chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE - Elektronisch platform voor volwasseneneducatie in Europa

Blogs

Czy edukacja przyszłości ma przyszłość?

22/05/2019
door Piotr Maczuga
Taal: PL

Kiedy w 2016 r. pojawił się dokument Jeana-Roberta Vialleta Higher education: the new global economic war, mogliśmy na opisane przez Francuza zjawisko spojrzeć w Polsce z pewnym dystansem. Film opowiada o tym, że w latach 1960–2015 liczba studentów zwiększyła się z 13 do 200 milionów, a uniwersytety zaczęły działać w najbardziej konkurencyjnej branży światowej gospodarki, gdzie na niespotykaną wcześniej skalę łączą się ze sobą polityka, pieniądze i (w jakimś stopniu) nauka. Gdy w Wielkiej Brytanii czy Stanach Zjednoczonych powstała i ukonstytuowała się nowa klasa młodych dorosłych, nadmiernie wykształconych i jednocześnie ponad stan zadłużonych, nad Wisłą dyskusja o sensowności wprowadzenia opłat za drugi kierunek studiów już przygasała. Tymczasem nasi koledzy znad Tamizy czy Loary zadłużali się w takim stopniu i tempie, że nasze mieszkaniowe kredyty hipoteczne można uznać za formę drobnej pożyczki.

  

/nl/file/baim-hanif-89800-unsplashjpgbaim-hanif-89800-unsplash.jpg

Photo by Baim Hanif on Unsplash

   

Kryzys kształcenia czy kształconych?

Czy taki model edukacji jest optymalny? Jak to się przekłada na kształcenie ustawiczne dorosłych? Pytania te stawiamy w momencie, gdy uczelnie, działające w warunkach kształcenia formalnego, bez większego trudu zamieniły się w pozbawione wyższej idei korporacje funkcjonujące na wolnym rynku. Ponadto uczymy się w dużej mierze za pomocą technologii, a jej szczegółowego działania nie rozumiemy i rozumieć nie potrzebujemy do tego, aby korzystać z platform czy aplikacji. Nasza wewnętrzna (i często podsycana zewnętrznie) potrzeba stałego zwiększania kwalifikacji i dokształcania się sprawia, że jedynie uczenie wspierane technologią jest na tyle wydajne, aby mogło zmieścić się w naszym planie dnia oraz dać nam poczucie dobrze spełnionego obowiązku, mądrze zainwestowanego czasu i energii. Trudno w takich warunkach spodziewać się, że rynek będzie spełniał wszystkie nasze zachcianki, oczekując w zamian jedynie drobnych opłat czy też odrobiny odporności na ograniczenia modeli freemium.

  

Skandal związany z firmą Cambridge Analytica[1] pokazał, że naiwność nie jest cnotą, raczej cnota jest naiwnością. Może nam się wydawać, że to problem nielicznych czarnych owiec w branży i takich sytuacji nie da się uniknąć, podobnie jak kieszonkowców, którzy w tłumie stanowią znikomy odsetek ludzi, ale właśnie tego odsetka powinniśmy się najbardziej wystrzegać. Tymczasem Chris Hughes, jeden ze współzałożycieli Facebooka, zwrócił uwagę na inny fakt[2], co zostało odebrane głównie jako krytyka Marka Zuckerberga („Mark’s influence is staggering, far beyond that of anyone else in the private sector or in government... Facebook’s board works more like an advisory committee than an overseer” – „Wpływ Marka jest oszałamiający, znacznie większy niż wpływ kogokolwiek innego w sektorze prywatnym lub rządowym… Zarząd Facebooka działa bardziej jak komitet doradczy niż nadzorca”[3]). Sztuczny problem? Facebook, Instagram i WhatsApp to jego produkty i pisząc „jego”, nie mam na myśli struktury udziałów, ale fakt, że w zasadzie w pojedynkę decyduje on o tym, co kilka miliardów ludzi codziennie ogląda na ekranach swoich telefonów czy komputerów. Nie oznacza to oczywiście, że jest on wysłannikiem samego szatana.

  

Koncentracja dużej władzy w jednym miejscu sprawia, że zachwianiu może ulec idea, która przyciąga nas do danej usługi, nawet jeśli jej twórcy nie mają złych intencji. Globalizacja jest po prostu wygodniejsza. Jeśli szukam wideo, to w pierwszej kolejności przychodzi mi na myśl YouTube. I choć znam alternatywy, to sam fakt, że serwis ten należy do tej samej firmy co najpopularniejsza wyszukiwarka treści na świecie (zajmując drugie miejsce w tym rankingu), sprawia, że trafię prawdopodobnie właśnie tam. Zadziała zasada naczyń połączonych i fakt, że w globalnym świecie internetu mamy kilka wielorybów i masę planktonu (który sprawia wrażenie różnorodności). Nie chcielibyśmy przecież żyć w przekonaniu, że o tym, co robimy w sieci, decyduje – dosłownie – pięć czy sześć osób.

  

Jak zatem wygląda rynek edukacji dorosłych wykorzystującej technologię? Zacznijmy od tego, że jesteśmy tylko kawałkiem, ale jednak sporego tortu. HolonIQ  szacuje, że do 2030 r. globalny rynek edukacji będzie wart 10 bilionów dolarów (czyli 10 000 000 000 000) i będzie stanowił ok. 6% globalnego PKB. Oczywiście, w tej liczbie mamy wszystkie formy i poziomy edukacji, jest więc o co się bić.

 

Czy oligopol edukacyjny jest dobry?

Sytuacja, gdy kilka podmiotów przejmuje większą część danego rynku, nie jest jednoznacznie dobra ani zła. Pierwszą reakcją jest zazwyczaj strach przed monopolizacją. Coś budzi nasz niepokój i podświadomie czujemy, że żyjąc w takim świecie, stajemy się niewolnikami braku realnego wyboru. Nowy telefon? W grę wchodzi urządzenie z systemem Android lub iOS. Reszta to „plankton”. Lecimy gdzieś na wakacje? Wsiadamy do samolotu wyprodukowanego przez jedną z firm z grupy Boeing lub Airbus. Podobne przykłady można mnożyć.

  

Z drugiej strony, gdy otwieramy edytor tekstu, to ufamy narzędziu takiemu jak Word. Jest standardem, który istnieje na rynku od 1983 r. Część konkurencji (np. Open Office) musiała zaakceptować ten fakt i umożliwić obsługę plików Word w swoich aplikacjach. Można też spojrzeć na tę kwestię z innej strony. Istnieje mniej więcej 50-procentowe prawdopodobieństwo, że w naszej kurtce czy spodniach znajdziemy litery YKK, za którymi skrywa się Yoshida Manufacturing Corporation – japońska firma wytwarzająca siedem miliardów zamków błyskawicznych rocznie[4]. Dzięki efektowi skali wyprodukowanie trwałego, a jednocześnie nierzucającego się w oczy suwaka do sukienki kosztuje 32 centy (gdyby projektant chciał zrobić to samodzielnie, to cena wzrosłaby do 65 dolarów).

Przekładając te wnioski na edukację, trudno o jasną odpowiedź na pytanie, czy oligopol daje nam więcej korzyści, czy strat. Zobaczmy więc, jak to wygląda na konkretnych przykładach.

  

Kto rządzi edukacją?

Według raportu Global Smart Education Market 2018–2022[5] najwięksi gracze na rynku edukacji to: Blackboard, Cisco Systems, Instructure, Pearson, Samsung, Dell, Adobe, Discovery Communications, Echo360, Fujitsu, Jenzabar, IBM, Promethean World i Ellucian. W tego typu publikacjach duże znaczenie ma metodologia i fakt, że wnioski „fałszują” nieco włączone do nich dane dotyczące kształcenia formalnego. Niemniej wspomniane firmy zarabiają na edukacji najwięcej. Większość z nich znamy, choć nie zawsze z tej dziedziny, dlatego pominę prezentowanie ich profili. O tych przedsiębiorstwach wspominam dlatego, że za chwilę przyjrzymy się przyszłości edukacji, miejmy więc na uwadze fakt, że one działają i zarabiają miliardy dolarów. Pomyślmy, jaka będzie ich rola, gdy zaczną się sprawdzać scenariusze przyszłości. Część firm przepadnie, część się przekształci, a inne zostaną łącznikami (jak ująłby to Malcolm Gladwell).

 

Jaka będzie edukacja przyszłości?

Holon IQ w swoim raporcie przedstawił pięć możliwych scenariuszy. Zapewne do roku 2030 nie sprawdzi się tylko jeden z nich:

  • Edukacja nie zmieni się znacząco. W 2030 r. gospodarka światowa wykaże stały wzrost po okresie zwolnionej wydajności we wcześniejszej dekadzie. Tendencje demograficzne w gospodarkach rozwiniętych osłabią podaż pracy, jednak przyczynią się do poprawy globalnej wydajności i wyrównania dochodów. W związku z tym w dalszym ciągu to tradycyjne instytucje edukacyjne zapewnią najbardziej skuteczne narzędzia do tworzenia miejsc pracy i budowania dobrobytu. Jednak dadzą znać o sobie chroniczne niedobory umiejętności w zaawansowanych gospodarkach ze względu na zmiany demograficzne, potrzebę przekwalifikowania ogromnej liczby pracowników, a klasyczna edukacja nie będzie w stanie „obsłużyć” tego problemu.
  • Wzrost znaczenia regionów. Do 2030 r. gospodarki światowe staną się coraz bardziej zintegrowane lokalnie. Znaczące zmiany demograficzne, jakie zajdą w latach 2020–2030, w różny sposób wpłyną na państwa i regiony. Państwa rozwijające się, w których będzie mieszkała większość ludności pracującej na świecie w 2030 r., będą musiały zwiększyć dostęp do edukacji i miejsc pracy. Kraje rozwinięte znajdą się w pewnej stagnacji, spowodowanej m.in. starzeniem się siły roboczej. W każdej grupie krajów współpraca regionalna będzie sposobem wspierania wzrostu gospodarczego, podnoszenia wydajności, łagodzenia niedostatecznej lub nadmiernej podaży kapitału ludzkiego (co stanie się strategicznym atutem XXI w.), przy jednoczesnym zachowaniu unikalnych cech kulturowych i narodowych.
  • Władza w rękach największych. Globalizacja zbliży świat dzięki integracji handlu międzynarodowego, technologii, inwestycji i kapitału ludzkiego. Umowy wielostronne i polityki wolnego rynku usuną bariery w handlu międzynarodowym, a stabilne środowisko geopolityczne będzie sprzyjało globalnej konkurencji i wzrostowi. Dzięki technologii możliwe będzie wzajemne powiązanie kultur, dojdzie też do wymiany idei i wartości na niespotykaną wcześniej skalę. Działalność polityczna prowadzona będzie na poziomie globalnym, ponieważ organizacje ponadregionalne będą odgrywały większą rolę w kształtowaniu prawa międzynarodowego, bezpieczeństwa i handlu.
  • Peer-to-peer. W 2030 r. model gospodarki peer-to-peer przejdzie do głównego nurtu i stanie się akceptowanym sposobem życia, pracy, nauki i zarabiania. Dzięki spadkowi kosztów transakcyjnych i wszechobecnej łączności wymiana towarów i usług oparta na zasadzie „człowiek do człowieka” spowoduje zmiany w funkcjonowaniu większości branż. Reguły rządzące gospodarką starego typu, w której efektywność była osiągana dzięki standaryzacji i ekonomii skali, nie będą miały zastosowania. Spadnie zaufanie konsumentów do wiodących organizacji. „Zmiana ośrodka władzy” ze struktur scentralizowanych na rozproszone będzie wynikiem upowszechnienia się technologii, która wspiera mechanizmy oparte na zaufaniu (jak np. obecnie kryptowaluty).
  • Technologia przejmuje władzę. W większości krajów postęp sztucznej inteligencji przyniesie znaczące korzyści ekonomiczne, ponieważ w zaawansowanych gospodarkach spadną nakłady pracy, a zwiększy się znaczenie wydajności w napędzaniu ogólnego wzrostu. Społeczeństwa, którym będzie brakowało umiejętności i siły roboczej, wdrożą technologie sztucznej inteligencji w wielu gałęziach przemysłu, automatyzując rutynowe zadania i uwalniając kapitał ludzki w celu zwiększenia wartości dodanej. Wynikające z automatyzacji procesów wzrost produktywności i efektywności siły roboczej oraz zwiększony popyt konsumentów na produkty i usługi ulepszone przez sztuczną inteligencję przyczynią się do wzrostu globalnej gospodarki.

  

Który scenariusz wydaje się najlepszy albo najbardziej prawdopodobny? Trudno powiedzieć, ale jako ludzkość z pewnością nie wybierzemy jednej drogi. Nie da się jednoznacznie wykluczyć któregokolwiek modelu, bo każdy z nich ma sens. Trzeba jednak założyć, że przez następnych kilkanaście lat edukacja dorosłych (i nie tylko) zmieni swoje oblicze nie do poznania. Powinniśmy więc skupić się na śledzeniu nowych ścieżek, zamiast na łataniu dziur w tych starych. Jako edukatorzy mamy zatem kilka zadań do wykonania:

  • Pomagajmy organizatorom „klasycznej” edukacji (np. uczelniom organizującym kursy lub studia podyplomowe) w zwiększaniu konkurencyjności ich oferty. Często spotykam się z tym, że szkoły wyższe nie rozumieją potrzeb rynku, mimo że mają bardzo dużo do zaoferowania. Myślę, że osoby koordynujące współpracę na linii uczelnia–rynek stworzą zawód przyszłości w branży edukacyjnej, bo po prostu będą niezbędne.
  • Śledźmy trendy w zakresie technologii i patrzmy uważnie, kto i co za nimi stoi. Dziś wiele biznesów (również edukacyjnych) powstaje w modelu przypominającym startupy – ich przedstawiciele ładnie opowiadają o swoim produkcie, ale bardzo długo nie mają kompetencji, aby stał się on prawdziwie wartościowy. Co za tym idzie, każda informacja zwrotna jest dla ich twórców niezbędna. Świat edukacji wspieranej technologią to coś znacznie więcej niż tworzenie nowych platform i aplikacji.
  •  Patrzmy blisko, na lokalny rynek, w naszym rozumieniu – na rynek krajowy. Jako edukatorzy mamy na tle Europy ogromne kompetencje i potencjał, aby uczyć innych, i nie powinniśmy się tego wstydzić ani obawiać zaściankowości. Chwalmy się tym, co mamy, bo to daje szansę na zawieranie regionalnych koalicji w przyszłości.

 

I na koniec: nie traćmy z oczu człowieka. Modne jest zachwycanie się uczeniem maszynowym i sztuczną inteligencją (która inteligencją w zasadzie nie jest), bo jako „rozumne białko” nie jesteśmy w stanie konkurować z komputerami w dziedzinach wymagających szybkiego analizowania danych lub podejmowania decyzji. Nie oznacza to, że uwolniony od wykonywania tych prac kapitał ludzki stanie się w przyszłości nadmiernie wyedukowaną masą ignorantów… A może jednak to oznacza?

  


[1] bit.ly/2mnbId3

[2] nyti.ms/2PWTNEu

[4] bit.ly/2ln5n0O

[5] bit.ly/2mPF43P

  

  

Piotr Maczuga - Od ponad dekady zajmuje się zagadnieniami wykorzystania nowych technologii w edukacji dorosłych. Tworzy i wdraża w organizacjach oparte o technologie, które łączą w sobie nowoczesny marketing i edukację. Współautor podręczników w zakresie webinariów, webcastów, knowledge pills i innych. Metodyk, autor szkoleń z zakresu wykorzystania multimediów w uczeniu i biznesie oraz publikacji poświęconej tej tematyce. Na co dzień kieruje Digital Knowledge Lab – studiem produkcji multimedialnych treści edukacyjnych w Polsce działającym w ramach ekosystemu Digital Knowledge Village. Jego misją zawodową jest usuwanie barier technologicznych przed wszystkimi, którzy mają ambicje uczyć innych, aby wspomagać tworzenie społeczeństwa świadomie i sprawnie posługującego się otaczającymi nas narzędziami.

  

Zobacz także:

7 wskazówek jak nagrać prostą lekcję telefonem komórkowym tak, aby wyglądała profesjonalnie

Webinary w działalności biznesowej na poważnie - jak odnieść sukces

Jak tworzyć bardziej angażujące lekcje wideo - 3 metody od innych, z których stworzymy własną

Dlaczego to takie ważne, abyś spróbował swoich sił w edukacji dorosłych

Zanim zrobisz swój kurs - zastanów się dobrze na co się piszesz...

Interesują Cię nowe technologie w edukacji dorołych? Szukasz inspiracji i niestandardowych form?

Tutaj zebraliśmy dla Ciebie wszystkie artykuły na ten temat dostępne na polskim EPALE! 

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn Share on email
Refresh comments Enable auto refresh

1 - 1 van 1 weergegeven
  • afbeelding van Małgorzata Rosalska
    Bardzo inspirujący tekst! Kilka lat temu, kiedy przeczytałam esej Savatera o ignorantach z dyplomami, pytanie o znaczenie roli edukacji w indywidualnych biografiach zdecydowanie zyskało na znaczeniu. Mam silne przekonanie (poparte doświadczeniem wieloletniej pracy na jednym z uniwersytetów), że nadal promowane jest w systemie edukacyjnym myślenie w stylu "ucz się, ucz bo nauka to potęgi klucz". Takie myślenie, ubierane w różne wersje językowe, promowane jest od szkoły podstawowej. Chcą w to wierzyć także rodzice, którzy wymagają od swoich dzieci, aby zdobywali kolejne poziomy sukcesu edukacyjnego potwierdzane odpowiednimi ocenami. Rzadko padają pytania o to po co się uczyć? czego? od kogo? kiedy? Skutki często obserwujemy patrząc na biografie absolwentów uczelni wyższych. Mamy coraz liczniejszą grupę prekariuszy, którzy ukończyli studia z imponującą średnią i są mocno zdziwieni, że świat (i rynek pracy) nie jest zainteresowany ich osiągnięciami. Zamiast zastanowić się co jest rzeczywiście ważne, w co warto inwestować, często idą na kolejne studia. Bo przecież im więcej, tym lepiej...