chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

Electronic Platform for Adult Learning in Europe

 
 

Blog

De staat van Volwasseneneducatie in Nederland

10/03/2017
by T. (Theo) van Dellen
Language: NL

In Gedachten, overwegingen en vragen roept Jumbo Klercq ons op tot publiek debat over de voordelen van de volwasseneneducatie in Nederland. In de oproep stelt Jumbo vooral vragen over het thema. Hij beaamt dat debatteren over de voordelen van VE om verschillende redenen weliswaar een zekere urgentie heeft, maar dat de definiëring van zowel het begrip ‘voordelen’ als het begrip ‘volwasseneneducatie’ eigenlijk niet goed te doen is. En waar gaan we het dan over hebben?

Voordelen van educatieve activiteiten van of voor volwassenen zouden in de aard van de zaak in het verlengde moeten liggen van het doel van de activiteiten. Maar het doel is niet altijd eenduidig voor alle betrokkenen. In veel gevallen kan het doel van educatieve activiteiten anders worden ervaren of geïnterpreteerd door de volwassene, de docent en de opdrachtgever (tegenwoordig veelal een gemeente). Vervolgens zijn de ervaren of mogelijk waargenomen voordelen eveneens verschillend voor deze betrokkenen. Daar komt bij dat de volwasseneneducatie als onderwijsveld een kleurrijk palet aan educatie activiteiten omvat. Het gaat om taal ten behoeve van laaggeletterdheid, om zaken als arbeidsmarkt en employability, om de gezondheid en eindigt ergens bij maatschappelijke participatie en zingeving. Je zou kunnen zeggen dat elk van deze activiteiten uiteraard ‘voordelen’ kunnen hebben maar vallen die voordelen ook te generaliseren naar de volwasseneneducatie. Het is dan wel de vraag waarom en voor wie en hoe zien die voordelen eruit? Het lijkt erop dat we in maatschappelijk opzicht schijnen te denken dat ‘we’ zo goed weten ‘wat’ de volwassenen moeten leren maar verhouden ons tegelijkertijd ambigue naar het soms vanzelfsprekende waarom, het voor wie en het hoe? Dit maakt het EPALE thema Voordelen van de volwasseneneducatie tot op zijn minst een lastig thema. Trouwens ontkent het stellen van de vraag naar voordelen deze niet op voorhand?

Maar nu de vraag naar de voordelen dan toch gesteld wordt laat ik de handschoen oppakken. Om te beginnen met een open deur namelijk de algemene constatering dat investeren in onderwijs aan en voor de burgers van jong tot oud op de schaal van het nationaal bruto product altijd loont. En de volwasseneneducatie (als tertiaire poot gedefinieerd als onderwijs vanaf je 26ste) draagt daaraan – waarschijnlijk klein – haar steentje bij. Echter, er zijn wel problemen met de volwasseneneducatie. De volwasseneneducatie is beleidsmatig min of meer losgeraakt van de mantra ‘iedereen moet levenslang leren’ (ondanks dat de VE in de cijfers veelal wordt geschaard onder die van levenslang leren). Een leven lang leren heeft veel nadrukkelijker als hoofddoel arbeidsmarkt en employability. Uit de laatste cijfers blijkt dat wat betreft een leven lang leren 85% van de investeringen gaan naar dit hoofddoel (zowel van de kant van de overheid als werkgevers) en dat de klassieke VE nog een kleine 15% van de investeringen omvat. Met deze cijfers doet Nederland het in vergelijkende zin goed in Europa. Maar klopt deze constatering wel als je bedenkt dat Nederland gelijktijdig samen met Finland en Duitsland relatief de meeste niet-westerse immigranten opneemt? Bovendien heeft Nederland zelf nog steeds een omvangrijk percentage laaggeletterde burgers. Verder gaat op het vlak van de inburgering bepaald niet goed. Worden wij als we VE blijvend onvoldoende beleidsmatig op de kaart zetten niet het nieuwe Frankrijk? En, tenslotte, ook de Rekenkamer constateert nog recent dat de maatschappelijke voordelen van het leren van volwassenen door de privatisering in de VE pijnlijk te kort schieten.

Verdwijnende voordelen van de VE  is in de Nederlandse context misschien wel een betere titel voor het huidige EPALE thema. De Nederlandse ambassadeurs van EPALE beaamden de afgelopen week collectief dat de formele lokale regionale opleidingscentra gesloten ‘geldmachines’ zijn met geen enkel gevoel meer voor de groepen die vooral door alle mogelijke ongelijkheid buiten de boot vallen! De integratie mag in Nederland weliswaar mislukt zijn maar laten we dan opnieuw beginnen met als doel het tegengaan van toenemende (ervaren) ongelijkheid door het bevorderen van de assimilatie van de delen van de bevolking die om wat voor redenen dan ook zich onvoldoende verbinden of verbonden voelen met onze prachtige Nederlandse cultuur en waarden (lees ook het interview met Grapperhaus daarover in de Volkskrant van 4 maart 2017).

De staat van volwasseneneducatie in Nederland is verworden tot een allegaartje aan welwillende educatieve activiteiten die in de verste verte de groeiende ongelijkheid niet bestrijden. Zij dienen eerder als doekje voor het bloeden. In deze zin ben ik dus vrij somber over de voordelen van de volwasseneneducatie.

Maar laat ik positief eindigen. Maatschappelijke ontwikkeling en educatie vinden plaats langs de weg van de geleidelijkheid en zijn langzame processen. Deze geleidelijkheid vindt zijn oorsprong in de individuele evolutionaire cerebrale traagheid die ervoor zorgt dat de mens eerder neigt tot traditie dan verandering. Er is pas ruimte voor ontwikkeling en leren (educatie) c.q. verandering als er aan een groot aantal voorwaarden is voldaan. En daartoe komt het vrijwel nooit meer eenmaal aangekomen in de volwassenheid gezien de drukke, drukke dagelijkse gang van zaken. En dus zeggen we tegen elkaar we leren altijd van en met elkaar (en dat moet maar voldoende zijn om mee te kunnen blijven doen). Maar het is niet voldoende en dat blijkt juist in alle opzichten gezien de groeiende ongelijkheid. Volwasseneneducatie is meer dan ooit urgent om aan de vragen en behoeften van juist volwassenen tegemoet te komen en de polarisatie en het populisme tegen te gaan.  Dit is het positieve inzicht voortkomend uit de vraag naar de voordelen van volwasseneneducatie. De urgentie van de volwasseneneducatie is groeiende en mag niet onderschat worden. Dit inzicht vraagt wel om transformatie van de huidige staat van VE in Nederland en zo van degenen die betrokken zijn in de beleids-, institutionele en uitvoerende contexten! Een nieuwe definitie van volwasseneneducatie begint met dit inzicht en vervolgens politieke actie gericht op fundamentele verandering van het beleid.   

Theo van Dellen is Assistant Professor bij de Faculteit Gedrags- & Maatschappijwetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij heeft zich gespecialiseerd op het onderwerp “Transformative (lifelong) learning in workplaces”.

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn