chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE - Eiropas Pieaugušo izglītības e-platforma

Emuārs

Trendy w bibliotece - jak odpowiadamy na zmieniającą się rzeczywistość?

25/08/2020
Monika Schmeich...
Valoda: PL

ok. 5 minut czytania - polub, linkuj, komentuj!


Charakterystyczną cechą ostatnich dekad jest ogromne tempo rozwoju i przemian zachodzących w świecie. Wymusza ono elastyczność i ciągłą redefinicję funkcji różnego rodzaju instytucji i organizacji - w tym również bibliotek. Dodatkowo minione miesiące, naznaczone koronawirusem, przyspieszyły zapoczątkowane już wcześniej zmiany w niektórych obszarach życia - zarówno prywatnego, jak i zawodowego. Jako przykład można podać, chociażby możliwości (a także problemy) związane z wprowadzeniem pracy zdalnej, ekspansję technologii w edukacji czy medycynie oraz naukę cyfrowej równowagi. Nie bez znaczenia pozostaje również zwrócenie się w kierunku działań przyjaznych środowisku i klimatowi, a także dbanie o własne zdrowie. Wymienione trendy, kierunki obserwowaliśmy od pewnego czasu, a ostatnie wydarzenia przyspieszyły ich rozwój i wdrożenie. 

   

Czym jest trend? 

Trendy to najprościej mówiąc procesy zmian w różnych obszarach, które przebiegają w określonym kierunku. Dynamizm otaczającego nas świata powoduje niejednokrotnie uczucie “nienadążania” za tymi zmianami. Przez to często dajemy się zaskoczyć lub mamy poczucie przypadkowości zdarzeń. Aby uniknąć wrażenia zagubienia i odpowiednio reagować na to, co się wokół nas dzieje, warto śledzić aktualne trendy. Tego rodzaju obserwacje pozwolą nam opracować plan i strategię działania na przyszłość.

   

Photo by Stephan Henning on Unsplash

    

Mapa trendów 2020

Na początku tego roku Infuture Institute opublikował “Mapę trendów” 2020, która jest wynikiem analizy danych publikowanych w comiesięcznych raportach “Trend signals” wspartej obserwacjami i badaniami. Mapa ma formę pięciokąta, w którym znalazły się 54 trendy w 5 kategoriach - technologiczne, społeczne, środowiskowe, ekonomiczne, komunikacyjne. Trendy w każdej z kategorii mają 4 poziomy rozwoju (strefy dojrzałości):

  • foresight – perspektywa długoterminowa, 20 lat i więcej; 
  • innovation – perspektywa średnioterminowa, 5-20 lat; 
  • reactive – perspektywa krótkoterminowa, 1-5 lat; 
  • new normal – trendy wiodące;

Szczególne znaczenie mają w tym roku (podobnie jak w ubiegłym) trzy kategorie:

  • trendy technologiczne,
  • trendy środowiskowe,
  • trendy komunikacyjne,

Choć mapa została opublikowana jeszcze przed pandemią, prawie połowa trendów znalazła się w obszarze związanym z technologią. Na drugim miejscu pod względem ilości widoczne są trendy środowiskowe a na trzecim społeczne. Patrząc na mapę i odnosząc ją do bieżącej sytuacji, można odnieść wrażenie, że wydarzenia ostatnich miesięcy przyczynią się do przyspieszenia i wzmocnienia wielu zawartych na mapie trendów. Dzięki pandemii bliżej np. do realizacji idei smart City. Po okresie lockdownu i doświadczeniu bycia online niemalże cały czas zwracamy również większą uwagę na Digital Wellbeing, a zamknięcie lasów, parków i innych terenów zielonych uświadomiło nam, jak ważna jest natura.

   

Po co bibliotekarzowi trendy?

Trendy obrazują kierunki zmian zachodzących we współczesnym świecie a także w pewnym sensie zachowania, obawy, potrzeby i oczekiwania ludzi. Świadomość w jakim kierunku zmierzają zmiany, pozwala szybko na nie reagować i dostosowywać swoją ofertę do bieżącej sytuacji. Co ciekawe wiele bibliotek (mniej lub bardziej świadomie) podąża za światowymi trendami podejmując w swoich działaniach konkretne zagadnienia. Wymienić tutaj można chociażby działania na rzecz środowiska, naukę nowych technologii czy wspieranie rozwoju i siły kobiet (wszak to zawód mocno sfeminizowany). 

