chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE - Aikuiskoulutuksen eurooppalainen foorumi

Blogi

Saincheisteanna litearthachta, an tionchar atá acu agus conas is féidir linn cabhrú

19/03/2020
, Jake Walsh
Kieli: GA
Document available also in: EN IT

Is é is cuspóir don bpostáil bhlag seo litearthacht agus cuid de na héifeachtaí sóisialta a bhaineann le litearthacht lagaithe, chomh maith le roinnt réiteach agus acmhainní a d’fhéadfaimis a úsáid chun litearthacht a fheabhsú sa phobal i gcoitinne. 

 

Is í an litearthacht an úsáid a bhaintear as léamh, scríobh agus uimhreacha chun feidhmiú agus a bheith ann sa tsochaí ó lá go chéile, chun spriocanna a bhaint amach agus b’fhéidir chun eolas a fhorbairt. I dtaobh páirt ghníomhach a ghlacadh sa saol agus a bheith mar bhall comhionann den tsochaí, imríonn sé seo tionchar ar ár saol, maidir leis an gcumas faisnéis a thuiscint agus a fháil. Mar sin, mar shampla, caithfidh mé ceist a chur orm féin cén fáth atá fadhbanna litearthachta ag an oiread sin daoine in Éirinn? Tá deacrachtaí ag duine as gach seisear duine fásta in Éirinn atá idir 16 agus 64 bliana d'aois (521.550 duine) léamh agus tascanna laethúla a chomhlíonadh, mar shampla; treoracha míochaine, bileoga agus amchláir bus a léamh. Tá deacracht ag duine as gach ceathrar againn (754.000 duine) mata a úsáid sa saol laethúil i réimsí cosúil le cur leis, dealú, roinnt agus iolrú. 

 

Is féidir le fadhbanna litearthachta a bheith ina gcúis le deacracht a bheith ag daoine teicneolaíocht a úsáid go héifeachtach, rud atá ina dhúshlán atá ag fás agus sinne ag bogadh níos faide isteach i ndomhan níos digití. Ní mór dúinn aghaidh a thabhairt ar an ábhar seo atá ag fás i ngach slí agus ar shlí ar bith atá ar fáil dúinn. Caithfimid misneach a thabhairt do dhaoine chun nach mbeidh náire orthu faoi rud éigin nach bhfuil an milleán orthu as. Nuair atá sé seo bainte amach is féidir leo a bheith ina bhaill rannpháirteacha den tsochaí atá níos gníomhaí níos criticiúla agus is féidir leo aghaidh a thabhairt ar shaincheisteanna eisiaimh shóisialta agus bochtaineachta ar bhealach níos éifeachtaí sa tsochaí. 

 

Ní mór dúinn misneach a thabhairt do dhaoine a bhfuil deacrachtaí litearthachta acu go bhfuil cabhair ann do gach cás ina bhfuil siad agus caithfimid gnólachtaí, stáisiúin teilifíse, stáisiúin raidió, na meáin shóisialta agus nuachtáin a spreagadh chun an focal a scaipeadh go bhfuil cabhair ar fáil i dtaobh cibé deacrachtaí litearthachta a d'fhéadfadh a bheith ag duine. Go bhfuil cúrsaí amuigh ansin agus go bhfuilimid anseo chun cabhair a thabhairt. 

 

Mar a fheictear sna staitisticí thuas, tá líon na ndaoine fásta a bhfuil fadhbanna litearthachta acu an-ard i gcomparáid leis an gcuid eile den Eoraip. Is é 17.5% an ráta daoine fásta (idir sé bliana déag agus cúig bliana is seasca d'aois) ag a bhfuil deacrachtaí litearthachta in Éirinn. 13% is ea an ráta sa tSualainn agus 10% is é an ráta sa bhFionlainn. Maidir leo siúd atá ag obair i réimse an bhreisoideachais, ní mór dóibh glacadh leis, nach mór, go mbeidh fadhbanna litearthachta ag sciar mór dár gcuid mac léinn. D'fhonn freastal go hiomlán ar a riachtanais éagsúla, ní leor obair a dhéanamh ar bhunscileanna, ach ní mór dúinn freisin tuiscint iomlánaíoch a fháil ar ár gcuid mac léinn. Chuir rud éigin nó duine éigin cosc orthu tuiscint iomlán litearthachta a bhaint amach. Tá na cúiseanna seo éagsúil agus áirítear orthu: 

 

Bochtaineacht  

Cúlra sóisialta  

Aois  

Eispéiris scoile trámacha  

Riachtanais speisialta (fáthmheas déanta nó gan a bheith déanta)  

Easpa deiseanna  

Cultúir 

 

Ach tá na tionchair mar an gcéanna: 

 

Mothúchánach; náire, mothú neamhdhóthanachta, féinmheas íseal agus muinín íseal, eagla. Mar thoradh ar eagla d’fhéadfadh go gcoinneodh duine ina rún é fiú amháin uathu siúd is gaire dó/di. Dá bhrí sin díríonn siad a saol ar an fhadhb seo a choinneáil faoi cheilt.  

 

Tionchair ar ghníomhaíochtaí laethúla; is féidir le fadhbanna litearthachta a bheith ina gcúis le deacracht maidir le treoracha a leanúint agus comharthaí, amchláir, oidis nó comhábhair a léamh, liostaí a dhéanamh, treoracha cóimeála, teachtaireachtaí téacs nó ríomhphoist a thuiscint, áirithint nó ordú ar líne nó baincéireacht a dhéanamh, mar shampla. 

 

Tionchar níos mó ar an saol ar an iomlán; gan a bheith ábalta cabhrú le leanaí leis an obair scoile, imní shóisialta, iarracht a dhéanamh ar ardú céime a fháil, athrú gairme, foirmeacha agus doiciméid thábhachtacha, tá na rudaí seo go léir i bhfad níos deacra agus d’fhéadfadh nach bhfuil ar chumas an duine cúrsaí airgeadais a bhainistiú. Ní gá a lua go bhféadann sé neamhspleáchas an duine a laghdú sa saol laethúil. 

 

B'fhéidir nach mbeadh cúlra ár gcuid mac léinn ar eolas againn i gcónaí ach más féidir linn a thuiscint cén tionchar atá ag an bhfadhb ar a saol is féidir linn a bheith báúil agus timpeallacht foghlama a chruthú a chabhraíonn leo trua a thógáil agus timpeallacht foghlama a chruthú a fhreastalaíonn ar a gcuid riachtanas. 

 

Reáchtáil an BOO (bord oideachais agus oiliúna) i mBaile Átha Cliath clár oiliúna a chuir de chúram ar oideachasóirí rannpháirteacha, sular d’oibrigh siad le mic léinn, lá amháin a chaitheamh i mbun gnáthghníomhaíochtaí gan a litearthacht a úsáid. Is eispéireas domhain a théann go croí ionat é, más mian leat triail a bhaint as féin. Spreagann sé comhbhá agus is cinnte nach ndéanfaidh tú talamh slán de litearthacht arís. 

 

Chun cabhrú linn litearthacht a mhúineadh, is féidir linn úsáid a bhaint as roinnt acmhainní agus cleachtaí. Mar shampla, is feidhmchlár teileafóin idirghníomhach clár cailce é an aip Addiquiz ag a bhfuil gné tarraing agus scaoileadh a úsáidfidh an mac léinn chun suimeanna simplí a réiteach ar shlí iomasach éasca. Ar na haipeanna úsáideacha eile tá bubble maths!. Cluiche ar líne is ea é a dhéanann gníomhaíocht thaitneamhach d’fhoghlaim na matamaitice seachas gnáthamh ró-acadúil. 

 

Tá láithreáin ghréasáin ar fáil dúinne, mar theagascóirí, freisin. Reáchtálann an NALA, mar shampla, suíomh gréasáin ina gcuirtear gníomhaíochtaí ar líne ar fáil chun feabhas a chur ar litriú, uimhearthacht, léamh, scríobh agus réimsí eile litearthachta. Tá suíomh gréasáin ag an NALA féin ina dtugtar faisnéis, acmhainní agus seirbhísí atá tiomnaithe do litearthacht in Éirinn a fheabhsú trí mheáin shóisialta, acadúla agus ar líne. 

 

Mar fhocal scoir, ba é cuspóir an phostáil bhlag seo aird a tharraingt ar shaincheist na litearthachta in Éirinn, na tionchair a d'fhéadfadh a bheith aige seo ar shaol duine ó thaobh cúrsaí sóisialta agus go mothúchánach araon. Lena chois sin bhí sé i gceist roinnt acmhainní a mhíniú a chabhródh chun feabhas a chur ar litearthacht nuair a bhítear ag obair le mic léinn. 

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn