Kunstmatige intelligentie (AI) blijft ook in de toekomst een hulpmiddel waarover de mens de zeggenschap heeft
Professor Teemu Roos, die kunstmatige intelligentie bestudeert, is van mening dat ook in de toekomst machines dienstbaar zullen zijn aan de mens, niet andersom.Foto: Maarit Kytöharju
Oorspronkelijk gepubliceerd in het Fins door Markus Palmén
Kunstmatige intelligentie is een groeiende megatrend die zijn weerslag heeft op alles wat we doen, in de toekomst maar ook nu al. Kunstmatige intelligentie heeft betrekking op het vermogen van computers om problemen onafhankelijk op te lossen door het menselijk leervermogen te imiteren. Hebt u de laatste tijd gezocht in Google of een nieuwsbericht gelezen dat door uw smartphone werd aanbevolen? Dan hebt u gebruikgemaakt van kunstmatige intelligentie. Robotauto's zijn iets waar slechts weinigen van ons ervaring mee hebben, maar ook deze worden naar verwachting in de toekomst uitgerust met kunstmatige intelligentie.
Ook in het onderwijs zal kunstmatige intelligentie een revolutie teweegbrengen (zie het informatiekader aan het eind van het artikel). In dit blog werpen we een blik op kunstmatige intelligentie in het kader van digitale geletterdheid. Er is al opleiding beschikbaar waarin deze maatschappelijke vaardigheid wordt ontwikkeld, maar er moet meer aanbod komen van laagdrempelige volwasseneneducatie.
Behoefte aan scholing in kunstmatige intelligentie voor burgers
Naarmate applicaties op basis van kunstmatige intelligentie in onze maatschappij gemeengoed worden, wordt inzicht in kunstmatige intelligentie een belangrijk onderdeel van digitale geletterdheid en basisvaardigheden voor volwassenen. Docenten in volwasseneneducatie moeten vooroplopen bij het begrijpen van kunstmatige intelligentie, aangezien het aan hen is om hun visie van en inzicht in dit verschijnsel op hun leerlingen over te brengen.
Burgers beschikken, ook wereldwijd gezien, slechts over beperkte mogelijkheden om zich vertrouwd te maken met de grondslagen van deze technologie, maar de situatie is aan het veranderen, en Finland loopt bij deze verandering voorop. Vooraanstaande onderzoekers op het gebied van kunstmatige intelligentie, onder wie Rose Luckin van University College London, noemen de online cursus Elements of AI van de Universiteit van Helsinki een initiatief van wereldwijd belang in onderwijs op het gebied van kunstmatige intelligentie. Deze open en gratis online cursus bestaat uit meerdere modules en biedt een inleiding over het onderwerp. Het eerste deel van de cursus vereist geen eerdere studie of programmeervaardigheden. De cursus is niet alleen gericht op de technologie van kunstmatige intelligentie, maar ook op de gevolgen ervan voor de politiek en de arbeidsmarkt. Al meer dan 200.000 Finnen hebben zich voor de cursus aangemeld, en ongeveer een op de tien heeft alle opdrachten voltooid en een certificaat behaald.
Soortgelijke cursussen gericht op burgers in andere landen zijn de Nationale AI-cursus, die is samengesteld door de Universiteit van Amsterdam, en AI for everyone van Stanford University, die is gericht op het bedrijfsleven.
AI hoort saai te zijn!
Uit welke elementen bestaat deze nieuwe vaardigheid, waarvan het doel is inzicht in kunstmatige intelligentie te krijgen? De docent die de leiding heeft over de cursus Elements of AI, hoogleraar informatica Teemu Roos, heeft een duidelijke missie voor zijn cursus. Leerlingen die de cursus hebben afgerond, zijn in staat een wetenschappelijk onpartijdige en evenwichtige mening over de maatschappelijke impact van kunstmatige intelligentie te vormen. Dit betreft voornamelijk mediageletterdheid.
“De publieke discussie en mediaverslagen over kunstmatige intelligentie zijn gepolariseerd. De ontwikkeling wordt ofwel gezien als de weg naar een dystopie (‘Big Brother’) ofwel besproken op een hysterische toon (‘door machines worden onze banen overbodig’). Ons doel is kunstmatige intelligentie weer saai te maken”, zegt Roos lachend.
AI is een hulpmiddel
Teemu Roos ziet twee mogelijke scenario's voor de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie. In het eerste wordt het programmeren van eenvoudige kunstmatige intelligentie-algoritmen een algemene vaardigheid die al op basisniveau wordt onderwezen. Dit scenario zou niet inhouden dat we allemaal programmeurs worden, maar dat alle informatiewerkers het vermogen verwerven om het potentieel van kunstmatige intelligentie te begrijpen en om applicaties te ontwerpen waarvan de technische implementatie aan professionele programmeurs overgelaten zou worden.
Het tweede scenario gaat ervan uit dat AI-hulpmiddelen zo geavanceerd worden dat technische programmeervaardigheden niet meer nodig zijn. In dat geval wordt kunstmatige intelligentie geleidelijk een groot maar onopvallend deel van ons dagelijks leven.
In beide beschrijvingen wordt nadruk gelegd op de rol van kunstmatige intelligentie als dienaar in plaats van als meester, en inzicht hierin gaat deel uitmaken van de nieuwe maatschappelijke vaardigheden. Een leidende rol is weggelegd voor mensen als creatieve experts op het vakgebied. Evenmin wordt iedereen dankzij de technologie een expert op een vakgebied; het is niet meer of minder dan een hulpmiddel.
“Met de voortschrijdende technologie bestaat het risico dat de hulpmiddelen zo eenvoudig in het gebruik worden dat de gebruikers zich illusies maken over hoe ver hun competentie reikt. Ik denk bijvoorbeeld aan alle coronavirusmodellen die tijdens de noodtoestand als gevolg van de pandemie door enthousiastelingen zijn voortgebracht”, merkt Roos op.
De onmisbare rol van docenten
Roos zegt dat kijkend naar de transformatie van de arbeidsmarkt en het onderwijs we moeten begrijpen dat kunstmatige intelligentie zich vooral waarmaakt bij de automatisering van routinetaken. Kunstmatige intelligentie kan niet goed overweg met taken die gebaseerd zijn op persoonlijke ontmoetingen en open uitkomsten. Onderwijzen behoort tot dit type taken.
“In een land als Finland waar de beroepsvaardigheden van docenten beantwoorden aan de hoogste normen, zal het zeker niet mogelijk zijn om docenten te vervangen door machines. Ten hoogste kan kunstmatige intelligentie echter het werk van docenten ondersteunen door middel van leeranalyse. Kunstmatige intelligentie heeft een groot potentieel in het onderwijs wanneer het wordt ingezet voor gebruik door een vaardige docent”, denkt Roos.
Welke revolutie zal kunstmatige intelligentie in het leren teweegbrengen?Kunstmatige intelligentie zal leren en onderwijs in twee opzichten beïnvloeden: als assistent bij leren en als waarnemer van leren op metaniveau. AssistentEen AI-applicatie op een computer of slim apparaat kan dienen als docent of als persoonlijk assistent van een lerende, die de voortgang van de lerende bijhoudt en geschikte opdrachten of onderwijsmodules aanbeveelt. In dit geval kan de te gebruiken applicatie bestaan uit online studiemateriaal of een smartphoneapplicatie. Het hoeft hierbij niet om afstandsonderwijs te gaan. Op basis van het profiel van de lerende kan een AI-applicatie een geschikte menselijke docent of studiekring aanbevelen. Kunstmatige intelligentie kan docenten bijstaan bij mechanische taken, zoals het beoordelen van meerkeuzeopdrachten. Hierdoor krijgt de docent meer tijd om met lerenden om te gaan. Omdat AI leermogelijkheden op maat biedt, zijn er hooggespannen verwachtingen dat AI onderwijs voor de massa betaalbaar kan maken en op die manier kan helpen onderwijs democratischer te maken. Onderzoekers als Rose Luckin aan UCL wijzen erop dat kwalitatief goede AI-leerapplicaties alleen kunnen worden ontwikkeld onder leiding van pedagogen. WaarnemerEen AI-applicatie kan de voortgang van lerenden observeren en tegelijkertijd gegevens verzamelen over hun individuele uitdagingen en educatieve knelpunten, waardoor de docent hulp krijgt bij het ontwikkelen van zijn of haar didactiek. In dit geval kan de te gebruiken applicatie een programma zijn dat de gelaatsuitdrukkingen van de lerende registreert of een pakket van online leermateriaal. |
Meer over het onderwerp elders op EPALE:
- Blog: Begrip van kunstmatige intelligentie is moderne geletterdheid (FI, DE, ES)
- Nieuwsartikel: Finland wil digitale vaardigheden van Europeanen verbeteren - online cursus Elements of AI komt beschikbaar in EU-landen (FI, EN, SVE)
De auteur, Markus Palmén (MSc/BA), is als freelance journalist, schrijver en producent actief op het gebied van online journalistiek en audiovisuele content. Ervaring met volwasseneneducatie deed Markus op als themacoördinator bij EPALE. Daarvoor was hij hoofdredacteur van het European Lifelong Learning Magazine (Elm) bij de Finse Stichting voor Levenslang Leren. In de wereld van het leren gaat de bijzondere interesse van Markus onder meer uit naar verschillende typen lerenden en algemene volwasseneneducatie. Twitter: @MarkusPalmen
