chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE - Piattaforma elettronica per l'apprendimento degli adulti in Europa

Blog

Informeel leren - Duitstalig hoofdthema op EPALE

11/08/2016
di Gáby VAN VUGT
Lingua: NL
Document available also in: DE

Herinnert u zich nog de aanschaf van uw eerste mobiele telefoon? U heeft toentertijd met die telefoon leren omgaan zonder daarvoor ooit een cursus gevolgd te hebben. U heeft wat uitgeprobeerd, her en der wat informatie bij vrienden ingewonnen, de handleiding gelezen en meer van die dingen. Zo heeft u op een weloverwogen manier uw eigen leertraject vormgegeven. Het leren op zich stond daarbij echter niet noodzakelijkerwijs op het eerste plan. Eigenlijk wilde u alleen maar met uw mobieltje kunnen bellen en waarschijnlijk ook nog een paar andere functies van die telefoon gebruiken.

Dat is precies de manier waarop elke dag veel mensen op allerlei locaties behoorlijk veel nieuwe dingen leren: bij de voetbalclub op de training, thuis, in de bibliotheek, tijdens het zoeken op internet, of op de werkplek, waarbij die laatste locatie een kwantitatief zeer belangrijk leerterrein is. Volgens het bekende onderzoek van Livingstone (1999) wordt tot 90% van de leerresultaten niet via het formele aanbod van opleidingsinstellingen verworven. Andere onderzoeken houden het op 70%. In ieder geval staat het volgende buiten kijf: het aandeel van het informele leren is groot!

Informeel leren: een hype in het onderwijsbeleid vanwege uiteenlopende redenen
In het internationale educatiebeleid is het informele leren al lang geleden ontdekt: de ene groep wijst daarbij nadrukkelijk op het argument van de gelijke kansen, terwijl een andere stroming aan het informele leren een economische betekenis toekent vanwege het onbenutte kennispotentieel. Andere mensen stellen op hun beurt dat informeel leren veel beter is dan een formele educatie, omdat het vanuit de leefwereld van de lerenden zelf ontstaat. Bovendien gaat het niet om kennisoverdracht, maar om het direct verwerven van nieuwe competenties.

Gezien deze beleidstechnische hype rondom het wondermiddel 'informeel leren' moesten de cursusgerichte vervolgopleidingen hun bestaansrecht toen wel weer opnieuw bewijzen.

Informeel leren en formeel leren: niet of of, maar zowel als
Maar de betekenis van dat wondermiddel werd al weer snel gerelativeerd: bij de nadruk op het informele leren en de bijbehorende mogelijkheden wordt nu niet zozeer naar een 'of-of'-oplossing gekeken, maar veeleer naar een combinatie van formeel en informeel leren. Want: het informele leren biedt geen oplossing voor het probleem van de (on)gelijke kansen, omdat de informele leermogelijkheden net zo ongelijk verdeeld zijn als de formele opties. Informeel leren is ook geen betere manier van leren dan andere leervormen aangezien dat informele leren hoge eisen aan de lerenden stelt: zij moeten hun leerresultaten zelf evalueren en in bepaalde gevallen ook zelf aansturen - vaardigheden waarover mensen die op opleidingsgebied 'bevoorrecht' zijn, veel sneller zullen beschikken.

Een combinatie? Jazeker, maar hoe? Kansen voor een goede pedagogische kwaliteit van het volwassenenonderwijs
Om dat te realiseren moet informeel leren in het geformaliseerde volwassenenonderwijs wel op waarde worden geschat en dat gebeurt inmiddels op velerlei manier. Bijvoorbeeld niet alleen via de talloze instrumenten voor validatie, eigen beoordelingen en erkenning van eerdere leerresultaten en competenties, maar ook door de samenwerking van instellingen voor vervolgopleidingen met informele leerlocaties zoals musea en verenigingen. Hierdoor ontstaat niet alleen de mogelijkheid om competenties te evalueren, maar ook een kans om deze effectief in te zetten voor het vervolg van het eigen leertraject.

Bovendien vereist informeel leren een belevingswereld waarin leren wordt gestimuleerd en zo'n omgeving moet wel voor de potentiële lerenden worden gecreëerd. Dit biedt talrijke aanknopingspunten voor het volwassenenonderwijs, zoals al geruime tijd wordt gedemonstreerd door de manier waarop het bedrijfsleven bijscholingen aanpakt. Dit is al heel vroeg begonnen door projectmedewerkers zeer intensieve leeromgevingen aan te bieden en die systematisch te gebruiken voor de vervolgopleiding van de medewerkers. Maar ook musea en bibliotheken beschikken al lang over een pedagogisch concept waarmee zij informeel leren kunnen structureren.

Bij een combinatie van formeel en informeel leren vormt het ook een uitdaging om aansluiting te krijgen bij de leefwereld van de lerenden. Daarbij draait het om het evalueren van eerdere ervaringen en een productief gebruik ervan in de cursusopzet. Ook hierbij gaat het om een gecombineerde vorm van formeel en informeel leren waarbij de vraag van belang is welke vaardigheden in welke context zijn geleerd die voor de cursusopzet relevant zijn en hoe daarop voortgebouwd kan worden.

Informeel leren – hoofdthema op EPALE
In aansluiting op het thema Digitaal leren in het volwassenenonderwijs fungeert het thema Informeel leren enerzijds als een verdieping van dat eerdere thema omdat ook digitaal leren een vorm van informeel leren kan zijn. Anderzijds maakt het nieuwe thema ook een andere invalshoek mogelijk. Centraal in de Duitse bijdrage aan EPALE in de komende weken staat de vraag naar het "Maar hoe dan?" Wat zijn de gevolgen van de nadruk op informeel leren voor organisaties op het gebied van het volwassenen- en vervolgonderwijs en voor de politiek? Hoe kan de combinatie van beide leervormen op een positieve manier bij vervolgopleidingen worden gebruikt?

Hoe integreert u zelf informeel leren in uw organisatie? Welke instrumenten kent u om dit in praktijk te brengen? Met welke uitdagingen bent u bezig? Praat erover mee!

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn
  • Ritratto di Peter VAN DEURSEN

    In het recente rapport van de SCP Aanbod van Arbeid 2016 https://www.scp.nl/dsresource?objectid=cbeeff70-8b33-4b16-89a4...type=org

    staat te lezen

    "Het blijkt dat de mensen die veel formele scholing ontvangen, ook degenen zijn die veel bijleren in hun werk. Het is dus niet zo dat formeel en informeel leren complementair zijn en dat het hiaat aan formele scholing wordt opgevuld door informeel leren."

    en: "Hoewel flexibele werkvormen en informeel leren worden gezien als instrumenten

    om de burger in staat te stellen op alle terreinen te participeren, blijkt het juist

    daar te wringen. Bepaalde groepen hebben, hetzij door hun eigen achtergrond, hetzij door

    de aard en inhoud van hun werk, structureel minder mogelijkheden om gebruik te maken

    van deze middelen. Deze groepen hebben beleidsmatig dus extra aandacht nodig, omdat

    anders het combineren van werken, zorgen en leren op een flexibele arbeidsmarkt voor

    hen een moeilijk te realiseren ideaal zal zijn."

    Kortom, beleid  voor bepaalde groepen is nodig wil (informeel) leren voor hen effectief zijn.

     

  • Ritratto di Peter VAN DEURSEN

    In het recente rapport van de SCP Aanbod van Arbeid 2016 https://www.scp.nl/dsresource?objectid=cbeeff70-8b33-4b16-89a4...type=org

    staat te lezen

    "Het blijkt dat de mensen die veel formele scholing ontvangen, ook degenen zijn die veel bijleren in hun werk. Het is dus niet zo dat formeel en informeel leren complementair zijn en dat het hiaat aan formele scholing wordt opgevuld door informeel leren."

    en: "Hoewel flexibele werkvormen en informeel leren worden gezien als instrumenten

    om de burger in staat te stellen op alle terreinen te participeren, blijkt het juist

    daar te wringen. Bepaalde groepen hebben, hetzij door hun eigen achtergrond, hetzij door

    de aard en inhoud van hun werk, structureel minder mogelijkheden om gebruik te maken

    van deze middelen. Deze groepen hebben beleidsmatig dus extra aandacht nodig, omdat

    anders het combineren van werken, zorgen en leren op een flexibele arbeidsmarkt voor

    hen een moeilijk te realiseren ideaal zal zijn."

