Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Blog
Blog

Ewaluacyjny Lord Vader czyli ewaluacja po ciemnej stronie mocy

Lata doświadczeń w realizowaniu ewaluacji pozwoliły mi poznać różne jej oblicza – również jej niezbyt ładną twarz, czasem jest to twarz wykrzywiona, karykaturalna, bardziej śmieszna niż straszna. Czasem odzwierciedla prawdziwe lęki - przed oceną, krytyką a czasem tylko przed poznaniem opinii innych, zajrzeniem z innej perspektywy, wzbudzeniem wątpliwości. Czasem ta twarz wyraża niezrozumienie czym jest ewaluacja i czemu ma służyć, wykrzywiona jest wysiłkiem wykorzystania jej do jakichś mało szczytnych celów. Istny Lord Vader próbujący przeciągnąć na ciemną stronę mocy wszelkie pozytywne atrybuty ewaluacji.

Lata doświadczeń w realizowaniu ewaluacji pozwoliły mi poznać różne jej oblicza – również jej niezbyt ładną twarz, czasem jest to twarz wykrzywiona, karykaturalna, bardziej śmieszna niż straszna. Czasem odzwierciedla prawdziwe lęki - przed oceną, krytyką a czasem tylko przed poznaniem opinii innych, zajrzeniem z innej perspektywy, wzbudzeniem wątpliwości. Czasem ta twarz wyraża niezrozumienie czym jest ewaluacja i czemu ma służyć, wykrzywiona jest wysiłkiem wykorzystania jej do jakichś mało szczytnych celów. Istny Lord Vader próbujący przeciągnąć na ciemną stronę mocy wszelkie pozytywne atrybuty ewaluacji.

Poniżej spis takich - przeciągniętych na ciemną stronę mocy - ewaluacji, których się wystrzegajcie!

      

    

  • Ewaluacja sztampowa

Ewaluacja sztampowa opiera się o pytania banalne i „dyżurne”. Realizowana jest schematycznie, bez zastanowienia się czemu ma służyć i co z niej wynika. Robiona najczęściej według ustalonego schematu (ale kto go ustalał, z czego wynikały te ustalenia – nikt już nie pamięta). