chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE - Pjattaforma Elettronika għat-Tagħlim għall-Adulti fl-Ewropa

Blog

Pozaformalne uczenie się oparte na pracy – czy dorośli mogą liczyć na jakość?

01/09/2017
minn Andrew McCoshan
Lingwa: PL
Document available also in: EN DA HU FR DE IT ES LT LV CS HR

/mt/file/non-formal-workplace-learningNon-formal workplace learning

Non-formal workplace learning

W większości uczenie się w miejscu pracy nie odbywa się w sposób formalny. Koordynator tematyczny EPALE, Andrew McCoshan, analizuje to, co wiemy i czego nie wiemy na ten temat oraz przygląda się problemom, jakie się z nim wiążą z perspektywy jakości.

 

Uczenie się oparte na pracy zyskało w ostatnich latach na atrakcyjności w programach, w szczególności za sprawą popularyzowania i rozwoju przygotowania zawodowego na szczeblu europejskim. Aczkolwiek w zdecydowanej większości uczenie się oparte na pracy odbywa się w sposób pozaformalny, a nie formalny i z tego właśnie powodu nasza wiedza na ten temat jest niezwykle skąpa.

Czym jest uczenie się pozaformalne?

Uczenie się pozaformalne, zgodnie z definicją UE, oznacza uczenie się, które jest realizowane poprzez zaplanowane działania (pod względem celów i czasu uczenia się) i które przewiduje pewną formę pomocy w nauce (np. relacje uczeń – nauczyciel); może ono obejmować programy służące przekazaniu umiejętności zawodowych, przekazaniu dorosłym umiejętności czytania oraz przekazania podstawowej edukacji osobom wcześnie kończącym naukę; popularne przykłady uczenia się pozaformalnego to: szkolenia w miejscu pracy, za pomocą których przedsiębiorstwa uaktualniają i podnoszą umiejętności swoich pracowników (np. umiejętności w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych); usystematyzowane uczenie się za pomocą internetu (np. z użyciem otwartych zasobów edukacyjnych) a także kursy prowadzone przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego dla swoich członków, grup docelowych lub ogółu społeczeństwa.

Dla porównania uczenie się formalne oznacza uczenie się, które jest realizowane w zorganizowanym i usystematyzowanym środowisku przeznaczonym specjalnie do uczenia się i zwykle prowadzi do uzyskania kwalifikacji, na ogół w postaci świadectwa lub dyplomu; składa się na nie m.in. system kształcenia ogólnego, kształcenia zawodowego oraz szkolnictwa wyższego.

Pełnienie niezbędnej funkcji…

Pozaformalne uczenie się oparte na pracy jest dla dorosłych ważnym zasobem edukacyjnym. Unijne statystyki pokazują, że zazwyczaj około jedna trzecia zatrudnionych osób brała udział w finansowanym przez pracodawcę i opartym na pracy pozaformalnym uczeniu się w dowolnym 12-miesięcznym okresie oraz, że około 71% całkowitej liczby godzin spędzonych na pozaformalnej edukacji i szkoleniu wiąże się z pracą i jest opłacane przez pracodawców, chociaż zróżnicowanie między poszczególnymi krajami jest spore. 

Nie ma wątpliwości, że pozaformalne uczenie się oparte na pracy pełni niezbędną funkcję, wyposażając zarówno pracodawców, jak i pracowników w umiejętności, których potrzebują bezpośrednio do wykonywania powierzonej im pracy. Ponadto fakt, że większość uczenia się dorosłych jest finansowania przez pracodawców pokazuje, że wypełniają oni de facto lukę z korzyścią dla poszczególnych osób, które w innym przypadku nie mogłyby wziąć udziału w szkoleniu ze względu na jego koszt.

 

Są jednak istotne luki

Jak pokazują statystyki rysują się wyraźnie dwie inne cechy:

  1. Zróżnicowanie sytuacji kobiet i mężczyzn: 77% całkowitej liczby godzin spędzanych przez dorosłych mężczyzn w UE-28 na pozaformalnych szkoleniach było związane z pracą i finansowane przez pracodawców w porównaniu do 65% w przypadku kobiet. W niektórych krajach ta różnica była większa, np. we Włoszech i Czechach, gdzie udział mężczyzn w 2011 r. był wyższy o odpowiednio 19,0 i 17,1 punktu procentowego niż kobiet. Powody tego zróżnicowania nie są jasne. Mogą być związane z ogólnymi wzorcami uczestnictwa w uczeniu się lub innych procesach w miejscu pracy, takich jak odmienne traktowanie mężczyzn i kobiet pod względem płacy i warunków pracy.
  2. Zróżnicowanie poziomu wykształcenia: osoby, które osiągnęły wyższy poziom wykształcenia częściej korzystają z pozaformalnych szkoleń finansowanych przez pracodawców – około 71% osób z wykształceniem wyższym lub średnim II stopnia w porównaniu do 65,5% osób, które zdobyły co najwyżej wykształcenie średnie I stopnia. Ta różnica jest szczególnie duża w niektórych krajach, np. w Polsce odpowiednio 75% i 51% oraz na Cyprze 68% i 49%; w innych krajach jest podobna albo odwrócona, np. Bułgaria 85% i 95%, Hiszpania 66% i 66%, Włochy 56% i 58% oraz Portugalia 77% i 64%. I tutaj znowu przyczyny takiego kształtowania się wzorców nie są znane.

 

Niektóre kluczowe aspekty jakości wymagają dalszej analizy

Punktem wyjścia do sukcesu oferty pozaformalnego uczenia się opartego na pracy jest zakres, w jakim przedsiębiorstwa prawidłowo rozpoznały swoje potrzeby szkoleniowe. Niestety, jak wskazuje ostatni raport Cedefop pracodawcy często nie mają wiedzy „w jakich obszarach potrzebne są nakłady na personel oraz brakuje im strategii inwestowania w uczenie się oparte na pracy”.

Jak wygląda sama oferta? Znaczna część pozaformalnego uczenia się opartego na pracy jest prawdopodobnie oferowana przez same przedsiębiorstwa lub kupowana od zewnętrznych podmiotów organizujących szkolenia. Szkolenia w miejscu pracy są najprawdopodobniej domeną zarezerwowaną dla większych przedsiębiorstw, które dysponują strategiami w zakresie zasobów ludzkich i personelu oraz dobrze rozwiniętymi systemami jakości. Tymczasem w przypadku mniejszych przedsiębiorstw istnieje większe prawdopodobieństwo polegania na rosnącym rynku krótkich programów szkoleniowych oferowanych być może lokalnie lub coraz częściej online. Niewiele wiadomo na temat tych rynków szkoleń prywatnych oraz ich mocnych i słabych stron. Niemniej istnieje prawdopodobieństwo, że na tak nieuregulowanych rynkach jakość będzie różna i można się zastanowić, na ile łatwo jest przedsiębiorcom znajdować dobrej jakości szkolenie, które zaspokaja ich potrzeby.

 

Możliwości dla edukatorów dorosłych

Potrzebujemy znacznie więcej badań, aby dowiedzieć się, czy dorośli mogą liczyć na jakość w kontekście pozaformalnego uczenia się opartego na pracy. Jeżeli chodzi o pozytywną stronę, to tego typu uczenie się umożliwia rozwijanie umiejętności potrzebnych zarówno pracodawcom, jak i pracownikom, a dla wielu dorosłych to jedyna dostępna możliwość doszkalania się.

Jednocześnie pojawiają się ważne pytania, które wymagają odpowiedzi, na ile możliwości uczenia się w miejscu pracy są dostępne dla kobiet i mężczyzn oraz dla osób o różnym poziomie wykształcenia. Co więcej, wielu pracodawców, zwłaszcza MŚP, doceniłoby prawdopodobnie wsparcie w zakresie rozpoznawania potrzeb szkoleniowych i korzystania z usług wysokiej jakości podmiotów prowadzących szkolenia.

Wydaje mi się, że edukatorzy dorosłych i podmioty z sektora publicznego mają w tym względzie wiele do zaoferowania zważywszy na ich umiejętności i doświadczenie. W niektórych krajach, na przykład w Zjednoczonym Królestwie, przygotowywanie i oferowanie krótkich kursów dla pracodawców już stanowi ważną część pracy podmiotów prowadzących edukację dorosłych.


Andrew McCoshan pracuje w sektorze edukacji i szkoleń od ponad 30 lat. Od ponad 15 lat prowadzi badania i przygotowuje ewaluacje dla UE, a przedtem pracował jako konsultant w Zjednoczonym Królestwie. Andrew jest obecnie niezależnym naukowcem i konsultantem, ekspertem ECVET z ramienia Zjednoczonego Królestwa oraz starszym pracownikiem naukowym w Educational Disadvantage Centre przy Dublin City University w Irlandii.

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn
Refresh comments Enable auto refresh

Qed jintwerew 1 - 10 minn 11
  • Jelena Kuzmina's picture
    Uzskatu,ka darbinieku apmācība darbavietā ir ļoti noderīga. Jo tajā pašā laikā mēs varam ka paplāšināt  zināšanas savā profesionālajā jomā, ta arī mācīties no kolēgiem, piemēram, kuriem ir lielāka darba vai dzīves pieredze. Jo darba procesā ne katram no mums ir laiks apstāties un uzklausīt "gudra " cilvēka, kurš strādā blakus.
  • Madara Kosolapova's picture
    Neformālās izglītības nozīme mūsdienās strauji pieaug, jo tā ļauj salīdzinoši vienkārši iegūt papildus zināšanas, prasmes un attīstīt redzesloku. 
    Rakstā tiek pieminēts fakts, ka salīdzinoši vairāk vīriešu apgūst ar darbu saistītu noformālo izglītību, turklāt tādu, ko apmaksā darba devējs. Sievietēm šīs stundu skaits ir attiecīgi zemāks no visa kopā apgūto stundu skaitu. Jautājums - vai tiek analizēts vispārējais stundu skaits, kas tiek veltīts neformālajai izglītībai? Jo tieši sievietes bieži vien izvēlās apgūt papildus prasmes uz zināšanas, kas varbūt nav saistītas ar tiešo darba sfēru, ber sieviete izrādā interesi par šo tēmu hobija līmenī vai pat kā iespējamo nākotnes karjeru. Šobrīd nav nekas neparasts, ja darba mūžā tiek nomainītas pat vairākas jomas, kurās cilvēks attīsta savu karjeru. Bieži vien tieši neformālā izglītība var radīt šādu vēlmi un interesi izpētīt citas jomas piedāvātās iespējas. No darba devēja puzes neformālās izglītības mācības ir lieliskas veids kā apmierināt savu darbinieku v;elmi apgūt ko jaunu un sevi attīstīt, kā arī ar šādu iespēju neformāli mācīties var parādīt to, ka darbinieks tiek novērtēts un viņā ir vērt ieguldīt. No šī izriet arī rakstā pieminētai fakts, ka neformālās mācības tiek nodrošinātas darbiniekie ar augstāku izglītību. Šādi cilvēki jau ir pierādījuši, ka izglītība ir vērtība un neformālās apmācības tiks novērtētas un darba devējs atpakaļ saņems vērtīgu ieguldījumu sava uzņēmuma/iestāde auģsupejai. 
  • Ilze Veinberga's picture
    Mūsdienās lielākoties visas jomas saskaras ar strauju attīstību un izmaiņām, tāpēc katram uzņēmumam ir aktuāli nodrošināt iespēju darbiniekiem paplašināt savas zināšanas, lai izvairītos no stagnācijas un profesionalās kompetences trūkuma salīdzinājumā ar konkurentu uzņēmumiem.
    Šobrīd vairākas kompānijas piekopj praksi viedot kursus jaunajiem vai topošjaiem darbiniekie jomās, kas saistītas ar veicamajamiem pienākumiem. Tas paātrina jauno darbinieku iepazīšanās periodu ar darba struktūru un pielietojamajām metodēm.
  • Violeta Ponomarjova's picture

    Neformālā izglītība ir ieguvums gan darbiniekam, gan darba devējam, proti tai jābūt orientētai uz darbinieka esošo vai jauno zināšanu un prasmju papildināšanu. Uzskatu, ka jebkurā darba jomā darba vadītājam ir jāorganizē un jāsekmē savus organizācijas darbiniekus pilnveidot savas zināšanas un prasmes, ka arī celt savu kvalifikāciju vai pārkvalificēties. Ir ļoti lietderīgi organizēt neformālo izglītību pašā organizācijā, kur apmācību vada kolēģi, tādējādi tas sekmē saliedētību un sadarbību kolektīvā, ka arī tie darbinieki, kuri vada apmācību iegūst labu pieredzi, izmēģinot sevi citā no profesijas jomā (skolotājs), ka arī nostiprina un papildina savas zināšanas, gatavojoties vadīt apmācību. Arī ir lietderīgi organizēt neformālo izglītību ārpus iestādes, tādējādi darbinieki iepazīsies ar citiem speciālistiem savā jomā. Neformālā izglītība arī būs lietderīga ja abas puses (skolotājs un skolēni) būs motivēti un ieinteresēti šajā procesā.

  • Kristīne Stulberga's picture
    Neformālā izglītība noteikti palīdzētu darbiniekiem papildināt zināšanas un praktiskās iemaņas, pie tam tas ir ļoti vērtīgi, ja šī izglītošanās tiek organizēta iestādē uz vietas, lai kolektīvam nav jādodas ārpus iestādes. Tā ir arī savā ziņā savstarpējā sadarbība kolektīva vidē un saliedētība. Protams ir nepieciešams izglītoties arī ārpus iiestādes, satikt citus speciālistus un kolēģus! Galvenais, lai neformālās izglītības programma ir piemērota un izmeklēta un nepieciešama visiem darbiniekiem. Par to būtu jābūt pārliecinātam arī vadītājam, lai visiem darbiniekiem šīs neformālās programmas būtu noderīgas.
  • Sabīne Petruseviča's picture
    Nav jau vairs noslēpums, ka mūsdienu cilvēks savas dzīves laikā var mainīt līdz pat 2-3 profesijām. Bet nepieciešamība pēc izglītības darba vietā ir ieguvums gan darbiniekam, gan darba devējam. Tādējādi darba devējs iegūst kvalificētākus profesionāļus, bet darba ņēmējs rod sajūtu, ka viņš var būt vairāk novērtēts, viņam ir iespējas augt. 
    Nezinu, kāda ir Latvijas statistika, bet, pašai strādkuājot, paralēli studijām, varu novērot, ka darba devējs bieži vien nemaz nevēlas veidot apmācības, jo uzņēmumā pārsvarā strādā studenti, vidusskolas skolēni, kuru vidū novērojama bieža rotēšana gan interešu maiņas, gan zemās algas, gan necilvēciskās attieksmes dēļ. 
    Katrā ziņā, pilnveidojoties dažādos kursos, uzņēmumā ieguvēji ir visi, jautājums tikai, cik ieinteresēti tam ir darba devēji un darba ņēmēji. 
  • Elīna Pļaveniece Kuļša's picture

    Savā darba vietā arī bieži rīkoju mācības saviem darbiniekiem, kā arī Vecāku skoliņas, audzekņu vecākiem, kuras laikā piesaistu atbilstošās nozares specialistus, lai vecākus lekcijas laikā, informētu viņus par sev interesējošajiem jautājumiem, kā arī pēc tās veicinatu diskusijas, tādā veidā, viņi mēģina atrisināt bērnu audzināšanas jautājumus. Ļoti lietderīgas ir šādas lekcijas vecākiem.

    Kas attiecas uz darbinieku apmācību darba vietā, tas ir ļoti noderīgi, ja apmācības nepieciešamas visam kolektīvam, lai gan jāsaka,ka mūsu gadījumā bieds ir laiks, jo šādām apmācībām maksimums ir laiks 1,5h, kamēr ir pusdienlaiks, jo pārējais laiks jāvelta bērniem. Tādēļ gūti spriest par kvalitāti, jo tik īsā laikā, ir grūti iedot plašu informācijas apjomu, bet pašmācība jau ir katra paša atbildība.

    Bet uzņēmumi, kuri var atļauties rīkot vienas dienas apmācības vai seminārus, noteikti ir progresīvi un noderigi.

  • Solvita Siliņa's picture

    Izvēloties apgūt jaunas kompetences ar neformālās izglītības palīdzību, neapšaubāmi, tā ir iespēja ne tikai apgūt ko jaunu, bet arī daudzpusīgi attīstīt un pilnveidot personību. Tādēļ atbalsts, augsti kvalitatīvu neformālās izglītības piedāvājumu atrašanā, darba devējiem patiešām būtu nepieciešams, jo bieži kursu satura piedāvājums un realitātē sniegtais tikai daļēji atbilst gaidītajam rezultātam. 

  • Dace Puriņa's picture

    Aspekts, kas man šķiet interesants neformālās izglītības darbavietā kontekstā ir mācīšanās no kolēģiem (peer-learning), kas šajā rakstā ir nedaudz pieminēts lielo uzņēmumu kontekstā kā to salīdzinošā privilēģija. Minēto pieeju noteikti var izmantot ne vien lielie uzņēmumi, bet arī mazāki privātā sektora spēlētāji, kā arī noteikti valsts pārvaldes sektors.  Latvijā iespējas un pozitīvos rezultātus, ko var sniegt mācīšanās no kolēģiem, manuprāt, netiek pilnībā novērtēta un vēl mazāk mērķtiecīgi izmantota. 

  • Jolanta Tāraude's picture

    Neformālās izglītības programmas ir tik dažādas un noderīgas. Uzskatu, ka neformālā izglītība darba vietā var ne tikai sniegt labumu katram darbiniekam individuāli kvalifikācijas celšanas ziņā, bet arī uzlabot un nostiprināt sadarbības prasmes un attiecības kolektīva starpā, kas arī ir nozīmīgs faktors darbavietās.