chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

Electronic Platform for Adult Learning in Europe

 
 

Blog

Jak pokonać barierę językową?

17/07/2018
by Małgorzata Mazurek
Language: PL

W letnich miesiącach więcej podróżujemy i kiedy podczas zagranicznych wakacji przychodzi nam komunikować się w obcym języku, którego uczymy się od dawna i wydaje nam się, że sporo już umiemy, nagle dopada nas jakiś paraliż, zapominamy obce słowa, o gramatyce nie wspominając i dukamy coś nieśmiało, pewni, że robimy z siebie głupców.

Ten sam problem może się pojawić, kiedy w pracy musimy niespodziewanie odebrać telefon w obcym języku lub odpowiedzieć na pytania obcojęzycznego gościa. Cóż to takiego? - Owiana złą sławą bariera językowa.

/en/file/pexels-photo-1181717jpegpexels-photo-1181717.jpeg

Co to jest bariera językowa?

Według słownika języka polskiego PWN bariera językowa to „trudności w porozumiewaniu się związane z nieznajomością obcego języka”. Ale innym istotnym pytaniem wydaje się być to skąd ona się bierze? Jakie są jej przyczyny? I jak ją pokonać?

Bariera językowa pojawia się nie tylko, gdy próbujemy rozmawiać w obcym języku za granicą, ale również w sali szkoleniowej. Nasuwa się więc pytanie czy powodowana jest tymi samymi przyczynami? Co zatem sprawia, że mamy trudność w komunikowaniu się przy użyciu obcego języka?

Skąd się bierze bariera językowa

Kiedy zapytałam na swojej fejsbukowej tablicy „Skąd się bierze bariera językowa?” pojawiły się różne odpowiedzi. Najczęstsze stwierdzenia mówiły o strachu przed oceną, zrobieniem z siebie pośmiewiska, utratą twarzy, braku pewności siebie czy wiary we własne umiejętności. Padł także argument o braku wiedzy, czyli znajomości leksyki i gramatyki, która uniemożliwia skuteczną komunikację.

W rezultacie tamtej sondy napisałam na swoim blogu artykuł zatytuowany "Language barrier and how to overcome it" skierowany do osób uczących się, w którym piszę o tym jak radzić sobie z barierą językową. A w tym miejscu chciałabym się skupić na tym co może zrobić nauczyciel, żeby pomóc dorosłym uczniom pokonać barierę komunikacyjną.

Bo jeśli się nad tym zastanowić, bariera językowa, poza tym, że w naszej głowie, poniekąd zaczyna się w klasie, podczas zajęć językowych. Gdzie niestety często słyszymy pierwsze słowa niekonstruktywnej krytyki („źle!”), dostajemy nieskuteczne narzędzia do nauki (listy słówek bez kontekstu) i często nie mamy okazji ćwiczyć swoich umiejętności w praktyce (czyli po prostu mówić).

Rola nauczyciela w niwelowaniu bariery językowej

To sala szkoleniowa musi stać się poligonem ćwiczebnym w walce z enigmatyczną barierą językową. W jaki sposób?

1. Nauczyciel powinien stworzyć dorosłym kursantom warunki do przetestowania swoich możliwości, czyli po prostu okazje do mówienia (i słuchania) w języku obcym. Sala szkoleniowa może być bezpiecznym miejscem, w którym słuchacze będą mogli wypróbować swoje umiejętności pod okiem nauczyciela i wśród innych osób o podobnych umiejętnościach.

2. Zamiast blokującej krytyki uczący się powinni otrzymać konstruktywny feedback (o czym więcej piszę w tym artykule na EPALE: Jak motywować przez ocenę) dający możliwość uczenia się na własnych błędach. Zamiast ogólnej, nic niewnoszącej krytyki warto, by nauczyciel zadbał o pozytywną informację zwrotną, odnoszącą się do konkretnych problemów ucznia, ale podkreślającą też mocne strony, na których można bazować by pokonać trudności. Należałoby też wskazać uczniom praktyczne sposoby rozwiązania trudności i trenowania pożądanych umiejętności.

3. Poprzez proponowanie, pokazywanie i wspólne testowanie skutecznych narzędzi, nauczyciel powinien zachęcać uczniów do większej autonomii i przejęcia odpowiedzialności za własną naukę oraz strategicznego do niej podejścia, zamiast polegania wyłącznie na nauczycielu i zadanych przez niego zadaniach. Warto pokazać uczącym się, że to w głównej mierze od nich zależy ich własny sukces, a nauczyciel może służyć jako osoba wskazująca kierunek, pokazując narzędzia, pomagając monitorować postępy. Ale kiedy kurs się kończy dobrze byłoby, żeby uczący się byli przygotowani na to, by wziąć ster we własne ręce, a oddanie tego steru w ręce przygotowanych do tego osób jest również rolą nauczyciela.

Podsumowując, bariera językowa często zaczyna się już w sali szkoleniowej, więc niech sala ta stanie się też miejscem, gdzie nauczyciel razem z uczniami świadomie podejmują  konkretne kroki w celu jej zniwelowania. To nauczyciel powinien zdawać sobie sprawę z jej istnienia i świadomie podejmować kroki przeciwdziałające jej wzmacnianiu w klasie, co powinno przełożyć się również na jej niwelowanie w sytuacjach pozaszkoleniowych. Dodatkowo rolą nauczyciela jest również wyposażenie kursantów w narzędzia pozwalające im radzić sobie z takimi sytuacjami już po zakończeniu kursu.

Jakie są wasze doświadczenia z barierą językową? Czy stosujecie jakieś sposoby jej niwelowania?

Małgorzata Mazurek – nauczycielka akademicka i tłumaczka. Obecnie wykładowczyni w Akademii Sztuki Wojennej, specjalizująca się w nauczaniu dorosłych i przygotowaniu kandydatów do specjalistycznych egzaminów językowych. Autorka skryptu i podręcznika dla słuchaczy specjalistycznych kursów językowych w dziedzinie wojskowości. Prowadzi blog www.stanagexpert.com (link is external). Ambasadorka EPALE.

Zobacz także:

Jak motywować przez ocenę w nauce języków obcych, czyli 5 elementów skutecznego uczenia (się). Bariera językowa, ocenianie kształtujące i motywacja

STORYTELLING w nauce języków

Jak wykorzystywać MEDIA SPOŁECZNOŚCIOWE W EDUKACJI JĘZYKOWEJ DOROSŁYCH. Motywacja, komunikacja, inspiracja i praktyka

Ile dają nam języki obce?

Nauczyciel – mentor, przewodnik, wykładowca? Role nauczyciela języków obcych w edukacji dorosłych

    

Jesteś zainteresowany edukacją językową? Szukasz inspiracji, sprawdzonych metod i niestandardowych form?

Tutaj zebraliśmy dla Ciebie wszystkie artykuły na ten temat dostępne na polskim EPALE! 

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn
Refresh comments Enable auto refresh

Displaying 1 - 10 of 11
  • Karolina Drabik's picture
    Myślę, że problem bariery językowej towarzyszy dużej ilości osób, ponieważ sama podczas zagranicznych wyjazdów dostaję jak zostało wspomniane w artykule tzw. "paraliżu" w momencie, kiedy chcę się porozumieć z kimś w obcym języku. Zawsze w głowie układam zdania w języku angielskim tak, aby były one jak najbardziej poprawne gramatycznie, jednak w momencie gdy zapomnę chociaż jednego słówka powstaje potężna blokada, która jest dla mnie zupełnie nie do pokonania. Ciekawym doświadczeniem dla mnie jest to, że w trakcie wyjazdów bliskie mi osoby, które nie miały w ogóle styczności z językiem angielskim bądź nie uczyły się go zbyt wiele potrafiły być bardziej otwarte na rozmowę z obcokrajowcami, a co więcej... potrafiły się nawet porozumieć bardziej ode mnie, używając gestów i pojedynczych słówek.
  • Martyna Cieśla's picture
    Moim zdaniem bariera językowa nie wynika tylko z nieznajomości języka obcego. Podczas obowiązkowych zajęć na uniwersytecie, które były prowadzone w języku angielskim (choć nie dotyczyły języka angielskiego), pod koniec semestru prawie wszyscy uczestnicy milczeli. Co więcej, milczeli też zagraniczni studenci, którzy doskonale mówili po angielsku. Wykładowca ocenianiem wypowiedzi innych doprowadził do tego, że osoby, które na początku semestru były aktywne, zupełnie się wycofały. Z pewnością nie pomogło też to, że wytykał błędy gramatyczne czy leksykalne w sposób, który sprawiał, że studenci czuli się fatalnie i wstydzili się mówić nie przed grupą, a przed prowadzącym.
    Myślę, że każda osoba, która prowadzi szkolenia, a w szczególności szkolenia w języku obcym, powinna zapoznać się ze sposobami demontowania bariery językowej i zachęcania uczestników do dyskusji. Wydaje mi się, że bariera ta w dużej mierze uzależniona jest od świadomego "chcę" prowadzącego - przecież przede wszystkim trzeba chcieć stworzyć bezpieczną przestrzeń dla uczestników.
  • Małgorzata Mazurek's picture
    Zgadzam się w pełni, że to rola wykładowcy czy trenera jest bardzo ważna, wiele zależy też od tego w jaki sposób udziela informacji zwrotnej. Czy jest to konstruktywna krytyka czy wytykanie błędów, które nic nie wnosi. Celem nauczyciela języka obcego, moim zdaniem, powinno być takie pokierowanie nauką by kursanci byli w stanie używać języka w praktyce, co również obejmuje demontowanie bariery językowej. Z pewnością nie sprzyja temu niekonstruktywna krytyka. Więcej o ocenianiu kształtującym i pozytywnej informacji zwrotnej piszę tutaj: /en/node/71725

  • Marta Kosińska's picture
    Mam świeże (sprzed kilku dni) doświadczenie międzynarodowej konferencji w Londynie. Wiodącym językiem był angielski, jednak w kilkudziesięciu różnych wydaniach - najtrudniejsze do zrozumienia dla Polaków były Ghanijskie, Hiszpańskie i Katalońskie. Wspaniałe było natomiast to, że osoby z tych krajów, pomimo bardzo trudnego rodzimego akcentu - po prostu mówiły i nie traciły na swojej komunikatywności. Trudnym doświadczeniem było także słuchanie ludzi, dla których rodzimym językiem jest angielski - mamrotanie pod nosem, bez dbałości o zrozumiałą artykulację to standard. Ubawiło mnie, kiedy świeżo poznana edukatorka z Nowej Zelandii powiedziała mi, że nie jest w stanie zrozumieć niektórych Brytyjczyków! Po tym doświadczeniu sądzę, że oprócz barier językowych, niezwykle ważne jest także nastawienie na komunikację, na partnerów interakcji, na bycie zrozumiałym, na szukanie wspólnych kontekstów ułatwiających rozumienie - często skomplikowanych treści. 
  • Małgorzata Mazurek's picture
    To również można i warto ćwiczyć w sali szkoleniowej. Wszystko zależy od potrzeb uczących się, ale istnienie różnych akcentów czy sam fakt, że w dzisiejszych czasach angielski to Lingua Franca wykorzystywana przez różnych często nierodzimych użytkowników z pewnością można/należy wziąć pod uwagę podczas zajęć językowych.
  • Małgorzata Rosalska's picture
    Zdarza mi się pracować z grupami międzynarodowymi, najczęściej są to grupy polsko-niemieckie. Doświadczenie pokazuje, że wspólne cele i wspólne zadania bardzo szybko przełamują wszelkie bariery. Szczególnie jeśli są to zadania wymagające współpracy, rozwiązywania problemów, mediowania. Istotnym elementem jest tu także poczucie humoru i dystans. Szczególnie wtedy, gdy osoby w grupie prezentują różny poziom zasobów i kompetencji językowych. Ważne jest, aby osoby "biegłe" w języku nie przejmowały roli tłumacza albo osoby dominującej "językowo" w grupie.
  • Małgorzata Mazurek's picture
    Dziękuję za ten komentarz. Przypomina mi on o kolejnej zdobywającej popularność "metodzie" uczenia się języków, a mianowicie CLIL czyli Content and Languuage Integrated Learning, tzn. nauce języka poprzez naukę innych treści, może to być np. projekt do zrealizowania, przy którym wszystkie kroki i działania podejmowane są w języku obcym, czy nauka innych niż język obcy przedmiotów w języku obcym. 
  • Monika Hausman-Pniewska's picture
    Sama jestem ofiarą bariery językowej i z zazdrością patrzę na osoby, które mimo, że mówią niegramatycznie, nie mają problemu, aby się sprawnie komunikować. Patrzę na lekcje językowe z pozycji uczennicy, bo cały czas staram się chodzić na zajęcia i trenerki prowadzącej szkolenia dla osób dorosłych (choć nie językowe). Niestety, rzadko uczestniczyłam w zajęciach językowych, które spełniałyby standardy dobrego warsztatu, a trochę doświadczenia w tym temacie mam. Nawet w bardzo małych grupach nie budowano sytuacji edukacyjnych ani nie dbano o tworzenie bezpiecznej atmosfery, która służyłaby uczeniu się. Kiedyś weszłam do nowej grupy odrobinę spóźniona, nikt nie odpowiedział na moje dzień dobry ani nie powiedział czym się zajmujemy. Szybko zrezygnowałam z tych zajęć. Myślę, że nauczyciele języka obcego mają jeszcze sporo lekcji do odrobienia z tematu - jak pracować z ludźmi i efektywnie uczyć. Może wtedy bariery językowe nie byłyby takie straszne. 
  • Małgorzata Mazurek's picture
    To jakaś istotna luka w edukacji nauczycieli; psychologia, umiejętności trenerskie, projektowanie szkoleń/kursów czy choćby dokształcanie to istotne elementy, których zdecydowanie brakuje w przygotowaniu nauczycieli do pracy z ludźmi, z grupami, z kursami.
  • Beata Jurkowicz's picture
    Wydaje mi się, że zdecydowanie większym problemem jest bariera w sali szkoleniowej, anieli bariera komunikacyjna w kontaktach bezpośrednich z obcokrajowcami. Wtedy bowiem skupiamy się na tym, aby się "dogadać". W sali szkoleniowej częściej zastanawiamy się nad doborem słownictwa, skupiamy się na formach gramatycznych, porównujemy swoje kompetencje z innymi słuchaczami. Z własnego doświadczenia wiem, że nie każdy nauczyciel języka obcego potrafi poradzić sobie z barierami językowymi osób, które naucza.