Pasar al contenido principal
Blog
Blog

Edukacja zdrowotna skierowana do pracowników - jak ją prowadzić, żeby miała sens?

Tekst dotyczy metodyki promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej skierowanej do pracowników w firmach. Wskazuje ważne elementy metodyki takich działań i odsyła do istotnych materiałów edukacyjnych dla praktyków.

Mało kto zaprzeczy, że zdrowie pracowników jest wartością dla każdego odpowiedzialnie funkcjonującego biznesu. Działania na rzecz zdrowia pracowników są też obecnie w pewnym sensie modne i wykorzystywane przez firmy w celach reklamowych a także w działaniach public relations zarówno tych kierowanych na zewnątrz  (np. do klientów firmy), jak i tych wewnętrznych, których odbiorcami są głównie pracownicy. Mówi się o tym, że działania tego typu przynoszą też wymierny efekt a zainwestowane w nie środki, zwracają się inwestującym w takie działania organizacjom. Nie jest łatwo obliczać takie korzyści, ale rzeczywiście dbałość o zdrowie pracowników może oznaczać niższą absencję chorobową, zwiększenie produktywności, czy lepsze relacje społeczne w miejscu pracy. Istnieją jednak badania, który na taki pozytywny związek wskazują. Sporo jest też potencjalnych efektów, które trudno zmierzyć, tj. większa identyfikacja pracowników z firmą. Oczywiście działania tego typu, przyniosą efekty jedynie wtedy kiedy są poprawnie prowadzone. Jeśli tak nie będzie, to może im towarzyszyć nie tylko brak efektów, ale także negatywne rezultaty tj. podwyższony poziom stresu czy zniechęcenie pracowników. Kluczowa jest tu zatem prawidłowa metodyka działań.

  

   

Od edukacji zdrowotnej do promocji zdrowia

W tekście tym będę odnosił się do warunków skuteczności działań prowadzonych przez różne organizacje na rzecz zdrowia swoich pracowników. Wiele osób rozumie takie działania jako różnego rodzaju działania edukacyjne/szkolenia dotyczące zagrożeń zdrowia oraz przekazujące informacje jak zdrowo żyć. Należy jednak zaznaczyć, iż działania z obszaru edukacji zdrowotnej to jedynie część szerszych kompleksowych rozwiązań, które może wprowadzać zakład pracy, chcący wspierać zdrowie pracowników. Takie kompleksowe, systemowo wprowadzone, działania nazywane są promocją zdrowia. Koncepcję promocji zdrowia w środowisku pracy od wielu lat rozwija Krajowe Centrum Promocji Zdrowia w Miejscu Pracy zlokalizowane w Instytucie Medycyny Pracy im. J. Nofera w Łodzi. Pracownicy tego Centrum od wielu lat badają  problematykę zachowań zdrowotnych pracujących oraz działania prozdrowotne realizowane w polskich zakładach pracy. Jednocześnie Centrum prowadzi i prowadziło wiele projektów wdrożeniowych, pomagając polskim firmom wdrażać profesjonalne programy promocji zdrowia, dotyczące konkretnych problemów, tj. palenie tytoniu w miejscu pracy, stres, czy problem używania substancji psychoaktywnych. Strona internetowa  Centrum (https://promocjazdrowiawpracy.pl/krajowe-centrum/o-nas/) jest bogatym źródłem materiałów edukacyjnych ale także informacji na temat zrealizowanych badań, projektów i możliwości wsparcia dla firm. Jest tam także sporo podręczników opisujących szczegółowo metodykę planowania, wdrażania i oceny programów promocji zdrowia w miejscu pracy.

Nowoczesna koncepcja promocji zdrowia w miejscu pracy w ujęciu Krajowego Centrum Promocji Zdrowia w Miejscu Pracy (Korzeniowska, 2012) przyjmuje następujące główne założenia:

  • rozumienie  zdrowia w sposób pozytywny, nie tylko jako brak choroby. Oznacza to, że działania promocji zdrowia stanowczo wykraczają poza wąskie inicjatywy typu walka z otyłością, walka z paleniem i mogą odnosić się do wspierania zdrowia także tych osób, które nie przejawiają poważniejszych problemów ze zdrowiem i nie podejmują negatywnych zachowań zdrowotnych. Warto by główny temat i cel programu promocji zdrowia sformułowany był w sposób pozytywny, np. Wspieranie niepalenia w miejscu pracy.
  • podmiotowy i partycypacyjny charakter oddziaływań, nie dla (albo co gorsza przeciwko) pracownikom, ale wraz z nimi. Ważne jest zatem rozpoznanie potrzeb pracowników, konsultowanie i ewaluacja działań z zakresu promocji zdrowia oraz angażowanie pracowników do ich wdrażania. Zgodnie z tym ujęciem dba się także o to, aby działania promocji zdrowia stanowiły ofertę dla wszystkich grup pracowników i nie wykluczały żadnych grup pracowników, np. osób starszych, czy o niższym statusie edukacyjnym.
  • uwzględnienie całości warunków struktur i mechanizmów społecznych występujących w zakładzie pracy (tzw. podejście siedliskowe). Wąsko rozumiane działania edukacyjne nie przynoszą spodziewanych efektów i jak pokazuje wiele wyników badań zrealizowanych w Krajowym Centrum działania takie (np. rozdawanie ulotek, czy pogadanki) nie są wysoko cenione przez pracowników. Nie oznacza to, że edukacja zdrowotna jest zbędna. Musi ona jednak być dobrze zaplanowanym elementem szerszych działań zakładu, który zaczyna stwarzać warunki inspirujące pracowników do podejmowania i utrzymywania prozdrowotnych wyborów.

Wracając do wspomnianej wyżej dobrej metodyki wdrażania programów promocji zdrowia przedstawiam niżej podstawowe jej założenia (Korzeniowska i in., 2009):

  1. Promocja zdrowia to działalność zespołowa. Warto zebrać w zakładzie pracy zespół osób obejmujący przedstawicieli różnych grup w zakładzie pracy. W zespole modelowo pojawia się kilka różnych ról. Należy do nich lider, posiadający wiedzę dotyczącą metodyki promocji zdrowia oraz cechy i umiejętności umożliwiające mu stworzenie wizji i planu działań oraz efektywne jego wdrażanie. Obok lidera mamy osobę odpowiedzialną za prezentowanie programu (komunikację) zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz firmy). W zespole są także eksperci posiadający praktyczną i teoretyczną wiedzę dotyczącą tematu programu (np. sposobów rzucania palenia w programie antytytoniowym) oraz osoby bezpośrednio wdrażające program (np. prowadzące zajęcia sportowe). Konieczny jest udział w zespole przedstawicieli pracowników.
  2. Program musi rozpoczynać dobra diagnoza zarówno problemów, jak i potrzeb pracowników. Jeżeli więc planujemy działania związane z problemem palenia tytoniu w miejscu pracy to warto różnymi metodami rozpoznać ilu pracowników pali w miejscu pracy, ilu rozważa rzucenie palenia i czy i jakiego wsparcia chciałoby od zakładu pracy. Można także przeanalizować jakie problem przynosi palenie w miejscu pracy (np. niższy efektywny czas pracy, konflikty między pracownikami, zagrożenie pożarowe, itp.). Taka diagnoza jest potrzebna dla dobrego zaplanowania oferty w ramach programu promocji zdrowia ale jej wybrane wyniki mogą także być zaprezentowane w momencie rozpoczęcia działań.
  3. Od momentu wdrożenia programu trzeba regularnie monitorować nie tylko jego efekty, ale też to jak cały program i jego elementy są oceniane przez odbiorców. Bardzo ważne jest sprawdzanie, czy jakieś elementy programu nie okazują się mało skuteczne, lub czy nie budzą negatywnych emocji. Chodzi o to, żeby na bieżąco modyfikować te elementy programu, które się nie sprawdzają oraz intensyfikować i rozbudowywać te, które są korzystne.
  4. Program powinien okresowo uwzlędniać ewaluację efektów (np. zmniejszenie absencji, większa produktywność, reedukacja poziomu stresu/wypalenia zawodowego). Wyniki takiej ewaluacji z jednej strony potwierdzają adekwatność zrealizowanych działań, z drugiej są argumentem za ich kontynuacją.
  5. Szczególną uwagę należy zwrócić na metodykę promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej kierowanej do tzw. grup defaworyzowanych, czyli np. pracowników o niskim statusie edukacyjnym. W tym przypadku jest dużo łatwiej o prowadzenie działań, które nie są dobrane do potrzeb odbiorców, a w efekcie nie przynoszą efektów (więcej o tym można przeczytać w publikacji – Pyżalski, 2010).
  6. Warto dobrze zaplanować promocję projektu, używając wiele różnych kanałów i mediów a także sposobów prezentacji. W przypadku, gdy mieści się to w strategii wizerunkowej firmy, można prezentację programu uczynić jej elementem.

Przedstawiony tu tekst, oczywiście jedynie zaznacza ważne elementy związane z promocją zdrowia w miejscu pracy. Pod każdym ważnym elementem ukrywa się wiele wiedzy, rozwiązań metodycznych i pułapek wdrożeniowych. Tekst ten ma zatem służyć jako rodzaj mapy, inspiracji dla osób podejmujących praktycznie działania na rzecz zdrowia pracowników. Żeby zrobić to dobrze, warto najpierw poszerzyć swoją wiedzę i prawidłowo taki program zaplanować. Brak planowania w tym zakresie to planowanie porażki!

Literatura

Korzeniowska E. Polscy pracownicy o wykorzystywaniu nowych mediów w edukacji zdrowotnej i promocji zdrowia w miejscu pracy. Studia Edukacyjne, 2012;23: 163-181.

Korzeniowska, E., Wojtaszczyk P., Puchalski K., Pyżalski J., Goszczyńska E., Haratau T. (2009). Project management in workplace health promotion. W: Workplace health promotion. Definitions, methods and techniques.University Medical Centre, Bukareszt: Romtens.

Pyżalski J. (2010). Metodyka edukacji zdrowotnej osób o niskim poziomie wykształcenia – przegląd propozycji, w: Korzeniowska E., Puchalski K. (red.), Nisko wykształceni pracownicy a zdrowie – wyzwania dla edukacji zdrowotnej, Ryga:  Stradins University.

Login (2)

Users have already commented on this article

Inicia sesión o Regístrate para publicar comentarios.

Want to write a blog post ?

Don't hesitate to do so! Click the link below and start posting a new article!

Últimos debates

Enfoques temáticos de la EPALE 2021. ¡Empecemos!

Os invitamos a enriquecer con vuestras aportaciones y conocimientos lo que va a ser un año intenso. Empecemos por participar en este debate en línea. El debate en línea tendrá lugar el martes 9 de marzo de 2021 de 10 a 16 horas CET. La discusión escrita será introducida por un directo con una introducción a los focos temáticos de 2021, y será presentada por Gina Ebner y Aleksandra Kozyra de la AEEA en nombre del Consejo Editorial del EPALE.

Más

Discusión de EPALE: Aprendizaje mixto en la educación de adultos

En este contexto, el jueves 26 de noviembre de 2020, a partir de las 10.00 horas hasta las 16.00 horas CET, EPALE acogerá un debate en línea sobre el aprendizaje mixto en la educación de adultos. El debate tendrá un nuevo formato, comenzando a las 10 con una transmisión en vivo de 30 minutos, acompañado y seguido por el debate sobre los comentarios de la plataforma.

Más

Debate en EPALE: inclusión social de la población envejecida y aprendizaje intergeneracional

El miércoles 28 de octubre, a partir de las 10 a.m. CEST, EPALE acogerá un debate en línea sobre la inclusión social de la población envejecida y el aprendizaje intergeneracional. Los comentarios estarán abiertos el 19 de octubre para que los participantes puedan presentarse y enviar sus comentarios con antelación. ¡Únete a nuestro debate en línea!

Más