chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE - Elektronisch platform voor volwasseneneducatie in Europa

Blogs

Wat gebeurt er in Nederland op het gebied van duurzaamheid & volwasseneneducatie?

25/09/2020
door Lidwien Vos de Wael
Taal: NL

Wat gebeurt er in Nederland op het gebied van duurzaamheid & volwasseneneducatie? 

Deze uitdagende vraag kreeg ik eind februari van dit jaar (2020) en zo begon een eerste speurtocht in mijn eigen netwerk en op het internet. Toen sloeg corona toe. Als dit rottige virus iets duidelijk maakt is het wel hoe verknoopt alles met iedereen is: problematieken rond klimaatverandering, gezondheid, armoede, werkgelegenheid, voedselproductie en –distributie zijn allemaal nauw met elkaar verweven. Als je aan één draadje trekt rolt er meteen een heleboel andere wol mee.…

Surfend op het internet zie je al snel dat er in Nederland veel initiatieven en praktijken zijn die het etiket duurzaamheid dragen. Duurzaamheid is een containerbegrip waar heel goedwillend Nederland achter kan staan. Flauw gezegd: met goede wil of met dubieuze intenties wordt stevig rondgestrooid met het etiketje duurzaamheid of een ander equivalent (milieuvriendelijk, met zorg voor de natuur, et cetera). Gelukkig zijn er ook veel inspirerende initiatieven te vinden: zo geeft de Duurzame 100 van Trouw een mooi beeld van de veelzijdigheid van burgerprojecten en groene kanjers. Een groeiend aantal bedrijven probeert circulair te produceren en de gedachte van klimaat-neutrale steden wint langzaamaan meer terrein, getuige bijvoorbeeld de Amsterdamse Donut Coalitie.

Veel minder is echter te vinden over duurzaamheid in relatie tot volwasseneneducatie. Gebeurt er dan niets op dat gebied? Zeker wel, alleen ligt het label educatie in de meeste gevallen niet op het betreffende initiatief. Ik herinner me het Europese Grundtvigproject over duurzame dorpen (SMART) waar ik in 2012-2013 bij betrokken was. In het kader van dit project bezochten we tal van duurzame (burger)initiatieven, die bij de presentatie van hun succesvolle activiteit het woord educatie of leren echt niet in de mond namen. Totdat wij vroegen of er ook sprake was geweest van leren, van educatie. Dan bevestigden ze volmondig dat non-formele en/of informele educatie/leren een belangrijk, ja zelfs noodzakelijk onderdeel was geweest van hun proces om een duurzaam resultaat te bereiken: ‘natuurlijk!’.

Ik ben er van overtuigd dat leren/educatie doorslaggevend is voor een duurzamer samenleving. Voor zo’n samenleving zijn rigoureuze maatregelen nodig die de actieve steun van geïnformeerde burgers hebben. Effectieve politieke maatregelen en een bedrijfsklimaat waarin duurzaamheid leidend is komen pas echt van de grond als bewuste burgers publieke druk uitoefenen. Oftewel, als politici en bedrijven de hete adem van mondige burgers in hun nek voelen. Want wellicht overbodig om te zeggen, maar toch: actie rond duurzaamheid en klimaatverandering is meer dan urgent, we zijn de vijf voor twaalf al ruim gepasseerd…!

 

De komende weken ga ik een aantal vragen en uitdagingen verder onderzoeken:
  1. Hoe bereik je dat het duurzaamheidsvraagstuk onder breed publiek de aandacht krijgt die nodig is en dat dit thema niet alleen door de usual suspects wordt opgepikt? Wat kunnen natuur- en milieuorganisaties doen om bijvoorbeeld de Ecologische Voetafdruk Scan veel breder onder de aandacht te brengen, zodanig dat mensen individueel of groepsgewijs gaan reflecteren op hun eigen handelen en (hopelijk) bewuste keuzes gaan maken voor een duurzamere levensstijl.
  2. In het verlengde van deze eerste uitdaging: hoe bereik je dat duurzaamheidsinitiatieven zoals bijvoorbeeld de Voetafdrukscans, ook hun weg vinden naar mensen voor wie leren een uitdaging is en voor wie 'klimaat' ver weg staat vanwege als dringender ervaren problematieken, zoals schulden, werkloosheid en gezondheid? Veel duurzaamheidsmaatregelen zijn simpelweg niet bereikbaar voor de smalle beurs. Dan roept praten over duurzaamheid alleen maar irritatie op en raakt een inclusieve samenleving verder weg. Alhoewel, een duurzamer levensstijl slim koppelen aan een lagere energierekening is voor veel mensen natuurlijk wel interessant.
  3. Vanuit het perspectief van duurzaamheid: wat zou de inzet van duurzaamheidseducatie moeten zijn? Dat burgers hun eigen levensstijl onder de loep nemen en hopelijk voor een groenere variant gaan kiezen? Ok, alle stappen tellen mee. Maar een werkelijk duurzame samenleving bereik je alleen door stevig politiek ingrijpen: je kan burgers leren om hun plastic op te ruimen, maar dat is dweilen met de kraan open zolang er onvoldoende wet- en regelgeving is om de plasticindustrie in te dammen. De systemen die vervuiling en klimaatverandering in de hand werken moeten worden aangepakt! Dit pleit ervoor dat duurzaamheidseducatie vooral ook stevig inzet op de (al dan niet ‘al doende’) verwerving van competenties rond actief burgerschap en beleidsbeïnvloeding. Dan kunnen burgers effectief bijdragen, bijvoorbeeld via consumentenacties, via deelname aan klimaattafels waar mee wordt geëxperimenteerd, of op andere wijze.
  4. Vanuit het perspectief van educatie: welke educatieve activiteiten werken goed en bieden concrete en haalbare handelingsperspectieven? Is hier sprake van spanning tussen educatie en gericht sturen op gedragsverandering? Ik ben altijd blij als ik zie dat deelnemers door educatie & leren beter in staat zijn om zich te informeren, om eigen afwegingen maken en hun eigen leven beter vorm te geven. Hoe verhoudt deze gedachte over educatie & leren zich tot initiatieven die gericht zijn op specifieke gedragsverandering c.q. het vertonen van door de overheid gewenst gedrag? Het is zinvol om te kijken in hoeverre inzichten uit de gedragspsychologie ingezet kunnen worden bij educatie- en leerprocessen en deelnemers zowel stimuleren tot een rijk leerproces als inspireren tot groen handelen. En wat kan de rol van professionals zijn en welke competenties hebben zij nodig?

 

De komende weken neem ik een aantal praktijken onder de loep met bovenstaande vragen in het achterhoofd. Reacties en tips zijn welkom via lidwienvosdewael@gmail.com.


Dit bericht hoort bij het Dossier: Duurzaamheid en volwasseneneducatie

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn Share on email