Overslaan en naar de inhoud gaan
Blog
Blog

Silvie Moors: aan identiteit bouwen met verhalen en... soep

Samen lezen moedigt aan tot reflectie. We kunnen ons aan verhalen spiegelen en ervan leren.

Silvie Moors

Korte Bio

Ik werk voor de socio-culturele beweging Bond zonder Naam (BZN). Wij willen mensen verbinden en bouwen aan een warmere wereld, in de eerste plaats voor en mét mensen in kansarmoede, eenzaamheid en gevangenschap. Mijn hart klopt voor mensen en taal. Bij BZN mag ik die twee liefdes combineren. Ik werk er sinds september 2020. Voordien werkte ik in de literaire wereld bij diverse leesbevorderingsorganisaties. In 2007 richtte ik DE DAGEN op, die vzw heeft 13 jaar bestaan. Daar startte ik met het project Samen Lezen. DE DAGEN wou de verbindende en inspirerende kracht van literatuur uitdragen. Lezen is immers genieten van verhalen, tegelijk houdt literatuur je ook spiegels voor. Bij Samen Lezen vergaar je inzichten door te luisteren naar andermans gedachten en gevoelens bij een tekst. Ook Samen Lezen vond onderdak bij BZN.

 

Mijn EPALE

Dit is mijn eerst bijdrage op EPALE. Ik deel graag onze ervaringen met Samen Lezen en hoop dat ze initiatieven in heel Europa kunnen inspireren. 

Silvie Moors

Foto: Maarten de Bouw

Mijn verhaal

Samen Lezen is een heel eenvoudig idee. Het is wat het zegt: we lezen samen. Het is geen boekenclub of leesclub. We komen met een tiental mensen een uur samen, de begeleider leest 2 à 3 teksten en begeleidt het gesprek erover. De methode is overgewaaid uit het Verenigd Koninkrijk en is bekend als Shared Reading.

In 2011 kreeg ik van een bevriend psycholoog de kans om wat te experimenteren op zijn ambulante afdeling van het psychiatrisch ziekenhuis. De psychiatrie was mij toen nog volledig onbekend maar trok mij aan. Ik was nieuwsgierig. Ik kwam terecht in een lelijk betonnen gebouw bij warme, bijzondere en kwetsbare mensen. Samen met bevriende muzikanten en acteurs heb ik er voorgelezen, gefilosofeerd, gezongen. Wat ik daar leerde was: literatuur schuurt en troost, spiegelt en moedigt aan tot reflectie. Ongeveer op datzelfde moment kon ik een driedaagse opleiding volgen van The Reader Organisation, een Britse organisatie die in heel het Verenigd Koninkrijk literatuur deelt met kwetsbare groepen: in de psychiatrie, de gevangenis, met armen... Het was een vorming om leesbegeleider te worden, Shared Reading Practioner. Dat was een eye-opener. Het was zo’n simpel idee… Vooral door de zeer lage drempel. Je hoeft niets op voorhand te doen. Geen boek lezen zoals in een leesclub. Je hoeft zelfs niet te kunnen lezen, want er wordt voorgelezen.

Gratis, geen voorbereiding, geen drempels 

Vanuit mijn ervaring en expertise in het ziekenhuis, in combinatie met wat ik leerde via The Reader Organisation, startte ik in het najaar van 2012 een Samen Lezen-groep in een Antwerps cultureel buurtcentrum. Daar werkten we van meet af aan samen met een vereniging waar armen het woord nemen, om mensen aan te moedigen om te komen. De deelnemers kregen ook soep. Lezen en soep, allebei gratis, overdag om 11 uur, geen enkele voorbereiding nodig. Zonder drempels.

Lezen en soep, allebei gratis, overdag om 11 uur, geen enkele voorbereiding nodig, geen drempels

De eerste bijeenkomst begon met 5 deelnemers. Maar het groeide en groeide. Uiteindelijk tot drie parallelgroepen. Zo lazen we met een dertigtal mensen tegelijk hetzelfde moois uit de wereldliteratuur.

Los van het schoolse lezen

Op een zeer eenvoudige manier kan je mensen van alle slag samenbrengen rond literatuur. We hoeven niet af te dingen op de kwaliteit van de teksten. Ze worden voorgelezen, je kan gewoon komen genieten. Het staat los van het schoolse lezen, daarbij verdwijnt soms de zin in lezen. Daarnaast heeft het samen spreken over die tekst een fantastisch effect. Je praat over wat je voelt bij een tekst, wat je er zelf bij denkt, wat hij oproept.

Samen Lezen, ook op de werkvloer

Na ons eerste initiatief volgden al snel bibliotheek Muntpunt in Brussel en een Antwerps cultuurcentrum. Daarna nog een therapeutisch centrum, psychiatrische ziekenhuizen, bibliotheken, Welzijnsschakels, gevangenissen, grote stadstheaters... Er bleek ook interesse vanuit het bedrijfsleven. We hielden zomersessies bij Janssen Pharmaceutica… Collega’s die soms al 10 jaar samenwerken leerden mekaar echt op een andere manier kennen. Samen Lezen werkt dus in zeer uiteenlopende contexten. Ondertussen lezen we elke dag wel ergens.

Het niet-verplichte verleidt ook niet-lezers 

Met onze Samen Lezen-initiatieven willen we wel oog houden voor de marge en dicht blijven bij mensen in kansarmoede, gedetineerden en ex-gedetineerden, dak- en thuislozen, enz.

Velen zijn niet echt lezers, maar ze houden wel allemaal van verhalen. We bouwen onze identiteit op met verhalen.  

De openheid, het niet-verplichte, verleidt ook de niet-lezers om met tekst bezig te zijn. De eerste stap is belangrijk, daarom de lage drempel en soms nood aanmoediging, maar de meesten die eens geweest zijn, blijven komen, ze zijn ‘hooked’. Voor al dat werk hebben we voldoende leesbegeleiders nodig. Daar gingen we meteen na de eerste samenkomsten al naar op zoek. We zoeken steeds mensen onder de deelnemers. We geven hen een opleiding en volgen hun werk ook op, er is wekelijks intervisie. Een belangrijk doel voor 2022 is om in zoveel mogelijk gevangenissen leesbegeleiders te hebben en dat mogen ook gedetineerden zijn. Zo zit er ook een stuk empowerment in ons initiatief en daarmee maken we ook een belangrijk verschil.

Silvie Moors

Foto: Rudi Schuereweghen

De basismethodiek

We lezen in groep een kort verhaal, een fragment en een gedicht die thematisch samenhoren. De ideale grootte van een groep is 8 à 10 mensen, maximaal 12. De samenkomst duurt ongeveer een uur. De begeleider brengt de teksten mee. Daar hebben we een selectie van meer dan 2000 fragmenten voor. De leesbegeleider leest voor en stelt zich socratisch op m.a.w. hij weet even weinig als de luisteraars en gaat samen met hen op zoek. Er worden open vragen gesteld, verduidelijking gegeven. Dat zorgt ook voor diepgang. Het mag geen praatbarak zijn waarbij iedereen vrijblijvend spreekt. De deelnemer bevestigen en naar waarde schatten is daarbij belangrijk. Dat zijn veel mensen niet gewend. Als iemand iets vertelt, kan je dat zien als een cadeautje. Iedereen moet een drempel over om te durven speken, dat is een cadeau aan de groep. En dan gaan we dat  cadeautje samen uitpakken. Daar speelt de begeleider zijn rol. Het cadeautje wordt op tafel gelegd en samen met de groep uitgepakt. De begeleider modereert het gesprek en hanteert daarvoor ook enkele spelregels: Iedereen is vrij om te spreken of te zwijgen, de bijeenkomst is een veilige plek, ieder luistert met respect naar elkaar. Hete hangijzers (bv. Trump, Erdogan) blijven buiten het gesprek… De spelregels worden bij aanvang van elke bijeenkomst bijna als een ritueel opnieuw herhaald.

Ruimte voor individuele gesprekken 

We willen dat iedereen gratis kan deelnemen en na afloop is er gratis soep. Dat klinkt misschien vreemd maar het is voor ons essentieel. Die soep biedt na het lezen ruimte voor een individueel gesprek en geeft de begeleider de kans om te checken hoe het met iedereen is. Voor de open initiatieven is er in principe geen vaste groep, er zijn ook geen inschrijvingen, maar er ontstaat wel een groep van regelmatige deelnemers met een mooie mix van mensen met verschillende achtergronden en (lees)ervaringen. We proberen ook mensen uit bijvoorbeeld de psychiatrie toe te leiden naar de openbare bijeenkomsten.

Samen lezen heeft therapeutisch effect

Tijdens de coronacrisis lezen we online en daar is duidelijk behoefte aan. De sessies zijn altijd volzet. We bereiken daardoor wel niet alle deelnemers. De digitale kloof is zeker een probleem. Dat proberen we dan weer te verhelpen via een aanbod van digitale buddy’s. Sommigen vinden dat onze aanpak op therapie lijkt. Het is niet zo bedoeld, maar Samen Lezen heeft inderdaad soms een therapeutisch effect. Er wordt over essentiële dingen uit het leven wordt gepraat. Over vriendschap, relaties, hoe het leven te leven, twijfels, onzekerheid, ambitie… Dat biedt verlichting en inzicht. Soms wordt er gerefereerd naar onze bijeenkomsten in de psychiatrie, maar die zijn eigenlijk niet anders dan op andere plekken. Het intermenselijke, het durven delen van gedachten rond een tekst, dat blijft altijd de essentie. We gaan ook niet al te diep op persoonlijke verhalen in, we keren telkens terug naar de tekst, dat is de houvast, de veilige haven als het soms te ingrijpend wordt. De begeleider kan altijd terugkeren met de vraag ‘hoe lees je dat in de tekst’. Dat is de kracht van goede literatuur. Het is een spiegel, we kunnen ons aan de verhalen spiegelen en ervan leren. 

In boeken lezen we wie we werkelijk zijn, op een manier zo eerlijk dat het zelden een plek vindt in een gewoon gesprek. In de mooiste boeken is het alsof de schrijver ons beter kent dan wij onszelf.” 

Alain de Botton

 


Share your Story!

Was dit verhaal inspirerend? Laat het ons weten, geef hieronder je reactie. Je maakt kans om een uniek Epale-geschenk te ontvangen. 

Elke maand (van mei tot november 2021) worden er 5 geschenkjes verloot onder de EPALE-leden die een reactie gaven op een Community Story. Alle relevante reacties komen in aanmerking. 

Login (9)

Wil je een andere taal?

Dit document is beschikbaar in meerdere talen. Kies de taal hieronder.

Want to write a blog post ?

Don't hesitate to do so! Click the link below and start posting a new article!

Laatste discussies

Wat staat er in de jobomschrijving van de centrumcoördinator?

'It's lonely at the top' voor de directeur van een centrum voor volwasseneducatie. Dat gevoel staat nergens beschreven in vacatures.
Dit is een oproep van om jobomschrijvingen te delen én een uitnodiging om het over het gevoel van eenzaamheid, of andere gevoelens, aan de top van een organisatie te hebben.

Meer

EPALE Discussie: Wat kunnen we doen om de volwasseneneducatie beter te maken voor mensen met een beperking?

In juni richt EPALE de schijnwerpers op hoe mensen met een beperking kunnen bijleren. We horen graag van jou hoe we volwasseneneducatie voor mensen met een beperking kunnen verbeteren. De schriftelijke discussie (in het Engels) zal plaatsvinden op 8 juni om 14 uur (CEST).
Meer