chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

Elektroniczna platforma na rzecz uczenia się dorosłych w Europie

 
 

Blog

Zrównoważony rozwój. Edukacja dorosłych dla zrównoważonego rozwoju - część 2.

29/10/2019
by Adam Kapler
Tungumál: PL

CZĘŚĆ 2.

Zrównoważony rozwój jako troska o usługi ekosystemowe

    

Podczas, gdy wcześniejsze doktryny ekonomiczne interesowały się w głównej mierze aktywnością człowieka ukierunkowaną na zysk oraz skuteczną alokacją zasobów, dopiero doktryna zrównoważonego rozwoju zajęła się także przyrodą, szczególnie usługami ekosystemowymi, jako fundamentem, tarczą i silnikiem rozwoju gospodarczego (Dailly 1997, Diamond 2007, Norgaard 2009, Rogall 2010, Wilson 2017).

Zrównoważony rozwój wymaga zachowania ekosystemów Ziemi w takim stanie, by mogły świadczyć usługi ekosystemowe nie tylko nam, ale i przyszłym pokoleniom przez następne tysiące lat. Usługi ekosystemowe dzieli się na:

  1. Podtrzymujące dalsze istnienie ekosystemów
  2. Regulujące działanie ekosystemów
  3. Zaopatrzenia ludzkości w surowce materialne
  4. Zaopatrzenia ludzkości w dobra duchowe.

Do pierwszej kategorii usług zalicza się: przepływ energii oraz krążenie materii, w tym obiegi wody i biogenów, produkcję pierwotną, procesy glebotwórcze, inne procesy siedliskotwórcze (szczególnie aktywność koralowców, owadów społecznych, bobrów, słoni oraz dzięciołów), mikoryzy i bakterioryzy korzeni roślin oraz funkcjonowanie sieci zapylaczy.

Usługi regulujące działanie ekosystemów to przede wszystkim: samoregulacja ziemskiego klimatu poprzez sekwestrację węgla, samooczyszczanie się wód i powietrza ze skażeń antropogenicznych, drapieżnictwo i konkurencja jako czynniki regulujące biomasę roślinożerców, roślinożerność jako czynnik decydujący o biomasie i składzie gatunkowym szaty roślinnej tudzież procesy odpornościowe samych organizmów żywych, chroniące je przed zarazkami i pasożytami.

Trzecia kategoria obejmuje zaopatrywanie gospodarki ludzkiej w energię i materię. Mówimy tu zatem o: energii (wody, wiatru, Słońca), surowcach nieodnawialnych (paliwa kopalne, uran, sole fosforowe do prania, wapień, krzemień), surowcach odnawialnych (biomasa, drewno, ryby i dziczyzna), żywności, ale także zasobach biomedycznych (lekarstwa z roślin i zwierząt, organizmy modelowe jak drozofila, rzodkiewnik czy drożdże) oraz zasobach genowych (puli genowej, którą faktycznie lub potencjalnie wykorzystuje się do ulepszania roślin uprawnych i zwierząt domowych, Ryc. 3).

  

/is/file/ryc3pszenicaplaskurkajpgryc_3_pszenica_plaskurka.jpg

Ryc. 3. Pszenica płaskurka Triticum diococcon z kolekcji polowej PAN OB. CZRB. (fot. A. Kapler)

  

Usługi zaopatrzenia w dobra duchowe obejmują m.in.: leczenie przy wykorzystaniu żywych organizmów, badania naukowe i dydaktykę oparte o dziką przyrodę, motywy przyrodnicze jako natchnienie artystów i rzemiosła ludów prymitywnych, elementy przyrody wykorzystywane w kulcie religijnym i ceremoniale wojskowym (np.: bogata symbolika orła i lwa, dębu i cedru), sport i turystykę w otoczeniu nieujarzmionej przyrody, niestety także dostarczanie ludzkości ozdób i lokat kapitału: futer, piór, kości słoniowej, kłów morsa, muszli, szylkretu, ryb akwariowych, motyli, żywych orchidei, kaktusów i roślin mięsożernych (Ryc. 4) oraz innych zasobów wyliczonych w Konwencji Waszyngtońskiej (Dailly 1997, Norgaard 2009, Rogall 2010, Solon 2017).

  

/is/file/ryc4kapturnicasarraceniajpgryc_4_kapturnica_sarracenia.jpg

Ryc. 4. Kapturnica Sarracenia sp., roślina owadożerna pochodząca z Ameryki Północnej, eksponowana w Oranżerii „Zielony Raj” (fot. A. Kapler)

        

Rola usług ekosystemowych świadczonych przez organizmy żywe jest nawet ważniejsze niż sądzono 20-50 lat temu. Jeszcze Mendelejew uważał, że ropa naftowa i gaz ziemny cały czas de novo powstają abiotycznie (bez udziału organizmów żywych), z węglików metali wgłębi Ziemi (Levorsen 1972). Dziś natomiast wiemy, że głęboko w litosferze znajduje się cała ukryta biosfera, budowana przez archeony. Wiele surowców mineralnych powstało właśnie dzięki nim, nawet diamenty i niektóre typy rud metali (Volk 1998, Ward i Kirshvink 2016).

Zrównoważony rozwój wymaga:

  • zrównoważonego rolnictwa
  • zrównoważonej energetyki
  • zrównoważonego transportu i komunikacji
  • zupełnie nowej, „zielonej/zrównoważonej ekonomii”
  • zrównoważonej inżynierii środowiska, szczególnie w zakresie budownictwa, klimatyzacji oraz monitoringu, ochrony i rekultywacji środowiska
  • zrównoważonego zarządzania środowiskiem naturalnym i półnaturalnym

(Berdo 2006, Lovelock 2007, Lovelock 2014; Atkinson i in. 2009, Welzer 2010, Wilson 2017).

Adam Kapler - Botanik z PAN Ogrodzie Botanicznym – Centrum Zachowania Różnorodności Roślin, skarbnik Oddziału Warszawskiego Polskiego Tow. Botanicznego, członek komisji rewizyjnej Centrum Ochrony Mokradeł. Od ponad 10 lat zabezpiecza zasoby genowe rodzimych gatunków ginących i rzadkich – ostatnio w ramach projektu POiŚ „FlorIntegral - zintegrowana ochrona in situ i ex situ rzadkich, zagrożonych i priorytetowych gatunków flory na terenie Polski. POIS.02.04.00-00-0006/17”, jak również oprowadza wycieczki, szkoli nowych pracowników, konsultuje projekty artystyczne, przygotowuje materiały promocyjne i współtworzy dwujęzyczne ścieżki edukacyjne dla PAN OB. CZRB.

    

CZĘŚĆ 1. Czym jest zrównoważony rozwój?

CZĘŚĆ 3. Edukacja dla zrównoważonego rozwoju

  

***

Wykorzystane piśmiennictwo
Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn
Refresh comments Enable auto refresh

Displaying 1 - 4 of 4
  • Monika Gromadzka's picture
    bardzo ciekawy artykuł dot. ekosystemów. Czytam już drugą część, bo sam temat, także z powodów zawodowych, jest dla mnie niezwykle istotny. Cały czas jednak nurtuje mnie pytanie: gdzie ta edukacja dorosłych dla zrównoważonego rozwoju? Jak jest prowadzona? Przez kogo? Czy są jakieś projekty warte polecenia? Będę niezmiernie wdzięczna za sugestie. Pozdrawiam!
  • Adam Kapler's picture
    Cieszę się, że artykuł się Pani spodobał! Będą kolejne części ego artykułu i kolejne artykuły o zbliżonej tematyce.
    "gdzie ta edukacja dorosłych dla zrównoważonego rozwoju?" Wszędzie! Od lat mówiono o tym na uczelniach i kursach przyrodniczych, w mniejszym stopniu ekonomicznych. Także parki narodowe czy ogrody botaniczne i zoologiczne nie pozostawały w tyle, o ile zachowały własne piony edukacji np: http://www.wigry.org.pl/plan_eduk2019.htm . Od paru lat temat króluje w mediach i w galeriach sztuki, chociażby: https://u-jazdowski.pl/program/wystawy/bezludzka-ziemia albo https://biennalewarszawa.pl/floraphilia/
    "Jak jest prowadzona? Przez kogo?" Bardzo różnie. Przecież nawet jedna i ta sama osoba prowadzi inaczej zajęcia, jak jest zdrowa, a inaczej jak jest chora albo wypalona zawodowo.
    "Czy są jakieś projekty warte polecenia?" To już kwestia bardzo subiektywna. Mogę z czystym sumieniem polecić zajęcia prowadzone w parkach narodowych: Ojcowskim, Pienińskim, Kampinoskim, Biebrzańskim czy Wigierskim - gdyż znam nieco i ludzi, i parki. Polecam również zajęcia w ogrodach botanicznych: u mnie w Powsinie, na OB UW i na OB UMCS.
  • Marta Kosińska's picture
    W tym roku rozpoczynamy projekt finansowany z funduszy Power, w konsorcjum dwóch instytucji kultury: CSW Zamek Ujazdowski i CK Zamek w Poznaniu oraz Fundacja Inna Przestrzeń poświęcony Edukacji zrównoważonego rozwoju w instytucjach kultury i sztuki. Celem jest nauczenie się dobrych praktyk edukacji zrównoważonego rozwoju oraz edukacji ekologicznej, które mogą być z powodzeniem realizowane w instytucjach kultury. Chcemy także uczyć się od Finnish Museums Association w zakresie organizacji, działania i utrzymywania instytucji sztuki jako instytucji zrównoważonego rozwoju (chodzi tu także między innymi o sposoby działania tych instytucji, na przykład o przechowywanie zbiorów, itd.). 
  • Adam Kapler's picture
    Gratuluję projektu!
    CSW ZU ma już spore doświadczenie w projektach uwrażliwiających miłośniczki sztuki na problemy Antropocenu. Pytanie, ile i jakich umiejętności praktycznych potrzeba Waszym instytucjom żeby mocno zmniejszyć Wasz ślad węglowy, tudzież zużycie wody, prądu i gazu? Czym można by zastąpić toksyczne utrwalacze, farby i kleje, nieodzowne na razie przy sporządzaniu i konserwacji dzieł sztuki? Finom jest łatwiej, gdyż u nich jest chłodniej, dysponują wyższymi funduszami i last but not least muszą obsłużyć mniej liczną populację.