   

Biblioteka i środowisko

Biblioteki są instytucjami pełniącymi funkcję wspierającą promocję i wdrażanie Celów Zrównoważonego Rozwoju zawartych w Agendzie 2030. Wiele z nich realizuje też działania mające na celu uświadomienie zagadnień związanych m.in. z kryzysem klimatycznym, wykorzystując przy tym swoją  opiniotwórczą rolę w środowiskach lokalnych. Droga do zmiany zaczyna się bowiem od uświadomienia zagrożeń. Dlatego też w bibliotekach stale pojawiają się nowości literackie, organizowane są wydarzenia tj. warsztaty, debaty czy lekcje poświęcone dbaniu o środowisko, less waste lub zero waste, segregacji odpadów, non-plastic life etc… Przykładem mogą być tutaj działania m.in. Biblioteki Gdynia. Niebawem zostanie otwarta również nowa filia MBP w Lublinie pod nazwą Bioteka, której zarówno wystrój jak i oferta będzie związana z omawianą tematyką.  

   

Biblioteka i technologia

Choć większość bibliotek w kraju boryka się z nieustannym niedofinansowaniem i cięciami budżetów, instytucje te od wielu lat prowadzą edukację mającą na celu podnoszenie kompetencji cyfrowych osób w różnym wieku - od dzieci po seniorów. To w bibliotekach najczęściej wiele osób styka się z nowymi technologiami takimi jak AR, VR a ostatnio również AI cz IoT. Organizowane są warsztaty, kluby czy pokazy technologii. Książnice pozyskują środki z różnych źródeł aby zdobyć niezbędny sprzęt i pokazać jego możliwości użytkownikom. Przykładowo Biblioteka Raczyńskich pozyskała środki z EOG na realizację projektu “Sztuczna Inteligencja w służbie książki”, dzięki któremu możliwe będzie m.in. podniesienie kompetencji bibliotekarzy w zakresie innowacyjnych metod doboru literatury do preferencji czytelników, a także oparty o nowe rozwiązania wybór, zakup i katalogowanie nowości wydawniczych. Znaczącą rolę w rozwoju technologicznym bibliotek odgrywa także wsparcie udzielane w ramach programów realizowanych przez Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego we współpracy z różnymi partnerami. 

   

Biblioteka i społeczeństwo

Biblioteka bez współpracy ze społecznością właściwie nie istnieje. Dlatego też wszystkie ruchy i trendy widoczne w życiu społecznym rezonują również w książnicach. Podejmowane są w nich aktualne tematy, i dokonywane zakupy zbiorów, które mogą przyczynić się do pogłębienia tematu. To właśnie w bibliotekach każda grupa bez względu na wiek, płeć, czy status (materialny, społeczny etc…) ma szansę na rozwój i równy dostęp do wiedzy i informacji. Dodatkowo obecne trendy związane z Digital Wellbeing i Offline living są szansą na promocję i ponowne rozbudzenie kultury czytania w społeczeństwie. 

Jak widać biblioteki mimo, że nie są pionierami w dziedzinie rozwiązań związanych z komputerami kwantowymi, technologią Brain Computer interface, nie pracują nad ulepszaniem elektrycznych samochodów czy projektowaniem Smart City, wykonują codzienną pracę na rzecz rozwoju kompetencji cyfrowych i wiedzy na temat aktualnego stanu naszego środowiska. Przyczyniają się tym do zwiększania świadomości ekologicznej i poniekąd kształtowania trendów środowiskowych. Odpowiadają na trendy i potrzeby społeczne wspierając rozwój kobiet, dobrostan psychiczny i proponując różne formy kreatywnego spędzania czasu. Większość tych działań wynika z obserwacji otaczającej rzeczywistości. Mapa trendów może więc być dla bibliotekarzy narzędziem, które ugruntuje ich działania i pozwoli na długofalowe planowanie i budowanie strategii rozwoju a także bardziej świadome podążanie za zmianami. 

 


Monika Schmeichel-Zarzeczna – historyk sztuki, trenerka, bibliotekarka. Zawodowo związana z MBP w Lublinie. Zajmuje się prowadzeniem działań wykorzystujących nowe technologie w edukacji, pisaniem projektów oraz wspieraniem rozwoju osób z różnych grup wiekowych i społecznych. Trenerka w ogólnopolskich programach tj. „Lekcja:Enter”, „Bardzo Młoda Kultura”, „Biblioteka Online”, „Re- Animuj się!”. Członkini Stowarzyszenia LABiB, ambasadorka EPALE, stypendystka Ministra KiDN. Realizuje autorski projekt “Biblioteka Aplikacji”, którego celem jest wsparcie pracowników instytucji kultury w nauce korzystania z narzędzi cyfrowych potrzebnych do działań organizacyjnych, edukacyjnych lub animacyjnych.

      

Interesują Cię nowe technologie w edukacji dorołych? Szukasz inspiracji
i niestandardowych form?

Tutaj zebraliśmy dla Ciebie wszystkie artykuły na ten temat dostępne na polskim EPALE! 

          

Zobacz także:

Pokolenie cyfrowe - jak świat zmienił młodych i jak oni zmienią świat

Biblioteki cyfrowe - sprawdzona wiedza na wyciągnięcie ręki

Darmowe narzędzia ułatwiające pracę zdalną

 

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn Share on email
Refresh comments Enable auto refresh

Tiek rādīts 1. - 5. no 5
  • Lietotāja Monika Hausman-Pniewska attēls
    To prawda, wiele bibliotek podejmuje ważne społecznie tematy, jak chociażby ochrona środowiska, zmiany klimatyczne, zero waste, a ponieważ mają swoje stałe grono odbiorców, to wykonując niemalże pracę u podstaw, powolutku i skutecznie do nich docierają.   W tym kontekście należy żałować, że umiejscowione w strukturze samorządowej (żeby nie powiedzieć uwikłane) biblioteki boją się podejmować tematy stricte obywatelskie. A te wydają mi się bardzo ważne i trendy.  Nowe technologie (niektóre już nie takie nowe) to także temat drażliwy i tylko niektóre biblioteki nie obawiają się prowadzić spotkań on-line. Pewnie będą się musiały przełamać, a jak już to zrobią, to pójdą jak burza. I myślę, że te technologie bardzo uczłowieczą.
  • Lietotāja Monika Schmeichel-Zarzeczna attēls
    Dziękuję Moniko za Twój komentarz. Masz rację wiele bibliotek boi się podejmować pewnych tematów ze względu na ich zależność od władz samorządowych i ewentualne nieprzyjemności, które mogą się z tym wiązać. Bibliotekarze chcą edukować ale pozostać neutralni. A niestety niektóre tematy od razu są odbierane przez pryzmat polityki. Przykład mieliśmy ostatnio w Gdyni:
  • Lietotāja Marcin Szeląg attēls
    Strach przed trudnymi tematami faktycznie stanowi najbardziej skuteczny sposób autocenzury. Nie ma też wątpliwości, że polityka ogranicza swobodę działania. Z drugiej jednak strony jest i tak, że instytucje kultury nie są i pewnie nie mogą bić neutralne, nawet nie wiem jakby się starały, ponieważ zawsze reprezentują jakiś punkt widzenia, wartości, postawy, przekonania. Osobiście nie mam z tym problemu. Problem widzę gdzie indziej. A mianowicie w tym, że nie mają zapewnionej autonomii od politycznych decyzji i nacisków. Bliskie mi jest więc stwierdzenie, które ostatnio jest podnoszone w środowisku muzealnym, że muzea nie potrzebują być neutralne, ale potrzebują być niezależne.
  • Lietotāja Marta Kosińska attēls
    Zgadzam się w pełni. Niezależność instytucji kultury, w tym bibliotek, dałaby im o wiele szersze pole działania, także do posunięć i projektów kreatywnych, niesztampowych, odważnych. Zwłaszcza ze względu na fakt, że biblioteki są miejscami "podręcznymi", będącymi w pobliżu, w których można pobyć, spędzać czas - a to jest szczególnie ważna rola dla lokalnych społeczności. 
  • Lietotāja Monika Schmeichel-Zarzeczna attēls
    Myślę, że niezależność pozwoliłaby na realizację wielu działań naprawdę ważnych i potrzebnych. Z doświadczenia wiem, że obecnie sporo takich inicjatyw w szczególności społecznie zaangażowanych jest blokowana ze względu na m.in. "poprawność polityczną". Jednak sama niezależność nie wystarczy. Potrzeba też edukacji i zmiany podejścia społeczeństwa, tak aby stało się ono otwarte na różnorodność. Ważne jest rozbudzenie w ludziach potrzeby poznawania i zrozumienia tego co inne, nowe. Bo obecnie na takie rzeczy wiele osób reaguje strachem. A strach rodzi sprzeciw i niejednokrotnie złość lub nawet agresję.