chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE - Elektronisch platform voor volwasseneneducatie in Europa

Blogs

Praktijkplaatsen voor volwassenen als motor voor verandering

04/02/2020
door NSS EPALE Nederland
Taal: NL
Document available also in: EN PL HU DE

Adult apprentices

 

In deze blog beschrijft Simon Broek hoe praktijkplaatsen voor volwassenen een omgeving kunnen creëren waarin bedrijven lerende organisaties worden en werknemers levenslange leerlingen.

 

Volwasseneneducatie op de werkplek en de behoefte aan lerende organisaties

Europa moet ervoor zorgen dat haar beroepsbevolking kan inspelen op de snel veranderende behoeften door mensen in staat te stellen hun vaardigheden een leven lang uit te breiden. Zo kunnen zij een actieve bijdrage leveren aan een innovatieve economie en zijn zij klaar voor de banen van de toekomst. Hiervoor is het noodzakelijk dat iedereen continu blijft leren, wat essentieel is om werknemers in staat te stellen om te gaan met veranderingen op de werkplek (of om een nieuwe baan te vinden).

Leervaardigheden op de werkplek kunnen voordeel opleveren voor de persoonlijke ontwikkeling van volwassenen (financiële voordelen, meer welzijn, meer betrokkenheid), voor werkgevers (innovatie, loyaliteit van werknemers, minder incidenten op het werk) en voor de maatschappij als geheel (aanpassingsvermogen, sociale inclusie).

Volwasseneneducatie op de werkplek kan op verschillende manieren worden georganiseerd. Bij werkgebaseerd leren kan het gaan om praktijkplaatsen, stages en leren op de werkplek door werknemers (d.w.z. permanente beroepsontwikkeling). De volgende afbeelding toont een beknopt overzicht van de verschillende vormen van werkgebaseerd leren.

Work-based learning

Met al deze verschillende vormen van werkgebaseerd leren voor volwassenen zijn er ook veel verschillende beleidsterreinen waar volwasseneneducatie op de werkplek onder valt (waaronder beroepsonderwijs en -opleiding, hoger onderwijs, arbeidsmarkt en sectoraal beleid).

Bij al dit beleid staat centraal dat de werkplek een fundamentele rol moet gaan vervullen bij het leren. In het ideale geval kiezen organisaties voor een nieuwe strategie waarin zij lerende organisaties worden. Dit vereist langdurige inzet van organisaties, waarbij zij ook samenwerkingsverbanden moeten aangaan met andere organisaties en onderwijsaanbieders en verantwoordelijkheden voor de ontwikkeling van vaardigheden moeten verdelen tussen bedrijven en instellingen voor beroepsonderwijs en -opleiding. En dat is nou precies waar leerlingstelsels hun nut kunnen bewijzen.

 

Praktijkplaatsen voor volwassenen

Praktijkplaatsen, ook voor volwassenen, stonden de afgelopen jaren hoog op de Europese agenda. Er is veel onderzoek gedaan naar praktijkplaatsen in het algemeen, maar over praktijkplaatsen voor volwassenen is minder bekend. Cedefop en de OESO hebben er de afgelopen jaren aan gewerkt om de kennis op dit gebied te vergroten, maar er valt nog veel te leren.

 

Definitie van praktijkplaatsen voor volwassenen

In de onlangs verschenen Cedefop studie (2019) wordt onderzocht wat de verschillen zijn tussen praktijkplaatsen voor jongeren en die voor volwassenen. Praktijkplaatsen voor volwassenen blijken op dit moment niet als een afzonderlijk type praktijkplaatsen te worden gezien. Het is lastig een exacte definitie van praktijkplaatsen voor volwassenen te geven, maar er wordt bij deze plaatsen rekening gehouden met de werkervaring van volwassenen en lerenden kunnen een officiële kwalificatie van beroepsonderwijs en –opleiding en hoger onderwijs behalen (zoals gebruikelijk is bij praktijkplaatsen).

 

Nauwelijks statistieken beschikbaar

TDe OESO levert een aantal statistische overzichten. Praktijkplaatsen voor volwassenen worden hierin gedefinieerd als praktijkplaatsen voor volwassenen van 25 jaar en ouder; deze definitie wordt om statistische redenen betwist. Uit onderstaande afbeelding blijkt dat er grote verschillen zijn in de verspreiding van praktijkplaatsen tussen leeftijdsgroepen in verschillende landen.

Adult apprentices

Bron: nationale statistieken en Muehlemann, S. (verschijnt binnenkort), “The Economics of Apprenticeships for Adults”, OECD Publishing; opmerking: volwassenen wil zeggen 25+, met uitzondering van Oostenrijk (21+) en Duitsland (24+). Onderdeel van een presentatie van de OESO tijdens de Europese Week van beroepsvaardigheden 2019 in Helsinki.

 

Uit andere gegevens van de OESO komt naar voren dat het aantal volwassenen in praktijkplaatsen in de meeste landen is toegenomen. In Denemarken bijvoorbeeld is het aantal tussen 2008 en 2018 bijna verdubbeld. Daarnaast bleek uit het Cedefop-onderzoek dat volwassenen steeds vaker deelnemen aan leerlingstelsels vanwege beleidsmaatregelen en andere maatregelen die belemmeringen hebben weggenomen en stimulansen boden.

 

Impact van praktijkplaatsen voor volwassenen op organisaties

Eerdere onderzoeken, zoals dat van Fuller et al. (2015), wezen op de rol die praktijkplaatsen voor volwassenen spelen bij het creëren van een cultuur van permanent leren op de werkplek waarbij alle werknemers ongeacht hun leeftijd betrokken zijn. Een dergelijke cultuur wordt als essentieel gezien om ervoor te zorgen dat werknemers over de benodigde kennis beschikken om bedrijfsdoelstellingen te bereiken en het bedrijf te laten voortbestaan.

En dat is nou precies waar het voor mij interessant wordt! Zijn praktijkplaatsen voor volwassenen gewoon een vorm van werkgebaseerd leren, of zijn ze meer dan dat? Mij schieten nog twee vragen te binnen:

  1. Zullen bedrijven een permanentere ontwikkelings- en leercultuur ontwikkelen als hun werknemers langdurige leertrajecten volgen dan organisaties waarin werknemers deelnemen aan ad-hocworkshops en korte cursussen?
  2. Zullen bedrijven en organisaties een grotere rol gaan spelen bij het ontwikkelen en aanpassen van officiële kwalificaties van beroepsonderwijs en -opleiding en van het hoger onderwijs nadat ze een grotere rol zijn gaan spelen bij het aanbieden van opleidingen die tot deze kwalificaties leiden?

Het is waarschijnlijk nog te vroeg om hierop antwoord te geven en er is nog te weinig onderzoek naar gedaan, maar wellicht kunnen de volgende punten helpen om het onderwerp inzichtelijker te maken:

  1. Wat betreft de ontwikkeling van een leercultuur: Leer- en ontwikkelingsmodellen voor organisaties wijzen vaak op het effect van het combineren van verschillende leermethoden. Consultancybureau McKinsey bijvoorbeeld noemt het gebruik van een 70:20:10-leerkader een van de negen dimensies die bijdragen aan een sterke leer- en ontwikkelingscultuur. Bij dit kader vindt 70 % van het leren plaats tijdens het uitvoeren van werkzaamheden, 20 % door interactie en samenwerking en 10 % door formele leeractiviteiten zoals klassikaal onderwijs en digitale lesprogramma’s. Gestructureerde praktijkplaatsen passen goed in dit schema en leveren lerenden een formele kwalificatie op die ook buiten de muren van de organisatie een maatschappelijk effect heeft. Daarnaast moeten organisaties nagaan of zij het leren zodanig kunnen faciliteren dat de gestelde leerdoelen worden bereikt: kunnen de volwassen lerenden de gevraagde activiteiten in het bedrijf uitvoeren? Zijn er instrumenten en materialen beschikbaar?
  2. Wat betreft de betrokkenheid van bedrijven bij het ontwikkelen van kwalificaties: Uit een Cedefop-onderzoek naar de rol van leerresultaten bij het ondersteunen van de dialoog tussen de arbeidsmarkt en het onderwijs, dat binnenkort wordt gepubliceerd, blijkt dat arbeidsmarktactoren het aanbod van beroepsonderwijs en -opleiding kunnen wijzigen als zij in rechtstreeks contact staan met aanbieders van beroepsonderwijs en -opleiding en niet afhankelijk zijn van ingewikkelde feedbackmechanismen om de kwalificaties te laten aansluiten op hun behoeften. Leerlingstelsels zijn een manier om het aanbod van beroepsonderwijs en -opleiding te kunnen afstemmen op opkomende behoeften. Dit geldt zeker ook voor praktijkplaatsen voor volwassenen omdat het meteen zichtbaar wordt als de kwalificaties inhoudelijk niet aansluiten op de praktijk op de werkvloer.

 

Praktijkplaatsen voor volwassenen: motor voor verandering

Praktijkplaatsen voor volwassenen kunnen een motor voor verandering zijn in de relatie tussen formele kwalificaties van beroepsonderwijs en -opleiding/hoger onderwijs, werkgevers en levenslang leren. Mede dankzij de opkomst van leerlingstelsels voor volwassenen worden formele kwalificaties van beroepsonderwijs en -opleiding/hoger onderwijs wellicht beter afgestemd op veranderende en opkomende behoeften, werkgevers gaan wellicht een grotere rol spelen bij het aanpassen van kwalificaties en sterkere leerculturen ontwikkelen, en volwassenen tot slot zullen misschien langduriger leertrajecten gaan volgen.


Simon Broek is betrokken geweest bij verschillende Europese onderzoeksprojecten op het gebied van onderwijs, de arbeidsmarkt en het verzekeringsbedrijf. Hij heeft de Europese Commissie, het Europees Parlement en Europese agentschappen geadviseerd over kwesties met betrekking tot onderwijsbeleid, een leven lang leren en de arbeidsmarkt, en is Managing Partner bij het Ockham Institute of Policy Support.

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn