chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

Electronic Platform for Adult Learning in Europe

 
 

Blog

Jak motywować przez ocenę w nauce języków obcych, czyli 5 elementów skutecznego uczenia (się). Bariera językowa, ocenianie kształtujące i motywacja

26/06/2018
by Małgorzata Mazurek
Language: PL

Czy ocena może pozytywnie motywować? Zbyt często strach przed ośmieszeniem (się) czy negatywnym komentarzem powstrzymuje uczących się dorosłych przed mówieniem w języku obcym i paraliżuje w sytuacjach komunikacyjnych w obcym języku, najpierw w sali szkoleniowej, a potem w życiu. Czyż słynna bariera językowa to nie przejaw tej właśnie obawy, że zostaniemy negatywnie ocenieni?

Paradoksalnie, odpowiednie podejście do oceniania w nauce języków osób dorosłych może przyczynić się do większej efektywności nauki, autonomii, motywacji i samooceny ucznia, które pomagają w przełamaniu bariery językowej. Wystarczy zastosować ocenianie kształtujące dostosowując jego zasady do potrzeb nauki języka i osób dorosłych.

1. Przejęcie odpowiedzialności

Często słuchacze przychodzą na lekcję języka obcego z określonymi oczekiwaniami. Spodziewają się, że to lektor nauczy ich języka. Zakładają, że przychodząc na zajęcia oddają całą odpowiedzialność w ręce nauczyciela. Łatwo się domyślić, że takie podejście powoduje bierność w procesie przyswajania wiedzy i nabywania umiejętności. Co zrobić by to osoby uczące się przejęły kontrolę nad tym procesem?

2. Ustalenie celu nauki

Jednym z elementów oceny kształtującej jest wspólne, nauczyciela z uczniami, ustalenie celów procesu dydaktycznego, a następnie monitorowanie postępów w ich osiąganiu. W praktyce szkolenia językowego może to oznaczać wyznaczenie celu np. w postaci przygotowania się do konkretnego egzaminu lub opanowanie konkretnej umiejętności, takiej jak powiedzmy tworzenie i wygłaszanie prezentacji w danym obszarze tematycznym, pisanie e-maili lub raportów. Dodatkowym ułatwieniem będzie stworzenie listy kontrolnej, na której umieścimy konieczne do osiągnięcia celu umiejętności, kroki, elementy, a która następnie pozwoli na monitowanie postępów poprzez cykliczne odznaczanie na liście opanowywanych sukcesywnie umiejętności. Jest to szczególnie istotne w kontekście oceniania kształtującego, którego główną ideą jest gromadzenie wiedzy o postępach właśnie, a nie o osiągnięciach. Oznacza to, że nie mierzymy poziomu opanowania danej umiejętności w porównaniu do standardu, tylko postęp jaki wykonał uczeń (np. nabył nową umiejętność, której wcześniej nie miał).

W ten sposób to nie nauczyciel arbitralnie decyduje o przebiegu procesu dydaktycznego, ale zyskują na niego wpływ sami zainteresowani. Nawet jeśli przygotowują się do standaryzowanego egzaminu, sam proces uczenia się może przebiegać w duchu oceny kształtującej, gdzie to uczący się w dużej mierze decyduje o samym procesie, zyskując przy tym motywację wewnętrzną wynikającą z kontroli nad procesem i częściowego przejęcia za niego odpowiedzialności.

/en/file/pexels-photo-1162964jpeg-0pexels-photo-1162964.jpeg

3. Pozytywna informacja zwrotna (feedback)

Żeby ocena kształtowała świadomego i odpowiedzialnego za swoje postępy ucznia musi opierać się na pozytywnej informacji zwrotnej. Kiedy myśli się stereotypowo o ocenianiu czyichś dokonań podczas zajęć językowych, pierwsze co niestety być może przychodzi nam do głowy to wskazanie błędów i często ogólna krytyka bez zaproponowania rozwiązań. Jak łatwo się domyślić takie ocenianie powoduje raczej pogłębianie blokady, strach przed odezwaniem się, ośmieszeniem, utratą twarzy przed sobą i innymi, obniżenie własnej samooceny, co w konsekwencji może prowadzić do fałszywej oceny własnych kompetencji i przekonania o swojej niewiedzy i braku umiejętności.

Pozytywny feedback bazuje na wyznaczonych wcześniej celach i w stosunku do nich ocenia. Ważnym jego elementem jest wskazanie mocnych stron. Warto też zastosować podejście proponowane przez Instytut Gallupa, który oferuje test badający mocne strony danej osoby, a następnie proponuje działania mające na celu ich rozwijanie. Jest to sprzeczne z popularnym przekonaniem zakładającym, że powinniśmy pracować nad swoimi słabymi stronami. Podobnie jak Instytut Gallupa, uważam, że również w edukacji językowej, warto bazować na mocnych stronach i podejmować działania, które pozytywnie motywują do nauki. W mojej opinii, wskazanie mocnych stron językowych dorosłego ucznia przyczynia się do podniesienia samooceny w tym zakresie, motywacji i samokontroli. Warto, aby nauczyciel konkretnie podpowiedział uczniowi jak może on wykorzystać swoje mocne strony do zniwelowania braków, np. dobrą pamięć, swobodę mówienia, łatwość nawiązywania rozmowy. Ciekawym rozwiązaniem jest też dobieranie uczniów w pary podczas zajęć tak by osoby współpracujące uzupełniały się (nieśmiały-śmiały, mocny z gramatyki - mocny ze słownictwa).

Kolejnym elementem oceny kształtującej jest konkretne wskazanie słabych stron/braków, np. problem z zastosowaniem czasu teraźniejszego (a nie ogólna krytyka np. błędy gramatyczne), próba diagnozy problemu (wspólnie z uczniem) oraz zaproponowanie konkretnych rozwiązań i technik mających na celu usunięcie tej przeszkody (np. form dodatkowych ćwiczeń, upewnianie się czy uczeń rozumie materiał, wie na czym polega błąd i jak nad nim pracować).

4. Samoocena i ocena koleżeńska a autonomia ucznia

W moim przekonaniu, warunkiem skuteczności procesu dydaktycznego jest aktywne włączenie w jego przebieg uczniów, częściowe przejęcie przez nich kontroli oraz ich autonomia, która pozwala na planowanie strategii i samodzielne monitorowanie własnego rozwoju, nawet po zakończeniu szkolenia. Ocena koleżeńska, a szczególnie samoocena, pozwalają na przejęcie przez uczniów kontroli i odpowiedzialności za proces nauki, (auto)refleksję nad słabymi i mocnymi stronami oraz monitorowanie postępów. W praktyce, może to być początkowo trudne dla osób, które do tej pory nie miały okazji do takiej refleksji. Stosunkowo prostym rozwiązaniem może okazać się tu przedstawienie przez nauczyciela propozycji kryteriów i narzędzi oceny, lub wypracowanie ich wspólnie z uczniami podczas burzy mózgów, opracowanie listy kontrolnej czy przedstawienie zasad udzielania konstruktywnej informacji zwrotnej.

5. Pozytywna atmosfera nauki

Warunkiem aktywnego włączenia się uczniów w proces dydaktyczny jest otwarta atmosfera szkolenia, oparta na wzajemnym szacunku i partnerstwie, która skłania do zadawania pytań, refleksji nad własnym postępem i procesem przyswajania nowych umiejętności. Świadomość realnego wpływu na kształt zajęć językowych, które odpowiadają na konkretne, zgłaszane na bieżąco potrzeby uczących się, podnosi ich motywację poprzez poczucie sprawczości i wpływu. Szacunek do ucznia i ciekawość drugiego człowieka pozwalają wpleść do informacji zwrotnej indywidualne podejście do potrzeb i zasobów uczących się. Atmosfera otwartości umożliwia przełamanie strachu przed popełnieniem błędu i wynikającej z niego bariery językowej. Niech grupa szkoleniowa będzie przestrzenią, w której uczeń daje sobie prawo do testowania swoich możliwości, zadawania pytań i popełniania błędów.

Podsumowaniem niech będzie nasza autorefleksja. Czyż ocenianie kształtujące, nawet jeśli celem szkolenia jest standaryzowany egzamin wymagający oceny sumującej, nie przyniesie wymiernych korzyści w postaci przyjęcia odpowiedzialności za proces uczenia się przez uczniów, ich autonomii nawet po zakończeniu kursu językowego? Już wprowadzenie niewielkich modyfikacji do sposobu oceniania, takich jak monitorowanie indywidualnego postępu, bazowanie na mocnych stronach, wskazanie konkretnych sposobów poradzenia sobie ze słabościami czy technik samooceny pozwoli na kształtowanie w uczących się aktywnej postawy w tym procesie, autonomii w uczeniu się i motywacji wewnętrznej, które podnoszą znacznie skuteczność nauki i pomagają przełamać barierę językową.

Źródła:

Anna Sworowska, Magdalena Ziółek-Wojnar, „Czy FAB jest „fabulous”? O walorach oceniania kształtującego”, Języki Obce w Szkole, 2017/1
„Formative Assessment Benchmarking (FAB). Poradnik dla nauczycieli  studentów”.  Erazmus +. Publikacja powstała przy współpracy nauczycieli zaangażowanych w projekt FAB, koordynacja: Iwona Bartnicka, Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Witolda Wielkiego, Uniwersytet Technologiczny w Turku, Uniwersytet W Peczu

Małgorzata Mazurek – nauczycielka akademicka i tłumaczka. Obecnie wykładowczyni w Akademii Sztuki Wojennej, specjalizująca się w nauczaniu dorosłych i przygotowaniu kandydatów do specjalistycznych egzaminów językowych. Autorka skryptu i podręcznika dla słuchaczy specjalistycznych kursów językowych w dziedzinie wojskowości. Prowadzi blog www.stanagexpert.com. Ambasadorka EPALE.

Zobacz także:

STORYTELLING w nauce języków

Jak wykorzystywać MEDIA SPOŁECZNOŚCIOWE W EDUKACJI JĘZYKOWEJ DOROSŁYCH. Motywacja, komunikacja, inspiracja i praktyka

Ile dają nam języki obce?

Nauczyciel – mentor, przewodnik, wykładowca? Role nauczyciela języków obcych w edukacji dorosłych

Jak motywować przez ocenę w nauce języków obcych, czyli 5 elementów skutecznego uczenia (się). Bariera językowa, ocenianie kształtujące i motywacja

    

Jesteś zainteresowany edukacją językową? Szukasz inspiracji, sprawdzonych metod i niestandardowych form?

Tutaj zebraliśmy dla Ciebie wszystkie artykuły na ten temat dostępne na polskim EPALE! 

Tags:
Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn