chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE - Eiropas Pieaugušo izglītības e-platforma

Emuārs

Uitdagingen voor volwasseneneducatie tijdens de #coronacrisis: thema huiselijk geweld

28/04/2020
Jumbo KLERCQ
Valoda: NL

Ditmaal vraagt EPALE-ambassadeur Jumbo Klercq in zijn #coronablog aandacht voor het onderwerp huiselijk geweld

Nu gezinnen in verband met de corona-maatregelen thuis de hele dag op elkaars lip zitten, loopt het risico op spanningen op. Hulpverleningsinstanties vrezen dat signalen van geweld niet meer worden opgemerkt, omdat de scholen dicht en wijkagenten minder op straat zijn. Bovendien zijn ze - terecht - bang dat slachtoffers van huiselijk geweld zich minder makkelijk melden. Vangnetten zoals school en werk vallen weg, wat druk geeft op de gezinnen. Het grote probleem tijdens de coronacrisis is dat de sociale controle voor een groot deel is weggevallen. Daarom dient huiselijk geweld een belangrijk onderwerp te zijn om binnen de volwasseneneducatie aan de orde te stellen, thematisch en/of terloops.

Wat is het geval? Door het verplichte thuiszitten en thuiswerken nemen irritaties met elkaar makkelijk toe, zowel tussen partners als tussen ouders en kinderen: boos zijn, verwijten, schreeuwen en soms zelfs erger. Relaties die toch al wankel waren worden extra kwetsbaar en ingesleten patronen zijn vaak lastig te veranderen. De coronacrisis vergroot alles een beetje uit en ook kleine ergernissen kunnen ineens voor grote, zelfs onoverkomelijke problemen zorgen. Schoolgaande kinderen die het dagelijks ritme van school missen, het niet meer naar de sportclub kunnen, geen sociale bezigheden meer hebben: oplopende spanning nu we allemaal 24 uur per dag thuis zitten is voor veel gezinnen een probleem. Er is weinig afleiding en gezinsleden zijn erg op elkaar aangewezen. Normaal gesproken gaan kinderen naar school en bezoeken mensen bijvoorbeeld de kapper en de fysiotherapeut. Die ogen en oren vallen nu helemaal weg, waardoor kwetsbare gezinnen nog meer in een isolement raken, met het risico dat er geweld plaatsvindt. Dat is dan voor mensen van buiten niet meer zichtbaar. Met name in gezinnen waar al financiële- of verslavingsproblemen spelen, kunnen de spanningen hoog oplopen. Zo kan de ellende zich makkelijk achter de voordeur opstapelen, zeker nu de veilige plekken zoals school, de sportvereniging en de bezoekjes aan opa en oma wegvallen. Voor kwetsbare gezinnen is het feit dat we totaal geen zicht hebben op een einddatum van de 'thuis-blijf' maatregelen een groot probleem. Van veel kwetsbare kinderen is niet duidelijk hoe het met hen gaat nu ze tussen vier muren zitten. Vertrouwde personen, zoals de voetbalcoach of de leerkracht die een knipoog geeft, zitten ook thuis en zijn niet direct bereikbaar. Kinderen trekken zich terug als ouders het moeilijk hebben en komen in een isolement terecht. Voor kinderen in armoedegezinnen is de situatie extra moeilijk. Ze hebben minder leermiddelen dan anderen en missen een computer of laptop of moeten die delen met anderen. Er wordt geschat dat 15 procent het huiswerk niet maakt. Je kunt er bijna vergif op innemen dat onder hen ook kinderen zitten die het thuis moeilijk hebben. Situaties waarin kinderen met ernstige gedragsproblemen, ontwikkelingsproblemen en/of psychiatrische problemen en/of een beperking thuis komen te zitten, brengt bovendien nog meer extra stress voor ouders. Er zijn mensen met psychosociale problemen die door de corona-maatregelen niet meer naar hun reguliere afspraken in de medische zorg kunnen. Nu voelen ze zich alleen en merken spanningen thuis, maar ook met andere mensen om zich heen. Door de coronamaatregelen nemen risico’s op partnergeweld en/of kindermishandeling toe.

Bij de Jeugdbescherming, de politie en het meldpunt huiselijk geweld 'Veilig Thuis' met 26 vestigingen in het land bestaan grote zorgen over een mogelijke toename van huiselijk geweld in tijden van de coronacrisis. 'Veilig Thuis' vreest zelfs een stroom aan nieuwe geweldsincidenten. Ook Unicef maakt zich zorgen over kinderen in Nederland die bijvoorbeeld voor de crisis al te maken hadden met mishandeling of armoede. Kwetsbare gezinnen moeten ondersteund blijven worden in hun dagelijkse bestaan. Juist nu zijn professionals  belangrijk, omdat deze gezinnen vaak een sterk netwerk of andere hulpbronnen missen.

Daarnaast is bewustwording belangrijk en hier komt volwasseneneducatie in beeld. Tijdens educatieve activiteiten met volwassenen kan en passant of expliciet aandacht besteed worden aan het thema huiselijk geweld. Bijvoorbeeld door stil te staan bij de verschillende uitingen van kindermishandeling en partnergeweld. Kindermishandeling kent verschillende vormen. Het gaat niet alleen om lichamelijke mishandeling of verwaarlozing, maar ook  - en daar zijn veel mensen zich minder bewust van -  van psychische mishandeling (zoals kleinering, chantage, intimidatie en bedreigingen) en het getuige zijn van (partner)geweld. Ook seksueel misbruik (ook online) valt onder kindermishandeling. Kinderen laten soms geen signalen zien en lijken goed te functioneren, terwijl de situatie in het gezin onveilig is. Kinderen kunnen zich in deze situaties juist terugtrekken of 'onopvallend' gedrag vertonen. Ook als problematische signalen in het gedrag van het kind ontbreken, is het belangrijk oog te hebben voor signalen uit de omgeving van het kind (bijvoorbeeld in de thuissituatie of in gedrag van belangrijke anderen in de omgeving van het kind) om zo een goede inschatting te kunnen maken van de veiligheid en mogelijke risico’s op het ontstaan van kindermishandeling. 
Nu volwassenen niet of nauwelijks meer de deur uit kunnen, betekent dit dat slachtoffers van partnergeweld minder sociale steun kunnen krijgen en juist vaker met hun gewelddadige partner zitten opgescheept. Nu beide niet meer naar het werk, de sportclub of het café kunnen, nemen de ontspanningsmogelijkheden en de bewegingsvrijheid af. De risico’s op frustraties, spanningen en geweld nemen toe. Partnergeweld komt relatief veel voor en omvat ook verschillende uitingen. Het kan gaan om veelvoorkomend partnergeweld, wat vaak ontstaat uit onmacht, door verlies van controle en regie. De pleger kan zowel de man als de vrouw zijn. Er kan verschil zijn in de ernst van het geweld en de consequenties hiervan verschillen per persoon. Toch zijn het vaak vooral vrouwen die geconfronteerd worden met intimidatie, lichamelijk of seksueel geweld en onderdrukking van mannen. Het is al enige tijd bekend dat het geweld tegen vrouwen aanzienlijk is toegenomen na de corona-crisis. Sinds de pandemie zijn in verschillende landen meer bedreigingen en moorden aan het licht gekomen. Vrouwen zijn door de quarantaine niet in staat zichzelf te bevrijden en hun hulpkreten vinden vaak geen gehoor.

Het kan ook gaan om opzettelijk geweld gericht op controle over de partner. Voor de slachtoffers is hun huis vaak al een gevangenis, in deze tijd van sociale isolatie sluit het web zich helemaal rond deze gezinnen. Er zijn verschillende risicofactoren voor partnergeweld, zoals een machtsverschil tussen de partners, een ongelijke man-vrouwverhouding, met een relationele afhankelijkheid, een economische afhankelijkheid of een zorgafhankelijkheid van de een naar de ander, of een combinatie daarvan. Een gebrek aan weerbaarheid en aan sociale vaardigheden kan het risico op geweld versterken. Juist nu met de coronamaatregelen spelen de volgende – al bekende - risicofactoren een grote rol:

  • isolement;
  • stress als gevolg van een veelvoud aan problemen in het gezin, zoals geldzorgen en schulden, problemen op het werk of juist problemen door gebrek aan werk, slechte huisvesting;
  • drank- en drugsgebruik.

Naast bewustwording van de verschillende vormen van huiselijk geweld kan volwasseneneducatie ook bijdragen aan een andere manier van met elkaar omgaan om zoveel mogelijk relatieschade te voorkomen. Uiteindelijk is er maar één remedie en die is om het er met elkaar over te hebben en volwasseneneducatie kan helpen om te leren er juist in deze moeilijke tijd anders met elkaar over te praten: op een rustige manier tegen elkaar kunnen zeggen wat je dwarszit, elkaars gevoelens (ook angst en boosheid) serieus nemen en vervolgens kijken of je er samen uit kunt komen - door elkaar bijvoorbeeld ergens halverwege tegemoet te komen.

Tenslotte kan volwasseneneducatie ook een preventieve bijdrage leveren door stil te staan bij aandacht en zorg voor elkaar. Het is belangrijk om op een goed bedoelde manier op elkaar blijven letten, belangstelling te tonen, ook bij vermoeden van huiselijk geweld en in actie te komen als je denkt dat het niet goed gaat in een gezin, bijvoorbeeld door je zorgen bespreekbaar te maken of door ouders te ontlasten door de kinderen op te vangen en/of buiten te gaan wandelen met één van de partners als de stress teveel oploopt. In gezinnen die ondersteuning krijgen, spelen vaak relatieproblemen, financiële moeilijkheden, ggz-problematiek. Als er gezinnen in je buurt zijn waar zorgen over zijn, bel dan wat vaker en blijf in contact. Het maakt niet uit of dat beroepsmatig is, doe het ook bij buren, vrienden of familie. Zorg dat je er bent en bied een luisterend oor. De Arnhemse burgemeester Ahmed Marcouch heeft in een brief aan de bewoners van zijn stad aandacht gevraagd voor huiselijk geweld. Wat hij Arnhemmers vraagt geldt voor ons allemaal: wees alert op buren die opeens stiller of juist drukker worden. “Vanavond wil ik u in deze aangrijpende coronaperiode attent maken op het grote gevaar dat soms wel degelijk huist achter de gezellige lampen en de dichte gordijnen: huiselijk geweld, het gemeenste gevaar op aarde. Omdat het gebeurt op de plek die juist de meest veilige op aarde hoort te zijn: je eigen huis, in je eigen gezin. In deze periode van corona is het huiselijk geweld zelfs nog veel gemener, want nu zitten de slachtoffers echt helemaal in de val. Zij kunnen niet langer even ontsnappen aan de mishandeling, het misbruik of de verwaarlozing op school, bij het werk of in de sportclub.”

 

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn