chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

Elektronisch platform voor volwasseneneducatie in Europa

 
 

Blogs

Pedagogische kennisgerichtheid op relaties tussen Bildung en transformatie

19/10/2018
by T. (Theo) van Dellen
Taal: NL

In de wereld is er altijd onvoldoende mededogen. Toch moeten we het daarvan hebben. Ali B heeft in zijn programma Koorts wel voldoende mededogen. Desondanks basht hij tijdens het programma meerdere groepen Nederlanders en niet in de laatste plaats de Marokkaanse. Hoe kun je dat doen? Door met feiten te schetsen hoe de werkelijkheid is. Tonen feiten dan mededogen? Nee, dat niet, maar de manier waarop je feiten brengt wel. De knuffel Marokkaan kan en mag feitelijk alles zeggen. Zelfs over Islamitische gebruiken. 

De Pedagogiek probeert een wetenschap te zijn. Maar is dat mogelijk? Wetenschap gaat namelijk – ondanks dat tegenwoordig bijna iedereen zegt dat waarheid een constructie is en daarom niet bestaat -  over feiten. Feiten vinden plaats of hebben plaats gevonden. Feiten kunnen beschrijvend zijn of verklarend. Toekomstige feiten kennen we nog niet en daar zit het probleem als het om de Pedagogiek gaat. Kan Pedagogiek op grond van feiten iets zeggen over: hoe het beste te handelen ten behoeve van een betere toekomst voor kinderen en volwassenen?  Er zit genoeg mededogen in pedagogen. Maar kunnen en willen zij de feiten zodanig benoemen en gebruiken dat deze van invloed zijn of kunnen zijn op de toekomst. En wat moet je dan weten? 

Een samenleving opvoeden (het pleur op van Mark?), een organisatieverband opvoeden (modieuze ‘co-creatie’ in kalibreer-sessies?) en kinderen en volwassenen opvoeden (laat iedereen zichzelf zijn?). De vraag is dan wat we weten van deze pedagogische situaties? Weten we meer dan politiek en beleid graag wil horen? Weten we meer dan de gemiddelde ouder naar voren kan brengen over de omgang met zijn kinderen en misschien ook wel over de omgang met vorige generaties? Weten pedagogen meer dan de redelijke leek? Of is het ook maar een mening?

 

Bildung

Bildung is een vooral Europees pedagogisch begrip waarmee wordt geprobeerd het wat en in mindere mate het hoe van opvoeden van kinderen (tegenwoordig ook wel volwassenen) te duiden. Bildung verwijst meer naar de inhoud van opvoeden dan naar de methode. In Bildung gaat het vooral om het debat over het ware, het goede en het schone. Bildung bestaat al enkele millennia en heeft een nogal Duitse en klassiek filosofische traditie. Bildung lijkt niet over de feitelijke waarheid te gaan. Het gaat meer om ideologie. Een feit is wel dat Bildung historisch gezien zeker heeft bijgedragen aan nationalistische en religieuze stromingen onder Bildung-gelovigen. Het discours van Bildung kent geen einde, is en blijft een intellectuele uitdaging in de richting van vrijheid, gelijkheid en broederschap. Postmoderne Bildung biedt gelukkig ruimte aan het aan de orde stellen van onderliggende processen en transities naar veranderende empirische werkelijkheden.

 

Transformatie

In tegenstelling tot Bildung heeft het begrip transformatie nadrukkelijk een Angelsaksische (Amerikaanse) achtergrond. In deze traditie gaat transformatie om hoe geven we met elkaar de (Nieuwe) wereld en werkelijkheid vorm. Welke toekomst willen wij – ondanks onze enorme onderlinge tegenstellingen - al doende pragmatisch onderzoekend omgaand met het heden en verleden, realiseren. Transformatie verwijst niet zozeer naar inhoud maar wel naar permanente verandering in samenwerkende praktijken. Transformatie gaat vooral over leren en het debat gaat over wat, waarom en hoe mensen (vooral niet) leren en ontwikkelen.  Leren is voor transformatie urgent. Interesse in transformerend leren bestaat slechts enkele decennia. De theorie van transformerend leren is empirisch gefundeerd en is een zoektocht naar de grenzen aan menselijke vrijheid en mogelijkheden. Postmodern aan transformatie is dat niemand weet waar en wat de praktijken ons brengen als het gaat op de toekomst.    

 

Pedagogiek

Terug naar de Pedagogiek. Ergens tussen Bildung en transformatie in. Ergens tussen verleden en toekomst bevindt zich het ‘object’ van de Pedagogiek. Ik wil ervoor pleiten tegen dit object anders aan te kijken dan gebruikelijk is bij pedagogisch handelen in actuele dynamische situaties. Een meer klinische praktijkbenadering van pedagogische situaties ligt voor mij bij het werk van de bioloog Bateson (1904-1980). Hij kijkt vooral anders aan tegen het wetenschappelijk denken van mensen over organische, biologische systemen. Hij gaat ervan uit dat door conceptualisering wij het object (bijvoorbeeld het mishandelde kind) onttrekken aan zijn natuurlijke, persoonlijke, sociale en culturele omgeving en daarmee onttrekken aan het ordeningsprincipe erachter. Het gaat voor Bateson bij kennis dus niet zozeer om de inhoud van het concept maar om ‘het verbindende patroon’ dat een omgeving biedt. In zijn boek Step to Ecology of Mind verruilt en verruimt hij onze traditionele wetenschappelijke empirische kennisgerichtheid op objecten voor kennisgerichtheid op relaties. 'Zo bracht hij een unieke synthese tot stand tussen het geest- en materiebegrip, een synthese die, zoals hij graag benadrukte, mechanisch noch bovennatuurlijk is' (Capra, 1988). Iets vergelijkbaars is overigens ook te vinden bij Jarvis (2006, p. 26): 'Mental properties are nothing over and above physical properties (emotions are not less valuable than thoughts or the other way around)'. 

Pedagogiek als kennisgerichtheid op relaties heeft per definitie mededogen. Het pleur op van Mark Rutte valt goed te plaatsen in de context van de actualiteit van het moment. Dat het merendeel van onze collega’s gedwongen co-creërend zijn gaan kalibreren moet je met mededogen bezien als je ieders individuele context erin betrekt. 'Laat iedereen zichzelf zijn' (of de tirannie van het modegevoelige begrip identiteit) valt tenslotte eveneens goed te duiden in het licht van de individualistische globale samenleving. Dit betekent dat pedagogen degenen zijn die de feiten over dergelijke situaties juist niet uit de weg moeten gaan en moeten benoemen maar altijd met mededogen.    

Labels:
Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn