chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

Electronic Platform for Adult Learning in Europe

 
 

Blog

Tworzenie warunków umożliwiających uczenie się w więzieniu – czy potrzebujemy standaryzacji na poziomie europejskim?

22/05/2015
by Anna Pokrzywnicka
Language: PL
Document available also in: EN SK

Prawo wszystkich ludzi do edukacji zostało potwierdzone przez wiele europejskich i międzynarodowych konwencji. W Europie prawo osób pozbawionych wolności do dostępu do edukacji i możliwości uczenia się podczas pobytu w więzieniu zostało wyrażone w wielu dokumentach strategicznych takich jak European Prison Rules (Europejskie Reguły Więzienne), uaktualnione w 2006, i w dokumencie Rady Europy Education in Prison, Edukacja w więzieniu, (1990).

W 2010 r. Komisja Europejska zorganizowała konferencję poświęconą tematowi edukacji więziennej pt. Pathways to Inclusion – Strengthening European Cooperation in Prison Education and Training (Ścieżki ku włączeniu – Wzmacnianie europejskiej współpracy w dziedzinie edukacji i szkoleń w zakładach karnych). Rezultatem konferencji było zlecenie przeglądu edukacji więziennej, w którym stwierdzono, że w Europie jest coraz większe zrozumienie praw więźniów, w tym prawa do edukacji i że coraz więcej krajów za konieczne uznało rozwiązanie problemów w zakresie edukacji więziennej poprzez współpracę na poziomie europejskim (Hawley, 2011). Niemniej jednak, zdaniem Alana Smith’a z Dyrekcji Generalnej ds. Edukacji i Kultury (DG EAC), „… pomimo tego, że prawo do edukacji zostało zapisane w umowach międzynarodowych, dostęp do oferty edukacyjnej jest bardzo nierówny w poszczególnych krajach europejskich (2012)”.

Ponadto, jeszcze bardziej niejasna jest kwestia kadry edukacji więziennej. A co z osobami zatrudnionymi w więzieniu zajmującymi się edukacją nieformalną i pozaformalną, ale nie posiadającymi przygotowania pedagogicznego? Czy wiecie, o kim mowa?

W Europejskich Regułach Więziennych zapisane jest, że „Personel więzienny pełni ważną służbę publiczną, dlatego jego rekrutacja, kształcenie i warunki pracy muszą umożliwi mu utrzymanie wysokich standardów w jego opiece nad więźniami” oraz, że „Obowiązki personelu wykraczają poza zwykłe pilnowanie więźniów i uwzględniają potrzebę ułatwiania reintegracji więźniów ze społeczeństwem po odbyciu kary poprzez program pozytywnego wsparcia i pomocy”.

Niestety, już krótki przegląd kierunków rozwoju tego sektora pozwala stwierdzić, że od 1998 do 2011 i w 2014 r. sprawy nie rozwijają się we właściwym kierunku: „Niebezpieczne warunki w zakładach karnych są przestępstwem, jest to złe zarówno dla osadzonych jak również dla osób w nich zatrudnionych. Ponadto, niezadowalające warunki pracy przyczyniają się do ograniczenia aktywnego wspierania resocjalizacji i poważnie ograniczą ją w przypadku pracowników więzienia możliwość stanowienia przykładu dla więźniów – funkcjonariusze służby więziennej są odpowiedzialni nie tylko za bezpieczeństwo, ale również za resocjalizację osadzonych. Niekorzystne warunki pracy, niskie wynagrodzenia, niski status oraz poczucie „niemocy” mają negatywny wpływ na jakość warunków w więzieniach” (Raport Parlamentu Europejskiego, 1998).

“Jest powszechnie wiadome, że wiele zakładów karnych w Europie boryka się z poważnymi problemami takimi jak przepełnienie( źródło wielu problemów głównie z powodu nadmiernego stosowania kary pozbawienia wolności), zbyt mało kadry, złe warunki odbywania kary pozbawienia wolności, w tym szczególnie niepokój wzbudza dostęp do opieki zdrowotnej, duże obciążenie pracą kadry i jej nieodpowiednie lub niewystarczające szkolenia, zwłaszcza w kwestii postępowania z coraz bardziej zróżnicowaną populacją więźniów. Ma to poważne konsekwencje dla więźniów, personelu więziennego i w końcu dla bezpieczeństwa publicznego, podczas gdy służba zakładów karnych jest jedną z najbardziej złożonych, ale niedocenianych form służby publicznej.” (Zielona Księga Zwiększenie wzajemnego zaufania w ramach europejskiej przestrzeni sądowej - Zielona księga w sprawie stosowania przepisów UE dotyczących wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych w obszarze pozbawienia wolności (COM(2011)327/3)).

Biorąc pod uwagę powyższe, jesteśmy przekonani, że konieczne jest stworzenie europejskich standardów dla wszystkich profesjonalistów związanych z więziennictwem, którzy w ten czy inny sposób zajmują się obszarem uczenia się w więzieniu. Szczególnie odnosi się to do często pomijanych funkcjonariuszy służby więziennej.

Pojawia się pokusa stwierdzenia, na podstawie wszystkich projektów i dostępnych zasobów, że dokonuje się znaczny postęp. Ale co się stanie jeśli przyjrzymy się tematowi bardziej wnikliwie?

W 2010 r., przy okazji konferencji "Pathways to inclusion" (Ścieżki ku włączeniu), powstał pierwszy katalog projektów dotyczących edukacji więziennej. Znalazły się tam opisy 113 projektów (95 Grundtviga, 16 Leonardo, 2 w ramach Działań Towarzyszących i Wspólnych Działań). Szukając w katalogu hasła „funkcjonariusz służby więziennej” otrzymujemy 14 wyników, ale wszystkie one odnoszą się do tych samych 3 projektów, w których funkcjonariusze służby więziennej są drugorzędnymi grupami docelowymi: zastosowanie metod wykorzystujących dramę w więzieniu, szkolenia zawodowe dla osób zajmujących się cateringiem oraz przygotowanie do wyjścia na wolność po odbyciu kary. W żadnym z projektów funkcjonariusze służby więziennej nie są główną grupa docelową i w żadnym z nich nie są oni postrzegani jako „agenci” uczenia się / edukacji.

Z opracowania z 2011 r. pt. "Analysis of research on prison education" (Analiza badań w zakresie edukacji więziennej) dowiadujemy się, że „Drugą rolą jest kluczowa rola funkcjonariusza służby więziennej w motywowaniu i wspieraniu więźniów w korzystaniu z oferty edukacyjnej. Ponadto, również dyrektor więzienia i kadra zarządzająca wyższego stopnia odgrywają równie ważną rolę we wspieraniu edukacji więziennej i kreowaniu warunków sprzyjających uczeniu się.”. Niemniej jednak, we wszystkich przykładowych projektach ujętych w opracowaniu, grupami docelowymi są edukatorzy, nauczyciele więzienni, a nie funkcjonariusze służby więziennej. Jedną z konkluzji opracowania jest stwierdzenie: „Wydaje się, że potrzebne są początkowe i dalsze - bieżące szkolenia nauczycieli i instruktorów więziennych oraz funkcjonariuszy służby więziennej i kadry zarządzającej. Szkolenia powinny dotyczyć nie tylko metodyki i podejść najodpowiedniejszych dla populacji osadzonych, ale również celów prowadzenia edukacji w zakładach karnych. Mogłoby to być połączone z badaniem dotyczącym różnych ról nauczycieli, instruktorów, funkcjonariuszy itd., co umożliwiłoby prowadzenie najbardziej efektywnych i odpowiednich szkoleń dla wszystkich tych grup.”

Opracowanie pt. "Mapping of prison education in Europe" (Mapping edukacji więziennej w Europie) z 2012 r. skupia się jedynie na pracownikach zakładów karnych bezpośrednio związanych z działaniami edukacyjnymi: nauczycielach, edukatorach, pracownikach socjalnych, menadżerach przypadku, doradcach, psychologach, pomijając przy tym kluczową rolę funkcjonariuszy służby więziennej.

Najnowszy raport dotyczący edukacji więziennej i tematycznych projektów europejskich "PRISON EDUCATION AND TRAINING IN EUROPE" (Edukacja więzienna i szkolenia w więzieniach w Europie) został opublikowany w 2013 r. W konkluzji na temat europejskich projektów dotyczących edukacji w zakładach karnych stwierdzono: „… zajęto się wieloma tematami, z których najpopularniejszym był ‘okres przejściowy i reintegracja’. Kolejne zagadnienia to: ‘edukacja dorosłych w zakresie umiejętności podstawowych’, ‘zakład karny jako środowisko przyjazne uczeniu się’, ‘kreatywność związana ze sztuką i kulturą’. W większości projektów pracowano ze zróżnicowanymi grupami więźniów, nie skupiając się na specyficznych podgrupach. W wielu projektach pracowano również z kadrą wspierającą (byłych) więźniów, np. z edukatorami więziennymi i z funkcjonariuszami służby więziennej.”

Wpisując w bazie ADAM słowo “więzienie” znajdujemy 12 projektów zarejestrowanych w latach 2007-2012. W 6 z nich personel więzienny (brak określenia jaki konkretnie) jest grupą docelową. W żadnym z projektów grupą docelową nie są funkcjonariusze służby więziennej.

Podejmując takie samo wyszukiwanie na Platformie Upowszechniającej obejmującej programy Erasmus+ i Kreatywna Europa oraz projekty finansowane w ramach programów Kultura, „Uczenie się przez całe życie” i „Młodzież w działaniu” (wcześniej dostępne w bazach EVE, EST, i ADAM), znajdujemy 38 takich projektów (ma miejsce częściowe pokrywanie się). Jeden z nich skupia się na relacjach pomiędzy strażnikami i pracownikami dydaktycznymi, podkreślając jednocześnie duże znaczenie personelu więziennego w procesie nauczania. Kolejny projekt uwzględnia funkcjonariuszy służby więziennej w szkoleniu dotyczącym zarządzania uczeniem się nieletnich przestępców.

Jakie możemy sformułować konkluzje na podstawie tych wprowadzających argumentów za profesjonalizacją kadry edukacji? Przede wszystkim, że jest przestrzeń do rozwoju, ludzie chcący i będący w stanie nad tym pracować oraz program Erasmus+ oferujący nam wsparcie w postaci finansowania. Czy ktoś chce zmierzyć się z wyzwaniem?

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn
Refresh comments Enable auto refresh

Displaying 1 - 2 of 2
  • Anna Mackiewicz's picture
    Idea uczenia się przez całe życie staje się kluczowym zagadnieniem w dobie wiedzy i kształtowania się społeczeństwa informacyjnego. Doskonalenie kompetencji nabywanie nowych umiejętności jest warunkiem koniecznym, by nadążyć za tempem nieustannie zachodzących zmian, zrozumieć otaczający świat i radzić sobie w przekształcającej się rzeczywistości. Dlatego też jestem zdania że należy dążyć do osiągnięcia standardów europejskich dla wszystkich profesjonalistów związanych z więziennictwem.
  • Patrycja SOKOŁOWSKA's picture
    Uważam,że polskie społeczeństwo nie jest jeszcze gotowe na podjęcie edukacji więźniów. Nasze myślenie na temat osób przebywających w zakładach karnych jest w dalszym ciągu stereotypowe. Sądzimy,że to osoby pozbawione perspektyw na przyszłość, a pobyt w zakładzie karnym ma być dla nich bolesną karą. Często zapominamy,że te osoby opuszczą mury więzienia i będą musieli powrócić do życia w społeczeństwie. Myślę,że należy dużo czasu poświęcić na przełamywanie stereotypów, a wtedy znajdzie się więcej chętnych osób do prowadzenia edukacji w więzieniach. Uważam,że powinniśmy dążyć do osiągnięcia standardów europejskich, co na pewno nie będzie łatwym zadaniem. Niestety, ale sądzę, że mam za mało doświadczenia, aby podjąć to wyzwanie.