chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE - Euroopa täiskasvanuhariduse veebikeskkond

Ajaveeb

Μετάβαση στην Κυκλική Οικονομία: Ο Ρόλος της Εκπαίδευσης , από τη σχολική στην ανώτατη

05/05/2020
looja Volker Ludwig
Keel: EL
Document available also in: EN DE

Reading time approximately 4 minutes - Read, like, comment!

Original language: EN


Τα σχολεία και τα πανεπιστήμια πρέπει να διδάσκουν θεωρητικές γνώσεις σχετικά με την κυκλική οικονομία, αλλά ταυτόχρονα και να υποστηρίζουν την καλλιέργεια μιας νοοτροπίας αειφορίας και οικολογικά υπεύθυνης στάσης πολιτών έξω από τις αίθουσες διδασκαλίας και διαλέξεων.

SCRCE Sokrates and Plato in school and university for circular economy

Socrates and Platon from School to University by Dr. Volker Ludwig (CC-BY 4.0

.

Κυκλική Οικονομία: Ένα εναλλακτικό μοντέλο ανάπτυξης για ένα βιώσιμο μέλλον

Οι καθιερωμένες οικονομικές πρακτικές, που επικρατούν στις οικονομικές διαδικασίες παραγωγής, κατανάλωσης και ανάπτυξης σε παγκόσμιο εύρος, κυριαρχούνται από μια γραμμική διαδικασία-κληροδότημα του μεταπολεμικού μοντέλου βιομηχανικής ανάπτυξης, το οποίο βασίζεται στο πρότυπο «παραγωγής-χρήσης-απόρριψης». Στην πραγματικότητα, το πρότυπο αυτό αποτελεί την κοντόφθαλμη έννοια της ανάπτυξης που θέτει σε κίνδυνο την επάρκεια πόρων στο βραχυπρόθεσμο μέλλον και επιβαρύνει το περιβάλλον, μέσω της υπερπαραγωγής αποβλήτων και της εκπομπής των αερίων του θερμοκηπίου. Ωστόσο, η περιβαλλοντική υποβάθμιση και κατά συνέπεια η υποβάθμιση της ανθρώπινης ευημερίας, δεν είναι αποτελεί αναπόφευκτο τέλμα, υπό την προϋπόθεση ότι οι σύγχρονες κοινωνίες να είναι διατεθειμένες να αναπροσαρμόσουν τις τρέχουσες οικονομικές πρακτικές και να υιοθετήσουν βιώσιμες και διορατικές στρατηγικές σύμφωνα με τις επιταγές του πεπερασμένου των φυσικών πόρων, και φυσικά της κλιματικής αλλαγής.

Για το σκοπό αυτό, είναι σημαντικό να προχωρήσουμε προς ένα εναλλακτικό μοντέλο που είναι σε θέση να μειώσει τον κίνδυνο έλλειψης πόρων και να ανταποκριθεί στις πρωτοφανείς προκλήσεις για το κλίμα, όπως το μοντέλο της κυκλικής οικονομίας (Circular Economy/CE). Ωστόσο, η μετάβαση στην κυκλική οικονομία μπορεί να νοηθεί μόνο ως μια συστημική αλλαγή, η οποία απαιτεί αλλαγές τόσο σε οικονομικό, όσο και σε πολιτικό και κοινωνικοπολιτιστικό επίπεδο.

Αλλαγή «εκ των κάτω προς τα άνω»  (bottom-up) μέσω της εκπαίδευσης

Η εργασία και η έρευνα των οργανώσεων-εταίρων «, στο πλαίσιο του έργου μας Βιωσιμότητα μέσω της Διασυνοριακής Κυκλικής Οικονομίας» (Sustainability through Cross-Border Economy/SCRCE), έδειξαν ότι οι οργανισμοί και οι επιχειρήσεις αναγνωρίζουν ολοένα και περισσότερο τις ευκαιρίες που παρέχει η το μοντέλο της CE και σημειώνουν πρόοδο στην εισαγωγή βιώσιμων πρακτικών στη λειτουργία τους. Ωστόσο, η βιομηχανία και η τεχνολογική καινοτομία από μόνες τους δεν επαρκούν για να επιτευχθούν οι συστημικές αλλαγές που απαιτούνται για την πραγματική μεταμόρφωση του τρέχοντος οικονομικού μοντέλου. Οι βιώσιμες αλλαγές προϋποθέτουν μετάβαση από τις ατομικές συμπεριφορές στη συλλογική / πολιτιστική υιοθέτηση των αρχών της CE. Έτσι, είναι επιτακτική η ανάγκη, μέσω της εκπαίδευσης από τις πρώτες ηλικίες έως την τριτοβάθμια εκπαίδευση, να ενσταλάξουμε νέα οράματα για την κοινωνία και την οικονομία μας όσον αφορά τη βιωσιμότητα και την φιλική προς το περιβάλλον ανάπτυξη.

Παρακάτω, αναπτύσσεται μια σειρά συστάσεων σχετικά με στρατηγικές σχολικής και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που θα μπορέσουν να εξοπλίσουν τους νέους με τα κατάλληλα εφόδια ώστε να μεταμορφωθούν σε φορείς της αλλαγής για τη μετάβαση στο μοντέλο της κυκλικής οικονομίας. Για να επιτευχθεί αυτό, τα ακόλουθα δεν συμμορφώνονται μόνο με την εννοιολογική γνώση του CE, αλλά εστιάζουν στην καλλιέργεια μιας νοοτροπίας βιωσιμότητας και μιας οικολογικά υπεύθυνης ταυτότητας των πολιτών.

Προσεγγίσεις καλλιέργειας των αρχών της κυκλικής οικονομίας από μικρή ηλικία

Δεδομένου ότι η πρώιμη παιδική ηλικία αποτελεί πλέον διαπλαστική περίοδο ενός ανθρώπου, είναι εξαιρετικά σημαντικό να επενδύσουμε στο αντίστοιχο επίπεδο εκπαίδευσης σε ότι αφορά τις έννοιες και τις αρχές της βιωσιμότητας και στην συνειδητοποίηση του άρρηκτου δεσμού μεταξύ της ανθρώπινης ζωής και της ποιότητάς της με το φυσικό περιβάλλον. Στα πλαίσια μιας εκπαίδευσης που ξεφεύγει από τα στενά όρια της «διάλεξης», τα παιδιά θα μπορούσαν να συμμετέχουν σε εμβριθείς συζητήσεις σχετικά με τις σύγχρονες καταναλωτικές συνήθειες και άμετρους τρόπους ζωής, αλλά και σχετικά με τη σημασία και τις πιθανές δράσεις προστασίας του περιβάλλοντος. Για παράδειγμα, τα παιδιά μπορούν να εξοικειωθούν με τις αρχές 7R για αειφόρο ανάπτυξη (μείωση, επαναχρησιμοποίηση, ανακύκλωση, σεβασμός, επισκευή, αναστοχασμός και απόρριψη) και να διερευνήσουν πώς αυτές οι αρχές μπορούν να εφαρμοστούν στην καθημερινότητά τους, καθώς και να κληθούν να βρουν «κυκλικές» εφαρμογές και χρήσεις οικείων αγαθών (τρόφιμα, παιχνίδια κ.λπ.).

Kάθε αποτελεσματική μεταρρύθμιση των προγραμμάτων σπουδών σχετικά με την κυκλική οικονομία, σε όλα τα επίπεδα της σχολικής εκπαίδευσης, οφείλει να συνοδεύεται από την αντίστοιχη επένδυση, εκ μέρους των πολιτικών υπευθύνων, στην κατάρτιση των εκπαιδευτικών, ώστε να κατανοήσουν τον βασικό ρόλο που διαδραματίζουν στην οικοδόμηση μιας κυκλικής και βιώσιμης κοινωνίας και να αναπτύξουν τις απαραίτητες δεξιότητες για αποτελεσματική διαπαιδαγώγηση, χρησιμοποιώντας σύγχρονες εκπαιδευτικές μεθόδους. Σε αυτό το πλαίσιο, μπορούν να συμπεριληφθούν εκπαιδευτικά προγράμματα peer-to-peer και εκμάθηση εκτός τάξης, πολλαπλασιάζοντας τη θετική επίδραση των προγραμμάτων σπουδών με γνώμονα την αειφορία που οι εκπαιδευτικοί θα παραδώσουν στους μαθητές τους.

