chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

Elektronisch platform voor volwasseneneducatie in Europa

 
 

Blogs

Laaggeletterdheid in Nederland: meer mensen bereiken met een aanbod op maat. Hoe dan?

11/06/2019
by Huub Dekkers
Taal: NL

Meer mensen bereiken met een aanbod op maat. Dat is de eerste maatregel die genoemd wordt in de Kamerbrief over de aanpak Laaggeletterdheid die in maart van dit jaar verscheen. In april verschenen nog twee belangwekkende publicaties: een adviesrapport over de aanpak van laaggeletterdheid van de SER en de Staat van het Onderwijs van de Onderwijsinspectie. Bij CINOP zijn we al meer dan 20 jaar direct betrokken bij diverse maatschappelijke projecten en ontwikkeling op het gebied van taal-, rekenen- en digitale vaardigheden voor volwassenen. We zijn dus verheugd met deze hernieuwde aandacht vanuit de politiek, maar weten ook dat de ambities uit de kamerbrief alleen gerealiseerd kunnen worden wanneer alle betrokken partijen de krachten bundelen.

 

Meer mensen bereiken: wie

De SER stelt in zijn ontwerpadvies ‘Aanpak Laaggeletterdheid – samenwerken aan taal’ dat het kabinetsbeleid niet voldoende in staat is om laaggeletterdheid aan te pakken. Volgens Mariëtte Hamer (voorzitter van de SER) zijn er meer urgentie, middelen en samenwerking nodig.  Tegelijkertijd slaat de Inspectie van het Onderwijs alarm vanwege de stijging van het aantal kinderen dat met beperkte basisvaardigheden in het vervolgonderwijs terecht komt. Om mensen op een effectieve manier te werven en hen te committeren aan een succesvol traject, is het cruciaal om een juist beeld te hebben van de populatie.

 

Het grootste gedeelte van de groep laaggeletterden in Nederland bestaat uit Nederlands sprekende personen, die gemiddeld functioneren in de maatschappij en manieren hebben gevonden om met hun beperkte basisvaardigheden om te gaan. Dit betekent dat zij zich veelal niet voelen aangesproken door de standaard wervingsmethodieken en het standaard aanbod om laaggeletterdheid aan te pakken.

 

Dé laaggeletterde bestaat niet

Er zijn in Nederland naar schatting 2,5 miljoen mensen met lage taal-, reken- of digitale vaardigheden (Alg. Rekenkamer, 2016). Meer dan de helft van deze groep is Nederlandssprekend (in Nederland geboren en/of geschoold). Zoals het SER-advies ook constateert: laaggeletterden vormen geen homogene groep. Áls ze al problemen ervaren, dan zijn dit heel diverse: van moeilijkheden op het gebied van (schriftelijke) taal, het gebied van digitale vaardigheden of juist gecijferdheid. Denk aan het lezen en begrijpen van reistijden, afstanden, korting in winkels, afrekenen, persoonlijke financiën, hoeveelheden in recepten en medicijn prescripties.

Een grote groep ervaart echter (nog) geen financiële of gezondheidsproblemen. Deze groep is veel groter dan men vaak denkt en veel van deze mensen hebben manieren gevonden om met hun beperkte basisvaardigheden om te gaan. Bijvoorbeeld door anderen om hulp te vragen of door inventieve coping strategieën te hanteren. Die coping strategieën kosten vaak wel veel energie en op termijn kunnen deze zelfs tot gezondheidsproblemen leiden. En ondanks het feit dat veel mensen hun beperkte basisvaardigheden goed kunnen verbergen, remmen deze vaak wel hun (loopbaan-)ontwikkeling en zijn ze kwetsbaar met betrekking tot het behouden van hun baan en in het dagelijks leven. Omdat zij geen directe problemen ervaren, herkent een groot gedeelte van deze groep zich ook niet in het stigmatiserende beeld uit de media waarin de focus vooral ligt op (maatschappelijke en economische) problemen en beperkingen door laaggeletterdheid (Bureau Taalstrategie, 2017; Gagestijn & Mes, 2017). Dat bemoeilijkt de werving en het commitment van deze mensen om hun basisvaardigheden te gaan ontwikkelen. Terwijl zij met een relatief kort en laagdrempelig aanbod al significant vooruit geholpen kunnen worden.

 

Aansluiting zoeken bij iemands persoonlijke leerdoelen

Uit ervaring weten we dat, om deze grootste groep laaggeletterden (de Nederlandssprekenden) te bereiken, er oplossingen moeten worden gezocht die recht doen aan de diversiteit van deze groep. Er moet een aansprekend en laagdrempelig aanbod beschikbaar zijn dat past bij de leerwensen van de doelgroep. De één zal de leerwens hebben om mee kunnen komen op het gebied van de automatisering op het werk, een ander heeft de wens om zijn of haar kind voor te kunnen lezen en te begeleiden op school of om mee te kunnen doen in het bestuur van de sportvereniging.

In de projecten waarbij wij betrokken zijn, merken we dat het behalen van een niveau dat is vastgesteld door officiële instanties (een diploma of iets dergelijks) voor deze groep geen doel is. Zij willen hun eigen doelen behalen op een manier die past bij hun eigen dagelijkse leven. Door hier goed op aan te haken kunnen wel degelijk succesvolle resultaten worden geboekt.

 

Van diffuus en onzichtbaar naar aansprekend en gedifferentieerd

De huidige aanpak van deze groep laaggeletterden is helaas diffuus en onzichtbaar geworden, zo stelt de SER. Dat uit zich vooral in het steeds maar niet kunnen bereiken en committeren van de doelgroep Nederlandssprekenden. Samenwerking tussen lokale partijen is cruciaal om hieruit te kunnen breken. Vindplaatsen van laaggeletterden (variërend van huisartsenpraktijken en consultatiebureaus tot sportclubs en werkgevers, van sociale diensten en schuldhulpverleningsbureaus tot woningbouw en primair onderwijs), aanbieders van cursussen basisvaardigheden voor volwassenen, gemeenten en werkgevers spelen hierbij allemaal een rol. Door de kennis over de doelgroep op een juiste manier te presenteren en te organiseren kan deze samenwerking tot en succes worden gemaakt. Om dit te kunnen bieden (praktisch en financieel) zijn slimme oplossingen nodig.

 

Slimme oplossingen die werken

Het goede nieuws is dat er al een heleboel slimme oplossingen bestaan die recht doen aan de lokale situatie en aan de leervraag van mensen die gebaat zijn bij een aanbod dat hun taal-, reken- en digitale basisvaardigheden op een hoger plan brengt. De KLASSE!-aanpak, ontwikkeld met steun van de EU, EPALE, enkele gemeenten en CINOP is er daar één van.

KLASSE! brengt de profielkenmerken en de wervingsstrategie per doelgroep in kaart: leeftijd, gezinssituatie, werk, leefwereld, bezigheden en de mensen die invloed hebben op deze doelgroep. Ook de drijfveren om iets te leren komen aan bod. Verder worden de vindplaatsen van de doel­groep, de leerwensen en mogelijke toeleiders beschreven.

Per doelgroep worden gerichte cursussen ontworpen die passen bij de leervraag. Deze cursussen dienen als ‘opstapje’ naar een training Basisvaardigheden. KLASSE! maakt de stap om deel te nemen aan zo’n cursus zo klein mogelijk.

De KLASSE!-aanpak is een methode die eenvoudig is aan te passen aan de situatie van een individu. De methode kan daarom eenvoudig gebruikt worden als basis om samen met partners (o.a. werkgevers) een aanbod te ontwikkelen dat mensen echt helpt om stappen te maken.

Een ander mooi aanbod op het gebied van laaggeletterdheid wordt geboden door Stichting Expertisecentrum Oefenen.nl. Via dit online platform wordt al jaren een groot deel van de doelgroep bereikt. Oefenen.nl ziet grote mogelijkheden om het aanbod digitaal nog interessanter en groter te maken. Daar liggen mogelijkheden tot opschaling en een groter bereik. Mensen kunnen al heel veel, maar missen soms bouwstenen. Zij zijn heel goed in staat om zelf de regie over hun leerproces te nemen. Digitaal leren moet het leren uitbreiden. Digitale techniek leent zich bij uitstek om leerervaringen te verbeteren, motivatie te verhogen en te voorzien in ervaringen waarop volwassenen informatie benaderen en met elkaar communiceren in een (‘real life’) wereld buiten het klaslokaal. De potentie voor meer bereik en aanvullend aanbod ligt in een digitale aanpak.

De komende weken zullen we dieper ingaan op dit thema waarbij we ons focussen op de belangrijkste maatregelen uit de Kamerbrief over Laaggeletterdheid. We gaan daarvoor in gesprek met andere organisaties die mooie dingen ontwikkelen op het gebied van basisvaardigheden om te laten zien dat er al heel erg veel is. Want we kunnen dit niet alleen. Samen bereiken we immers veel meer.

 

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn