chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

Elektronisch platform voor volwasseneneducatie in Europa

 
 

Blogs

De Brexit – een wake-up call voor de volwasseneneducatie

07/12/2016
door NSS EPALE Nederland
Taal: NL
Document available also in: DE EN FR

De Brexit komt er – in ieder geval heeft de meerderheid van de Britten bij het referendum nu daadwerkelijk voor een uittreding gestemd. Er gaan schokgolven door Europa, de Brexit domineert de krantenkoppen; politici en economische actoren laten waarschuwend en vermanend hun stem horen. En de volwasseneneducatie? Daar lijkt de Brexit niet het thema van de dag te zijn. Persberichten, beleidsnota's of zelfs maar eenvoudige commentaren van betrokken actoren zijn in ieder geval tot dusver schaars. Verkeert de Europese community van volwasseneneducatie in een shocktoestand? Of heeft ze belangrijkere zorgen? Wat betekent de Brexit voor de volwasseneneducatie? Betekent de Brexit überhaupt iets? Misschien minder dan men denkt? Een bijdrage van Susanne Lattke.

Als we afzien van de mogelijkheid dat het helemaal niet tot een 'echte' Brexit komt – gezien de opkomende tegenbewegingen zou ook dat scenario een weddenschap waard zijn –, wat zouden dan de gevolgen zijn van een daadwerkelijke uittreding van het Verenigd Koninkrijk?

De in de hele Europese Unie geldende vrijheid van dienstverlening en het vrije verkeer van werknemers zouden worden afgeschaft. Bij commerciële bijscholingsaanbieders die grensoverschrijdend actief zijn of willen worden, zou dit tot beperkingen, financiële verliezen of hogere prijzen kunnen leiden. Het risico is reëel, maar anderzijds mag verwacht worden dat de EU en haar lidstaten uit eigen economisch belang snel bilaterale overeenkomsten afsluiten om deze gevolgen in te perken.

Grundtvig-projecten zonder Britse partners?
Hoe zit het met de internationale uitwisseling? Al bijna 20 jaar financiert de EU in haar lidstaten samenwerkingsprojecten in de volwasseneneducatie. Moeten de populaire Grundtvig-projecten het in de toekomst zonder Britse partners stellen? Ook hier valt te verwachten dat de EU daartoe overeenkomsten met het Verenigd Koninkrijk zal sluiten, zoals in het verleden bijvoorbeeld al met Zwitserland is gebeurd. Engelse, Schotse, Welshe en Noord-Ierse partners zullen ook in de toekomst van de partij zijn, als ze dat willen. Er valt echter te vrezen dat de nieuwe overeenkomsten niet leiden tot een vermindering van de administratieve lasten van projectdeelname en evenmin tot een verhoging van de financiële aantrekkelijkheid ervan.
Het zou dus moeilijker kunnen worden de Britten aan boord van de projectboot te krijgen, en dat zou erg jammer zijn. Maar om Engelse taalvaardigheid op 'native-speaker'-niveau voor de redactie van het projecteindverslag veilig te stellen, kan men desnoods uitwijken naar Ierse en Maltese partners. De vakbekwaamheid van de Britse collega's – de volwasseneneducatie in Groot-Brittannië behoort tenslotte tot de meest ontwikkelde en geprofessionaliseerde systemen in Europa – en ook de door hen ingebrachte culturele facetten wil men niet graag missen.

Tolerantie en openheid in de volwasseneneducatie
Er is al met al echter geen reden om van de gevolgen van een Brexit voor de volwasseneneducatie in paniek te raken. De Brexit-uitslag moet voor de volwasseneneducatie, die zich door haar eigen taakopvatting tot tolerantie en openheid verplicht voelt, echter wel een wake-up call zijn.
De ontwikkelingen die uiteindelijk tot deze uitslag hebben geleid – groeiende nationalistisch-protectionistische stromingen met een steeds xenofober karakter – zijn niet pas sinds 23 juni bekend. Het Britse referendum heeft echter met een tot dusver ongekende duidelijkheid laten zien welke ingrijpende en verstrekkende gevolgen daaraan midden in Europa verbonden kunnen zijn.
De Brexit-beslissing is in belangrijke mate toe te schrijven aan gefrustreerde kiezers die maar al te graag geloof hechtten aan onjuiste beweringen en beloftes van politici en zich, aangevuurd door de bijbehorende propaganda, in een vijandig-emotionele stemming van soms zorgwekkende proporties hebben laten brengen. Van een cultuur van politiek debat, respect voor andere meningen of een verantwoordelijk uitgeoefend 'actief staatsburgerschap' was vaak weinig te merken.

Empowerment voor Europese burgers
De oorzaken van deze ontwikkelingen zijn complex en zijn zeker niet alleen aan een ontoereikend opleidingsniveau of ontoereikende kennis van de betrokken personen toe te schrijven. Toch lijken politiek-maatschappelijke vorming en bewustmaking harder nodig dan ooit. Niet alleen om gefundeerde en 'juiste' kennis over te dragen, maar ook om het groeiende aantal potentieel gefrustreerde burgers eigen handelingsperspectieven te bieden. Om ze – in goed Engels – te 'empoweren'. En dat is niet alleen in het Verenigd Koninkrijk nodig. 

Susanne Lattke is wetenschappelijk medewerkster bij het programma Onderwijzen, Leren, Adviseren van het Duitse Instituut voor Volwasseneneducatie. Haar onderzoeks- en werkprioriteiten zijn het Europese onderwijsbeleid, internationale volwasseneneducatie, professionalisering van medewerkers in de volwasseneneducatie en Levenslang Leren.

Labels:
Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn
Refresh comments Enable auto refresh

1 - 3 van 3 weergegeven
  • afbeelding van Christina NORWIG

    I completely agree with Susanne Lattke: The referendum results (52% of the British voters voted for the Brexit after a campaign influenced by populists) can only be a call for more citizenship education. The fact that a proportionally larger part of the leave-voters were elderly people highlights the importance of adult education – with an emphasis on European adult education. Mobility, such as professional or learning experiences abroad, can help to understand the abstract concept of Europe on a personal level. For many former participants (at least the ones I know), “Erasmus” is not only a funding scheme, but an enriching experience, marked by personal encounters with other Europeans. Thus, many media reports suggest that the younger “remain”-voters have been mobile in Europe and that they therefore cherish the benefits of the EU. This is why it is crucial to promote learning in and from Europe for people of all age groups, for instance through European intergenerational projects, which lead to encounters and foster civic competences.

    Would we have seen different referendum results if a greater part of the older generation had acquired more mobility experiences and more European consciousness? On the other hand, many older people know from their own live experiences that peace, prosperity and open borders cannot be taken for granted. I would be interested to know if there is any data (or results from European projects) on the positive attitude of different age groups in different member states towards the EU and how these attitudes are influenced by collective and individual memories. Feel free to leave a comment!

  • afbeelding van Christian BERNHARD-SKALA

    Vielen Dank für die angestoßene Diskussion! Ja gerade wir, die wir viel in Europäische Projekten arbeiten und damit für die EU, sind geschockt, weil wir auch viel Identifikation mit der europäischen Idee erfahren.

    Ich möchte allerdings daran erinnern, dass es nicht die Aufgabe von Erwachsenenbildung sein kann, Menschen zu überreden in der EU zu bleiben. Dies ist festgelegt im Beutelsbacher Konsens unter dem Stichwort Überwältigungsverbot und wird am Beispiel Brexit nochmals deutlich mit der zweiten Regel des Beutelsbacher Konsenses: "Was in Wissenschaft und Politik kontrovers ist, muss auch im Unterricht kontrovers erscheinen". Und ein Beispiel für Kontroversität waren die Debatten in UK allemal!

    Interessant finde ich, dass die Menschen, die "Leave" wählten, sich anscheinend vor allem der Migration erwehren wollten und dass dies anscheinend alle anderen Argumente, in der EU zu bleiben, überstrahlte und hier greift wieder Frau Lattkes Argument der Offenheit und Toleranz.

    Vor allem greift aber am Beispiel Brexit eine wichtige Aufgabe von Erwachsenenbildung, nämlich Argumente und politischen Behauptungen einer wertschätzenden wie kritischen Prüfung zu unterziehen - und zwar die der Gegenseite genauso wie die eigenen - und daraus mehr über die Beschaffenheit der Realität zu erfahren und nicht nur die eigene Meinung (mal wieder) zu bestätigen.

    Europäische Erwachsenenbildung wie von Christina Norwig oben gefordert, bekommt dann eine inhaltliche Bestimmung, die sich am friedlichen, demokratischen Zusammenleben von Bürgern in Respekt des Urteils des Gegenübers messen lassen muss.  Daher macht mir der verbissene und mit harten Bandagen kämpfende, politische Streitprozess, der zum Votum geführt hat aus Erwachsenenenbildungssicht mehr Sorgen als das Ergebnis. Aus meiner Sicht sollte Erwachsenenbildung hier anzusetzen.

  • afbeelding van Christina NORWIG

    Ich stimme Frau Lattke zu: Das Votum von 52% der Britinnen und Briten für den Brexit nach einer zum Teil populistisch geführten Kampagne kann nur ein Aufruf zu mehr politisch-gesellschaftlicher Bildung sein! Die Tatsache, dass unter den Leave-Wählern proportional mehr ältere Menschen waren, zeigt doch, wie wichtig Erwachsenenbildung ist – mit Betonung auf europäischer Erwachsenenbildung.  Es liegt nahe, dass Mobilitätserfahrungen, wie Lern- oder Arbeitsaufenthalte im Ausland, Europa erlebbar machen. „Erasmus“ ist für viele ehemalige Teilnehmerinnen und Teilnehmer (in meinem persönlichen Umfeld) nicht nur ein Förderprogramm, sondern eine bereichernde Erfahrung, die besonders von der Begegnung mit anderen Europäerinnen und Europäern geprägt ist. Nicht umsonst wird in den Medien angenommen, dass die eher jüngeren Stay-Wähler europäisch mobil gewesen sind und daher die Vorzüge der EU zu schätzen wissen. Daher ist es so wichtig, das Lernen in und mit Europa für Menschen aller Altersklassen möglich zu machen, zum Beispiel durch europäische, intergenerationelle Projekte, die sowohl die Begegnung als auch politisch-gesellschaftliche Kompetenzen fördern.

    Wäre das Referendum anders ausgegangen, wenn ein größerer Teil der älteren Generation über Mobilitätserfahrung und mehr Europabewusstsein verfügt hätte? Immerhin wissen viele ältere Menschen aus eigener Erinnerung, dass Frieden, Wohlstand und offene Grenzen nicht selbstverständlich sind. Mich würde interessieren, ob es Zahlen (oder Erfahrungswerte aus Projekten) zur Zustimmung zur EU für verschiedene Altersgruppen und EU-Mitgliedsstaaten gibt und welche Rolle die persönliche und kollektiv-historische Erinnerung dabei spielt. Kommentare sind herzlich willkommen!