Blog
Blog

EPALE LongReads: Het belang van cultureel erfgoed voor een leven lang leren (vraaggesprek met Friederike Fankhänel)

Friederike Fankhänel is educatief medewerker kunst en ontwerp bij het Museum voor kunst en nijverheid in Hamburg (Museum für Kunst und Gewerbe Hamburg MKG). Met zon 500.000 voorwerpen uit 4000 jaar menselijke geschiedenis behoort het MKG tot de meest invloedrijke musea voor kunst en nijverheid in Europa. Het MKG vertelt al sinds 1877 het opmerkelijke verhaal van de menselijke creativiteit. Het bezit collecties van topklasse variërend van oude tot eigentijdse kunst afkomstig uit het Europese, islamitische en Oost-Aziatische cultuurgebied. Friederike spreekt over de rol van cultureel erfgoed bij een leven lang leren en over de vraag hoe mensen van alle leeftijdsgroepen van de activiteiten van het MKG kunnen profiteren.

Geschreven door Rumen Halachev

 

Art Nouveau.

Friederike Fankhänel is educatief medewerker kunst en ontwerp bij het Museum voor kunst en nijverheid in Hamburg (Museum für Kunst und Gewerbe Hamburg MKG). Met zon 500.000 voorwerpen uit 4000 jaar menselijke geschiedenis behoort het MKG tot de meest invloedrijke musea voor kunst en nijverheid in Europa. Het MKG vertelt al sinds 1877 het opmerkelijke verhaal van de menselijke creativiteit. Het bezit collecties van topklasse variërend van oude tot eigentijdse kunst afkomstig uit het Europese, islamitische en Oost-Aziatische cultuurgebied. Friederike spreekt over de rol van cultureel erfgoed bij een leven lang leren en over de vraag hoe mensen van alle leeftijdsgroepen van de activiteiten van het MKG kunnen profiteren.

 

Wat voor functie heb je bij het MKG?

Ik heb een achtergrond in visuele communicatie en ervaring als freelance ontwerper en kunstdocent, en werk op de afdeling Kunst- en ontwerpeducatie bij het MKG. We houden ons bezig met het opzetten van rondleidingen, workshops, doe-stations, outreachprojecten en digitale content voor de verzamelingen en speciale tentoonstellingen van het museum. We willen onze bezoekers helpen een persoonlijke relatie met hun culturele erfgoed op te bouwen en ze stimuleren deze voor hun eigen reflectie, onderzoek en creativiteit aan te wenden. Het werk van het museum is beschikbaar in een online archief met de naam Studio MKG. 

Studio MKG.

In Studio MKG kunnen gebruikers de educatieve activiteiten bij het Museum für Kunst und Gewerbe volgen.

 

Wat voor functie kan cultureel erfgoed volgens jou vervullen bij een leven lang leren?

Uiteraard is er het informatieniveau van kunstgeschiedenis dat kan bijdragen aan iemands formele opleiding. Tegelijkertijd kan een diepgaander begrip van cultuurgeschiedenis als open systeem, als verhaal van duizenden jaren van uitwisseling en transformatie, ons helpen onze huidige wereld te begrijpen en in meer algemene zin inzicht te krijgen in hoe we met de problemen ervan moeten omgaan.

Als we het over musea hebben, is het non-lineaire medium van een tentoonstelling zeer flexibel voor verschillende leeromgevingen: je kunt ronddwalen in je eigen tempo of je eigen route langs het tentoongestelde bepalen, je kunt op eigen houtje het tentoongestelde overdenken of er een groep bij betrekken.

Cultureel erfgoed kan ook inspiratie op andere gebieden geven: een andere taal oefenen aan de hand van een kunsttentoonstelling of gebakjes maken met rococo- of art deco-patronen, noem maar op. Er bestaat nog te weinig besef van de mogelijkheid afbeeldingen uit het publieke domein rechtstreeks te hergebruiken in educatieve, creatieve en commerciële contexten. Toch ligt hierin een weg naar boeiende projecten die in zowel educatief als maatschappelijk opzicht impact hebben.

 

Wat voor activiteiten worden er in het museum met de middelen voor een leven lang leren georganiseerd?

We bieden een gedrukte rondleiding in eenvoudige taal van onze jugendstilcollectie. Bezoekers kunnen hun weg in de tentoonstelling vinden met behulp van geïllustreerde patronen waaraan elke ruimte eenvoudig te herkennen is. In de brochure wordt ook aandacht besteed aan de kunstenaars en de motieven achter hun beroemde ontwerpen, en de collectie is in zekere zin zelfs aan te raken, dankzij een verzameling keramiektegels met glazuur en glazuurtechnieken die overeenstemmen met onze jugenstilkunstvoorwerpen.

Art Nouveau MKG.

Ornamenten van jugendstil-interieurs, met een boekje in eenvoudige taal. De enorme collectie jugendstilkeramiek wordt met behulp van glazuurtegels dichter bij de bezoekers gebracht. Afbeeldingen: interieur © MKG, overige CC BY-SA-4.0

Een van de hoogtepunten van het museum is onze rondleiding ‘Wereldreligies. Boeddhisme, jodendom, christendom, islam’. Onze collectie religieuze en wereldlijke kunstvoorwerpen vormt een getuigenis van de verschillen en wederzijdse inspiratie tussen vier wereldreligies. Met een kunst-en-cultuurhistoricus van ons team discussiëren deelnemers over begrippen als ‘paradijs’ of de betekenis van water in de verschillende geloofssystemen.

Bij het MKG sporen we bezoekers ook aan in workshops over kalligrafie, mangatekenen, sieradenontwerp en stop-motion animatie hun vaardigheden te oefenen. Ik beschouw het opdoen van praktische ervaring als een zeer belangrijke, intuïtieve en emanciperende manier om een sterke band met cultureel erfgoed op te bouwen en daarnaast als een mogelijkheid om kennis en technieken in leven te houden.

 

Wat voor activiteiten zijn er online?

Ons museum is in 1877 gesticht als collectie ontwerpmodellen voor lokale studenten en ambachtslieden. Deze visie houden we in ere, zij het dat we tegenwoordig al onze bezoekers willen inspireren, ongeacht hun beroep, leeftijd of vermogens, en zelfs onze virtuele bezoekers – mensen van over de hele wereld die misschien nooit naar het fysieke museum zouden komen maar onze oplossingen in de digitale wereld gebruiken.

In lijn met dit concept creëren we online projecten die meer zijn dan alleen een hulpmiddel voor het voorbereiden van of reflecteren op onze tentoonstellingen, bijvoorbeeld Stilbrise , een modeblog met portretten van onze bezoekers en hun mode-uitingen, Propaganda1418, een documentatie van propaganda in de Eerste Wereldoorlog waarin materiaal van de lokale gemeenschap van Hamburg is verzameld, of ons nieuwste en grootste project: Bewegte Jahre .

In Bewegte Jahre (‘Roerige jaren’) worden we meegevoerd in het reisdagboek van Christian Heller, een fictieve jonge journalist uit Hamburg, en volgen we zijn reizen naar cultuurcentra als Wenen, Parijs en Glasgow tussen 1897 en 1916. We lezen over Hellers ontmoetingen met belangrijke kunstenaars en ontwerpers uit de jugendstilbeweging en hun visie op een nieuwe samenleving. Ook ontdekken we de gevolgen van het tijdperk voor Hamburg en het verhaal achter de bijzondere jugendstilcollectie van het MKG. Dankzij Europeana, onze eigen digitale collectie Sammlung Online en andere instellingen uit de sector van galerieën, bibliotheken, archieven en musea, kunnen we het tijdperk door middel van originele foto’s, video’s en citaten – waarvan veel in het publieke domein – online tot leven brengen. In het dagboek zijn een audioversie, gedetailleerde fotobeschrijvingen voor screenreaders en andere toegankelijkheidsfuncties opgenomen, evenals beheerde links en de mogelijkheid om onze gedigitaliseerde objecten rechtstreeks te delen op Pinterest.

Bewegte Jahre.

In Bewegte Jahre worden jugendstil en de kunstenaars van de jugendstilbeweging gepresenteerd in de vorm van een fictief dagboek.

 

Hoe verliep de samenwerking met Europeana Collections en welk potentieel zie je daarin voor een leven lang leren?

Om te beginnen hebben we in Europeana en de bijbehorende online presentaties enorm veel inspiratie opgedaan voor het ontwikkelen van een redactioneel format zoals Bewegte Jahre door middel van gedigitaliseerde gegevens. Bij het bewerken van afbeeldingen hadden we via Europeana toegang tot het weidse Europese landschap van galerieën, bibliotheken, archieven en musea met gedigitaliseerde collecties – ongeveer een derde van onze documenten is beschikbaar via Europeana.

De lancering van ons dagboek in april vorig jaar viel ook perfect samen met het seizoen en de tentoonstelling van Europeana rond het thema jugendstil. In Jugendstil - ein Universalstil zijn veel van de gedigitaliseerde kunstwerken van het MKG te zien, en gelukkig heb ik ook de gelegenheid gekregen om Bewegte Jahre aan te kondigen in een post die ik als gastschrijver heb bijgedragen .

Mijn wens voor de toekomst is dat meer musea hun online collecties delen en aan Europeana bijdragen om opleiders en inspiratiezoekers eenvoudiger toegang tot cultureel erfgoed te bieden, ook mensen die minder goed de weg in archieven weten. In dit verband wil ik ook het belang van Creative Commons-licenties benadrukken. Met ieder document waar we eenvoudig en royaltyvrij bij konden, bespaarden we veel tijd en geld, en dat zal ook gelden voor andere gebruikers in toekomstige projecten. Voor alle culturele instellingen worden toegankelijkheid en zichtbaarheid van gedigitaliseerde content steeds belangrijker, willen ze relevant blijven in tijden van digitaal zelfstandig leren en beperkte budgetten voor educatie. Voor beide doelstellingen is Europeana een geweldig platform.

 

Wat staat er voor 2018 in de planning met betrekking tot een leven lang leren?

Naast ons werk aan verschillende speciale tentoonstellingen willen we in 2018 onze digitale collectie Sammlung Online en onze creatieve, praktische oplossingen bij elkaar brengen. We willen handleidingen voor het maken van gebruiksvoorwerpen publiceren op basis van onze afbeeldingen uit het publieke domein en deze tijdens een workshop in het museum presenteren. We hopen dat hiermee een dialoog met liefhebbers van nijverheid en van het MKG van over de hele wereld wordt aangemoedigd en dat onze bezoekers (of gebruikers) ook hun eigen ideeën aandragen.

MKG Sammlung Online.

Handgemaakte briefkaarten gemaakt met afbeeldingen uit het publieke domein afkomstig uit Sammlung Online van het MKG. Afbeelding: CC BY-SA-4.0

 

We hebben positieve ervaringen met langlopende schoolprojecten waarin leerlingen bijvoorbeeld zelf fictie over het museum schreven of leerden over het ontwerpen en maken van stoffen op basis van onze modecollectie. Onze ambitie bij het MKG is uitgaande van deze ervaringen een structuur te creëren waarin we bezoekers van eender welke leeftijd, of het nu gaat om individuen, groepen of gezinnen, kunnen uitnodigen voor kortlopende en langlopende onderzoeksprojecten, creatieve lessen en ateliers binnen of buiten het museum.

 

Website van Friederike Fankhänel

Lees het artikel van EPALE Europeana: Culture gems for lifelong learning (Europeana: cultuurschatten voor een leven lang leren)

Login (6)

Wil je een andere taal?

Dit document is beschikbaar in meerdere talen. Kies de taal hieronder.
Switch Language

Want to write a blog post ?

Don't hesitate to do so! Click the link below and start posting a new article!

Laatste discussies

Wat staat er in de jobomschrijving van de centrumcoördinator?

'It's lonely at the top' voor de directeur van een centrum voor volwasseneducatie. Dat gevoel staat nergens beschreven in vacatures.
Dit is een oproep van om jobomschrijvingen te delen én een uitnodiging om het over het gevoel van eenzaamheid, of andere gevoelens, aan de top van een organisatie te hebben.

Meer

EPALE Discussie: Wat kunnen we doen om de volwasseneneducatie beter te maken voor mensen met een beperking?

In juni richt EPALE de schijnwerpers op hoe mensen met een beperking kunnen bijleren. We horen graag van jou hoe we volwasseneneducatie voor mensen met een beperking kunnen verbeteren. De schriftelijke discussie (in het Engels) zal plaatsvinden op 8 juni om 14 uur (CEST).
Meer