    Kortom, beleid  voor bepaalde groepen is nodig wil (informeel) leren voor hen effectief zijn.

     

  • Ritratto di Christian BERNHARD-SKALA

    als weitere Form informellen Lernens und wie Organisationen der Erwachsenen- und Weiterbildung daran anknüpfen könnenbeschreibt Jana Trumann in ihrem Blog

    /de/node/15113

     

     

  • Ritratto di Christian BERNHARD-SKALA

    Sie haben mich mit ihrem Kommentar nochmals zum Nachlesen gebracht Herr Brandt - Sie sprechen nämlich von non-formalem Lernen in ihrem Beitrag.

    Die Begriffsverwirrung ist zwar kein Minenfeld, aber doch ein Dschungel. CEDEFOP definiert anders als OECD, wissenschaftliche Publikationen des ersten politischen Hypes um die 2000er entwickeln sehr unterschiedliche Kriterien und Begriffe. Vielleicht wird das nochmal ein Blogpost-meinerseits. Hier aber kurz zur Klarstellung. Das Thema  informelles Lernen auf EPALE umfasst das Lernen Erwachsener außerhalb von organisierten Kursformaten der Erwachsenen- und Weiterbildung. Denn nur so macht die Frage nach der Kombination von informellen und Organisationen der Erwachsenen- und Weiterbildung Sinn. Und wenn ich das sage wird mir klar, wie dünn das Eis ist auf dem ich mich da bewege. Zum Trost: Begriffe werden präzise in einem konkreten Kontext, sonst sind sie immer vage. Ich hoffe den Kontext mit diesem editorial einigermaßen geschildert zu haben.

     

    Und zum Trend: Ich würde da die Brücke schlagen wollen zum digitalen Lernen, das uns nicht nur vor didaktischer Herausforderungen stellt, sondern auch erneut die Fragen von der Validierung aufwirft.

     

     

  • Ritratto di Peter Brandt

    ... ein Trendthema zu sein, das informelle Lernen. Soeben schneit der Hinweis auf eine Tagung an der Universität Siegen dazu herein. Die Veranstalter teasern: "Das informelle Lernen gilt als die Zauberformel für die Bildung des 21. Jahrhunderts. Die Tagung bilanziert den Stand des Diskurses und seiner Empirie. Sie nimmt die diversen Orte des informellen Lernens in den Blick, wobei den Medien ein Schwerpunkt zukommt. Informelles Lernen im Kindes-, Jugend- und Erwachsenenalter wird gleichermaßen betrachtet, um häufig getrennt laufende Diskussionen zusammenführen zu können. So zielt die Tagung auf einen intra- und interdisziplinären wie auch internationalen Austausch." Aus der Erwachsenenbildung sind zum Beispiel Claudia Bremer und Petra Grell mit an Bord. Das ganze startet am 5./6. Oktober.

  • Ritratto di Peter Brandt

    Vielen Dank, Herr Bernhard, für die anregende Einführung in den Themenschwerpunkt der kommenden Wochen. Im DIE sehen wir das auch so, dass es nicht um ein gegenseitiges Ausspielen von non-formalem und informellem Lernen gehen kann, sondern nur um ein möglichst produktives Nebeneinander. Ich möchte die Gelegenheit nutzen und auf unser diesjähriges DIE-Forum aufmerksam machen, das genau zu diesem Thema ausgerichtet wird. Es findet am 7./8. Dezember in Bonn statt und trägt den Titel: "Informelles Lernen - Validierung und Erträge". Weitere Infos unter http://www.die-bonn.de/weiterbildung/veranstaltungskalender/details.aspx?id=605.

  • Ritratto di Christian BERNHARD-SKALA

    für das nette Lob!