Επιπρόσθετα, ο κοινωνικός προσανατολισμός της εκπαίδευσης μπορεί να είναι αποτελεσματικός μόνο εάν καθοδηγείται από ορισμένες κρίσιμες αρχές και μεθόδους διδασκαλίας, αυτές που διευκολύνουν μια διαδικασία προβληματισμού ως προετοιμασία δράσης για προσωπικές και κοινωνικές αλλαγές. Συγκεκριμένα, οι μέθοδοι αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν την ενθάρρυνση των μαθητών να επανεξετάσουν τις κοινωνικές δομές, την αλλαγή της δυναμικής της τάξης (τοποθέτηση των μαθητών στο ρόλο του εκπαιδευτή των συνομηλίκων τους), καθώς και τη σύνδεση της θεωρητικής γνώσης με τη δράση.

Προσεγγίσεις καλλιέργειας των αρχών της κυκλικής οικονομίας μέσω της Ανώτατης Εκπαίδευσης

Σχετικά με το ρόλο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, θα μπορούσε να αποδειχθεί εξίσου κρίσιμος, δεδομένου ότι είναι η ανώτατη εκπαίδευση αποτελεί την κρίσιμη περίοδο διαμόρφωσης των ικανοτήτων και της νοοτροπίας των περισσότερων επαγγελματιών σε καίριες θέσεις, επομένως μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην ενίσχυση των απαιτούμενων αλλαγών μέσω της διδασκαλίας, της εφαρμοσμένης έρευνας, καθώς και της συνεργασίας με πρωτοβουλίες που καθοδηγούνται από τη βιομηχανία ή τους φοιτητές.

Τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης είναι σε θέση να διευρύνουν τη μάθηση σχετικά με την κυκλική οικονομία όσον αφορά «θέματα και μεθόδους μετάβασης» (μοχλοί πολιτικής, ο ρόλος των εργαλείων ICT κ.λπ.). Μπορούν επίσης να εμπλέκουν περισσότερους κοινωνικούς επιστήμονες στις προσπάθειες μετάβασης, συμπεριλαμβάνοντας τις έννοιες της κυκλικής οικονομίας σε τμήματα οικονομικών, πολιτικών επιστημών, κοινωνιολογίας και παιδαγωγικών σχολών. Έξω από την αίθουσα διαλέξεων, τα ιδρύματα μπορούν να προωθήσουν ενεργά την «νοοτροπία βιωσιμότητας» μέσω της εφαρμογής εξωσχολικών δραστηριοτήτων που σχετίζονται με την κυκλική οικονομία, πρωτοβουλιών καθαρής ενέργειας στην πανεπιστημιούπολη και φοιτητικής λέσχης μηδενικής απόρριψης.

Επιπλέον, ο καταλυτικός ρόλος των Πανεπιστημιακών Ιδρυμάτων στην έρευνα μπορεί να συμβάλει στην απαιτούμενη μετάβαση στο μοντέλο της κυκλικής οικονομίας, μέσω της συμβολής των ερευνητικών ευρημάτων στην καινοτομία, καθώς και της παροχής νέας γνώσης που είναι πολύτιμη τόσο για την αγορά όσο και για τη βιομηχανία. Συγκεκριμένα, τα Πανεπιστήμια μπορούν να προχωρήσουν σε συνεργασίες με τοπικές επιχειρήσεις και βιομηχανίες, κερδίζοντας αμοιβαία οφέλη και εισάγοντας άμεσα πλαίσια εφαρμογής της κυκλικής οικονομίας σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Η παροχή αποδεικτικών στοιχείων για τη ζήτηση δεξιοτήτων που σχετίζονται με την κυκλική οικονομία, καθώς και η προσαρμογή των προγραμμάτων σπουδών σε αυτόν τον σκοπό θα μπορούσε επίσης να πυροδοτήσει έναν ενάρετο κύκλο εργασιακών δομών βιωσιμότητας. Επιπλέον, οι επενδύσεις στην έρευνα που εξετάζει μεθόδους υλοποίησης της κυκλικής οικονομίας σε τοπική, αλλά και διεθνή κλίμακα, πολλαπλασιάζουν τα προαναφερθέντα οφέλη, καθώς και τον αριθμό των δικαιούχων.

Τα Ιδρύματα Ανώτατης Εκπαίδευσης μπορούν επίσης να ενισχύσουν τη βιωσιμότητα παρέχοντας εκπαιδευτικούς χώρους, όπου οι μελλοντικοί επαγγελματίες θα καλλιεργούν αποτελεσματικά την περιβαλλοντική και κοινωνική τους ευσυνειδησία, μέσω της παροχής  εφαρμόσιμων και καινοτόμων δράσεων που προωθούν τη δέσμευση για ανάληψη κατάλληλης δράσης (π.χ. διοργάνωση μιας Πράσινης Ημέρας). Επίσης, η δημιουργία ενός ταμείου για φοιτητές και ερευνητές, διαθέσιμο για την έναρξη των δικών τους, σύμφωνων με τις αρχές της κυκλικής οικονομίας πρωτοβουλιών, θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως εκκολαπτήριο για «πράσινες» και «κυκλικές» επιχειρήσεις.

Εν κατακλείδι

Συμπερασματικά, η υιοθέτηση μιας νέας «κυκλικής» νοοτροπίας στην εκπαίδευση, παράλληλα με την προσαρμογή των προγραμμάτων σπουδών και εκπαιδευτικών στρατηγικών θα μπορούσε να αποδειχθεί η κινητήριος δύναμη μετατροπής της σύγχρονης οικονομίας σε ένα μοντέλο ανάπτυξης περισσότερο καινοτόμο, και λιγότερο δαπανηρό, επιβλαβές και αδιέξοδο. Μια ρηξικέλευθη εκπαιδευτική προσέγγιση θα μπορούσε να μας βοηθήσει να διαπλάσουμε τους μελλοντικούς πολίτες με μεγαλύτερη περιβαλλοντική ευσυνειδησία και πιο βιώσιμες συνήθειες. Τα οφέλη της εκπαίδευσης για την κυκλική οικονομία θα είναι ευρέως διαδεδομένα μόνο όταν λάβουμε τα μέτρα για να μεταδώσουμε τις σωστές αξίες και μηνύματα από την πρώιμη παιδική ηλικία έως την ενηλικίωση και την τριτοβάθμια εκπαίδευση, και από τους εκπαιδευτικούς και τις μεθόδους μέσα στην τάξη στο ευρύτερο πλαίσιο μάθησης και στο σύνολο κοινότητα.


Λίγα λόγια για τους συγγραφείς:

Η Ελιάνα Βασιλείου σπούδασε Μοριακή Βιολογία & Βιοτεχνολογία και απέκτησε το πτυχίο MSc από το Πανεπιστήμιο Radboud στην Ολλανδία, στη Γνωστική Νευροεπιστήμη. Tα τελευταία 2 χρόνια εργάζεται ως project manager προγραμμάτων της ΕΕ, ως μέλος της ΜΚΟ EKO, στην Ελλάδα,  κατέχει συσσωρευμένη εμπειρία στην εργασία με τη νεολαία (youth work) και στη διαχείριση ομάδων, ενώ στα βασικά ενδιαφέροντά της ανήκουν θέματα περιβαλλοντικής και κοινωνικής βιωσιμότητας. Ήταν ενεργό μέλος από την έναρξη του προγράμματος SCRCE ως και την ολοκλήρωσή του.

.

.

Ο Στέλιος Αρβανιτίδης σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και σήμερα είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Πολιτικής Οικονομίας στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ενδιαφέρεται επίσης για την Ευρωπαϊκή πολιτική, αρθρογραφεί στο Παρατηρητήριο Διεθνών και Ευρωπαϊκών Υποθέσεων του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, και αποτελεί ενεργό μέλος της ομάδας νεολαίας της ΕΚΟ.

.


Read more from the SCRCE project:

Sustainability through Cross Border Circular Economy (SCRCE)

Participation and Cross-Border Circular Economy (SCRCE)

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn Share on email