chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

Elektronisch platform voor volwasseneneducatie in Europa

 
 

Blogs

Een financiële basisopleiding – dat is veel meer dan alleen maar rekenen

21/07/2016
door Gáby VAN VUGT
Taal: NL
Document available also in: DE EN FR HU

Een goede omgang met geld is in onze samenleving een van de noodzakelijke vaardigheden in het dagelijks leven. Naast minimale schrijf- en leesvaardigheden ('Literacy') omvat de definitie van een basisopleiding "vaardigheden op het gebied van de basisdimensies wat de culturele en maatschappelijke participatie betreft". Daartoe behoren rekenvaardigheid ('Numeracy'), vaardigheden op IT-gebied ('Computer Literacy'), gezondheidsopleiding ('Health Literacy'), sociale basisvaardigheden ('Social Literacy') en financiële basisvaardigheden ('Financial Literacy') die expliciet als een deelgebied van de basisopleiding worden genoemd. In de afgelopen jaren heeft het thema alfabetisering en basisopleiding in Duitsland zowel maatschappelijk als in het opleidingsbeleid aan betekenis gewonnen, hetgeen met name ook blijkt uit het feit dat in 2015 het Nationale Decennium voor alfabetisering en basisopleiding is geïntroduceerd. In dat verband is de definitie van een basisopleiding gebaseerd op het in praktijk kunnen brengen van 'schrijftaligheid' in het dagelijks leven en omvat die definitie de eerder genoemde basisopleidingselementen (Duits ministerie van Onderwijs en Onderzoek (2012)). Vereinbarung über eine gemeinsame nationale Strategie für Alphabetisierung und Grundbildung Erwachsener in Deutschland 2012-2016).

Wat wordt er met financiële basisopleiding bedoeld?
Nationaal en internationaal worden talloze termen gebruikt die afhankelijk van de discipline waaruit ze afkomstig zijn en/of het levensbeschouwelijke perspectief en de bijbehorende categorisering verschillend zijn en die deels synoniem, deels enigszins variërend worden gebruikt. Meestal wordt "financiële (basis)opleiding" als een deelgebied van de economische (basis)opleiding aangemerkt en daarin geïntegreerd (Mania, E. & Tröster, M. (2015). Kompetenzmodell Finanzielle Grundbildung. Umgang mit Geld als Thema der Basisbildung). In het project "Schuldnerberatung als Ausgangspunkt für Grundbildung – Curriculare Vernetzung und Übergänge" (CurVe - 'Schuldhulpverlening als uitgangspunt voor de basisopleiding - Curriculaire koppelingen en overgangen') en het vervolgproject "Curriculum und Professionalisierung der Finanziellen Grundbildung" (CurVe II - 'Schuldhulpverlening als uitgangspunt voor de basisopleiding - Curriculaire koppelingen en overgangen') worden onder de term financiële basisopleiding de 'existentieel fundamentele en praktische eisen die aan het dagelijks handelen en de omgangswijze met geldzaken worden gesteld' verstaan (Mania, E. & Tröster, M. (2014). Finanzielle Grundbildung - Ein Kompetenzmodell entsteht. Hessische Blätter für Volksbildung, 64(2), 136-145)).

Welke basisopleidingsvaardigheden voor de omgang met geld zijn noodzakelijk om mensen in staat te stellen adequaat met geld en hun financiën om te gaan?
Dit was het centrale thema in het project CurVe. In het kader van dit project is het theoretisch onderbouwde en op empirische feiten gebaseerde competentiemodel voor een "financiële basisopleiding" ontwikkeld. In het model worden de eisen aan de dagelijkse omgang met geld beschreven en gestructureerd. Uitgangspunt is de geldstroom waarbij de aandacht uitgaat naar de volgende zes domeinen: inkomsten, geld en betalingsverkeer, uitgaven en aankopen, huishouden, geld lenen en schulden en verzekeringen (Mania, E. & Tröster, M. (2015). Finanzielle Grundbildung: Programme und Angebote planen). De cognitieve handelingseisen worden in de vorm van 'Kan-beschrijvingen' in vier dimensies ingedeeld: (declaratieve en procedurele) kennis, lezen, schrijven en rekenen. In de categorie kennis gaat het om weetjes en feiten (declaratief), maar ook om toepassings- en proceskennis (procedureel) op dit gebied, zoals de uitgangspunten bij het beheren van een rekening, mogelijke rechten op een uitkering en het aanvragen ervan of de rechten en plichten als consument. Met de eisen op leesgebied wordt het begrijpend kunnen lezen van teksten en documenten bedoeld, zoals bankafschriften, productbeschrijvingen, contracten en rekeningen. De dimensie schrijven omvat niet alleen het kunnen formuleren van uiteenlopende teksten, maar ook het invullen van aanvragen en formulieren. Onder het gebied rekenen vallen de rekenvaardigheden die nodig zijn om op een adequate manier in het dagelijks leven met geld om te kunnen gaan. Daarbij is een grove schatting c.q. een ruwe berekening vaak afdoende om aanbiedingen te kunnen vergelijken of een aankoopbedrag te taxeren (zie t.a.p., blz. 17 e.v.).

Het model is beschikbaar in de vorm van een kruistabel en kan hier gedownload worden.

Waarvoor kan het competentiemodel "financiële basisopleiding" worden gebruikt?
In de planning van programma's en het opleidingsaanbod kan het model als analyse-instrument, bijscholingsmateriaal, didactische basis of reflectie-instrument worden gebruikt.

Bij de advisering biedt het model de vakmensen ondersteuningsmogelijkheden op het gebied van de diagnostiek. Zo kunnen zij een beter inzicht krijgen in de complexe eisen die aan de dagelijkse omgang met geld worden gesteld. Uit het model blijkt dat er bij een financiële basisopleiding niet alleen nadruk moet worden gelegd op rekenvaardigheden, maar dat er veeleer sprake is van verschillende handelingscompetenties op de gebieden "Kennis", "Lezen", "Schrijven" en "Rekenen" (Schwarz, S., Christiani, H., & Tröster, M. (2015). Finanzielle Grundbildung: Bedarfe erkennen und handeln. Ein Workshop-Konzept zur Sensibilisierung von Fachkräften in Bildung, Beratung und Betreuung).

Een financiële basisopleiding omvat dus meer dan rekenen en ook meer dan lezen en schrijven - een financiële basisopleiding heeft betrekking op de vaardigheden in het dagelijks leven die zowel voor de persoonlijkheidsontwikkeling als voor de participatie in de samenleving en op de arbeidsmarkt gewenst en noodzakelijk zijn.


Monika Tröster is wetenschappelijk medewerkster bij het Duitse Institut für Erwachsenenbildung (DIE) en projectcoördinator van CurVe II. Dit project getiteld "Curriculum und Professionalisierung der Finanziellen Grundbildung" is in januari 2016 van start gegaan als een vervolgproject van CurVe "Schuldnerberatung als Ausgangpunkt für Grundbildung. Curriculare Vernetzung und Übergänge".

Beate Bowien-Jansen is projectassistente bij CurVe II bij het Duitse Institut für Erwachsenenbildung (DIE).



In dit verband wordt ook verwezen naar het EPALE-document Financial Literacy in Ireland, England and Scotland.

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn