassikaal gebeurt. Zo kan elke volwassene in zijn of haar eigen tempo leren en volgens zijn of haar eigen prioriteiten en belangstelling.
  • Bovendien is het essentieel dat onderzoekers op het terrein van volwasseneneducatie worden aangemoedigd om te onderzoeken hoe gemengd leren de manier van lesgeven heeft beïnvloed.
  • De rol van de onderwijsverstrekkers is heel belangrijk om erop toe te zien dat leeromgevingen de gemengde pedagogie ondersteunen en dat elke docent technologische en pedagogische ondersteuning krijgt. Natuurlijk moet het toezicht op de kwaliteit in het kwaliteitssysteem van de instellingen worden geïntegreerd.

    

Blended learning in adult education: summary of the online discussion

      

Wat is de impact van COVID-19?

  • We moeten de pandemiesituatie als focuspunt kiezen voor leren in het volwassenenonderwijs. Kunnen we ons een vanzelfsprekender en passender leercontext voor benaderingen van onderwijs, opleiding en burgerschapsbevordering voorstellen dan de context die de COVID-19-pandemie onaangekondigd en van nature aanreikt? In een situatie die zo ernstig is dat zij bepalend en ingrijpend is voor het dagelijks leven van gezinnen, burgers en lokale gemeenschappen, is het natuurlijk dringend noodzakelijk om de pedagogische benadering aan te passen. Maar als we er tegelijkertijd van uitgaan dat de dynamiek van het dagelijks leven zelf een potentieel relevant kader voor het leren kan vormen, kunnen we de gebeurtenissen van het traject van dag tot dag met de gevolgen en risico’s van COVID-19 combineren door een route van pragmatisch en duidelijk omlijnd leren door volwassenen uit te tekenen.
  • Er worden sleutelthema’s zichtbaar: kan COVID-19 de basis vormen voor alle leeractiviteiten, in activiteiten die verband houden met volwasseneneducatie? Welke thema’s lijken vanzelfsprekend? Drie voorbeelden:
    • het thema “samenleven”. Mensen zijn zich bewust van het belang van solidariteit als het gaat om preventieve bescherming van de gezondheid, omdat ze de besmettingsmechanismen en de manieren om besmetting met volledige kennis van zaken tegen te gaan begrijpen en zich deze kennis eigen hebben gemaakt. Solidariteit redt levens en versterkt de rol van het collectief.
    • Gezondheidsthema’s. Waarom hebben we het eigenlijk over risicogroepen? Wie zijn dat? Waarom zijn zij dat? Behoort de groep tot deze groep? Welke initiatieven kunnen er worden genomen om zwakte ten aanzien van kritieke volksgezondheidssituaties tegen te gaan?
    • Het thema voeding. De aanpassing van het dagelijkse voedselvoorzieningsproces en de noodzaak om de balans in de samenstelling van maaltijden te verleggen, namelijk door lokale en seizoensproducten te consumeren. Volwasseneneducatie en maatschappelijke ontwikkeling. Deze benaderingen zijn gericht op het dagelijks leven en op de concrete problemen die de pandemie opwerpt.
  • Er kan nog een andere benadering zijn, die gelegen is in het antwoord op de centrale vraag van maatschappelijke ontwikkeling: kan volwasseneneducatie bijdragen aan de bestrijding van de pandemie en het versterken van lokale gemeenschappen? Met andere woorden: het doel van activiteiten in het volwassenenonderwijs moet worden bepaald als de bijdrage ervan aan het oplossen van problemen in de samenleving en de mobilisering van lokale middelen om gemeenschappen en de betekenis van samenleven te versterken.
  • Nu al is zichtbaar dat landen met ten minste enige traditie en ervaring op het gebied van online leren zich beter en sneller konden aanpassen aan het verplaatsen van een groot deel van de beroepsbevolking naar een thuiswerkmodus. Vooral Scandinavische landen als Noorwegen en Finland hebben ons laten zien hoe het kan. Als wij erin slagen om meer mensen bij gemengd leren te betrekken, verbeteren we de kansen voor de economie om zich aan te passen aan plotselinge situaties als deze.
  • We moeten de pandemie aangrijpen – en velen doen dit al – als een nieuwe kans voor niet-formeel onderwijs voor volwassenen. Immers, “je doet een mondkapje niet voor je ogen”! En dat is een goed teken, want we moeten niet bij de pakken neerzitten, maar leven, en zo goed mogelijk in een situatie als deze.
  • “Waar het om gaat is te leren leren”. De pandemiesituatie vraagt van ons dat we veranderen en ons aanpassen aan nieuwe onderwijsvormen. Dit is een periode van verandering, dus sommige uitkomsten zijn misschien nog onbekend voor ons. Maar dit hoeft niet te betekenen dat ze negatieve gevolgen hebben.
  • Gemengd leren is hét instrument geweest om de COVID-19-periode te overleven. Hopelijk komen we er snel weer bovenop en daarom is het tijd om na te denken over de toekomst. Ik weet zeker dat hybride leren – het idee om verschillende manieren te creëren waarop volwassenen samen kunnen leren – een blijvertje is. Wat dat betreft is het dan ook de verantwoordelijkheid van ons allemaal om leersettings te creëren die inclusie bevorderen.

Andere content op het platform die van belang kan zijn is de blogpost “Learning Through Lockdown – Moving Online” (leren tijdens de lockdown – online verdergaan) van Fiona Aldridge en de gids voor participatief leren en digitale storytelling van het project Digital Education and Participatory Adult Learning (DEPAL, digitaal onderwijs en participatief leren voor volwassenen).

Login (22)

Wil je een andere taal?

Dit document is beschikbaar in meerdere talen. Kies de taal hieronder.

Want to write a blog post ?

Don't hesitate to do so! Click the link below and start posting a new article!

Laatste discussies

EPALE Discussie: Wat kunnen we doen om de volwasseneneducatie beter te maken voor mensen met een beperking?

In juni richt EPALE de schijnwerpers op hoe mensen met een beperking kunnen bijleren. We horen graag van jou hoe we volwasseneneducatie voor mensen met een beperking kunnen verbeteren. De schriftelijke discussie (in het Engels) zal plaatsvinden op 8 juni om 14 uur (CEST).
Meer

Vindt u het ook jammer dat de volwasseneneducatie nauwelijks bijdraagt aan het nieuwe decreet voor duaal leren?