Overslaan en naar de inhoud gaan
Blog
Blog

Een gedachtewisseling over leercultuur

Bij het begin van de Covid-19 pandemie begonnen EPALE-ambassadeurs Lidy Hampsink-Aalfs, Marian Janssen-de Goede en Jumbo Klercq een online gesprek over het begrip leercultuur in combinatie met het verzoek van het kabinet aan de SER om een actie-agenda op te zetten voor een positieve leercultuur. Lees meer over de gedachtewisseling van deze EPALE- ambassadeurs.

Bij het begin van de Covid-19 pandemie begonnen EPALE-ambassadeurs Lidy Hampsink-Aalfs, Marian Janssen-de Goede en Jumbo Klercq een online gesprek over het begrip leercultuur. Eind 2016, begin 2017, publiceerde EPALE hierover naar aanleiding van kamerbrieven over een leven lang ontwikkelen, waarin het begrip positieve leercultuur voor het eerst opdook. Inmiddels lijkt de term aardig ingeburgerd. De SER is door het kabinet gevraagd om een actie-agenda op te zetten voor een positieve leercultuur. Tijd dus om eens stil te staan bij wat er inmiddels over te zeggen valt. De vragen die we onszelf stellen krijgen bovendien een extra dimensie door hoe we vanuit de Covid-19 crisis langzaam overgaan naar wat 'het nieuwe normaal' genoemd wordt.  

SER promotievideo 

Ons startpunt was de vraag die de SER ons al enige tijd voor houdt: “Bouwt u mee aan een sterke, positieve leercultuur zodat mensen kunnen blijven leren en zichzelf ontwikkelen, een leven lang?”. Gevolgd door de magische zin: “Iedereen moet zich blijven ontwikkelen zodat we de uitdagingen van de toekomst aan kunnen”. Er vallen hier in eerste instantie drie woorden op: 'positief'  en 'moet' en 'iedereen'. Naar aanleiding hiervan stelden we elkaar een aantal vragen, die we ook graag met anderen willen delen:

  • Waarom wordt er zo nadrukkelijk over een positieve leercultuur gesproken?
  • Wat wordt daarmee bedoeld?
  • Betekent dat ook dat we eigenlijk een negatieve leercultuur hebben?

Professionals hebben een eigen visie op leren en hoe dat bijdraagt aan persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling. Daarmee hebben zij de sleutel tot een andere kijk op leren in handen. De antwoorden op de vragen die we onszelf stellen in deze blog, kunnen een eerste aanzet zijn tot discussie over een invulling van het begrip leercultuur.

Positieve leercultuur is een term, bedacht ten tijde van Rutte II, met de blik op wat in de Scandinavische landen de praktijk is. De term is overgenomen door de SER bij het ontwikkelen van een actieagenda leven lang ontwikkelen. Maar misschien moeten wij helemaal niet spreken over een positieve leercultuur. Waarom niet gewoon leercultuur? In de woorden ‘positieve leercultuur’ zit al normering ingesloten. Leren moet (zonder kwalificatie kom je nergens), leren moet bovendien liefst leuk en spannend zijn en je moet je leven lang blijven leren. Misschien is juist dit 'moeten' een van de grootste obstakels om een positieve leercultuur te ontwikkelen.

Onze gedachtewisseling bracht ons tot twee nieuwe vragen:

  • Hoe kunnen wij onafhankelijk van het vigerende overheidsbeleid vanuit de volwasseneneducatie een eigen invulling geven aan het begrip leercultuur?
  • Hoe kunnen wij als professionals een leercultuur ontwikkelen zonder impliciet de dominante cultuur van moeten ‘leren en moeten presteren’ te bevestigen?

Het leren van volwassenen is gebaseerd op vrijwillige inzet en vergt een grote mate van motivatie en proactiviteit. Dat stelt educatieve aanbieders voor grote uitdagingen. Zij moeten zich inspannen om steeds nieuwe, innovatieve methodes en instrumenten te ontwikkelen om volwassen lerenden te stimuleren tot verbetering van hun vaardigheden en competenties. Daar komt bij dat ook de volwasseneneducatie nu versneld de omschakeling naar online onderwijs aan het maken is. E-learningmethoden en communicatiehulpmiddelen spelen hoe langer hoe meer een belangrijke rol. Wat gaat dat betekenen voor het ontwikkelen van een leercultuur?  

Er ligt echter nog een andere, meer fundamentele vraag op tafel:

  • Waarom moet iedereen zich blijven ontwikkelen en waarom moet iedereen dat? 

Wij weten dat veel Nederlanders in principe een negatieve grondhouding ten opzichte van leren hebben. Opleiding en diploma’s tellen zwaar en Nederland heeft een onderwijsstelsel dat primair het accent legt op een lange leerplicht, prestatie- en diplomagericht onderwijs en een vroeg beginnende beroepsvorming. Presteren staat centraal. Negatieve leerervaringen tekenen iemand een leven lang, de afkeer van leren is daarmee geboren. Veel mensen die we als ‘laaggeletterd’ beschouwen, hebben tijdens hun schoolloopbaan geen positieve ervaringen gehad met het ontwikkelen van hun basisvaardigheden. De schoolse aanpak heeft over het algemeen afbreuk gedaan aan het zelfvertrouwen voor wat betreft het vermogen om te kunnen leren. Daarbij komt nu de vraag of de gebruikelijke manier van lesgeven nog wel effectief is als deze vanuit het leslokaal wordt overgeheveld naar technologische apparatuur. Waar toegang tot technologie en digitale apparaten een rol gaat spelen, neemt de ongelijkheid toe. Lerenden die weinig digitale vaardigheden hebben of die niet over een laptop met  internetaansluiting beschikken lopen het risico extra afstand op te lopen. Als we hier niets tegen ondernemen, wordt de kloof tussen degenen die wel toegang hebben tot digitale leermogelijkheden en degenen die deze toegang niet hebben, nog groter.

 

Dit brengt ons bij de volgende vraag:

  • Wat zou er dan moeten veranderen?

Alles hangt af van de definitie van ‘leren’. Als men het leren wil inkaderen en beperken tot controleerbare en toetsbare trajecten, dan wordt het leren ‘moeten’. Dan verandert het willen in moeten en wordt het leren gestuurd van buitenaf. Wij zijn van mening dat leren bij volwassenen geen plicht zou moeten zijn, leren is werk in uitvoering. Leren is ontwikkelen, maar ook veranderen. Leren is meer dan beroepsgerichte cursussen, leren is meer dan een kwalificatie of een diploma halen. Mensen ontwikkelen zich altijd, bewust of onbewust. Niet leren bestaat niet. Iedereen leert altijd. Leren en ontwikkelen zou ‘normaal’ moeten zijn. Ieder binnen de eigen mogelijkheden. Mensen willen, met een van binnenuit gedreven motivatie, nieuwe dingen leren, veranderen of onderzoeken. Leren is vooral kunnen inspelen op veranderingen, op je werk of privé, leren is groeien, kansen zien en kansen pakken. Het is een recht om te mogen leren en de omgeving moet dit mogelijk maken.

Wij zijn benieuwd naar uw gedachten over de vragen die we ons gesteld hebben. Laat het ons weten via EPALE. Samen zijn we de sleutel tot dit normaliseren en het ontwikkelen van positieve leercultuur.

 

Naschrift

Andere vragen die wij elkaar stelden waren: 

  • In de praktijk zien we dat deze positieve leercultuur zich vooral richt op het bedrijfsleven en de arbeidsmarkt. Wat vind je daarvan?
  • Is er binnen veel organisaties al sprake van een leercultuur? Wat is dat meer dan een eigen opleidings-en scholingsbeleid of een eigen bedrijfsopleiding?
  • Wat zijn belangrijke kenmerken van een leercultuur?
  • Hoe ontwikkel je een leercultuur binnen een organisatie
  • Op deze vragen komen we in aparte blogs later terug.

De slotvraag die we ook graag met u willen delen luidt:

  • Leercultuur is best een abstract begrip. Waar moet we concreet aan denken? 
Hoogleraar-emeritus Joseph Kessels zei er ooit het volgende over: “Je kunt lang filosoferen over het begrip leercultuur, maar beter is het om een leercultuur gewoon te ontwikkelen. Gewoon doen.”

Op deze gedachtewisseling over leercultuur heeft Isabel Coenen (Beleidsadviseur FNV Onderwijs en arbeidsmarkt) gereageerd, dit blog is hier te lezen’.


Ook interessant om te lezen is het blog Het realiseren van een leercultuur; een voorbeeld uit de praktijk.

Login (0)

Want to write a blog post ?

Don't hesitate to do so! Click the link below and start posting a new article!

Laatste discussies

Wat staat er in de jobomschrijving van de centrumcoördinator?

'It's lonely at the top' voor de directeur van een centrum voor volwasseneducatie. Dat gevoel staat nergens beschreven in vacatures.
Dit is een oproep van om jobomschrijvingen te delen én een uitnodiging om het over het gevoel van eenzaamheid, of andere gevoelens, aan de top van een organisatie te hebben.

Meer

EPALE Discussie: Wat kunnen we doen om de volwasseneneducatie beter te maken voor mensen met een beperking?

In juni richt EPALE de schijnwerpers op hoe mensen met een beperking kunnen bijleren. We horen graag van jou hoe we volwasseneneducatie voor mensen met een beperking kunnen verbeteren. De schriftelijke discussie (in het Engels) zal plaatsvinden op 8 juni om 14 uur (CEST).
Meer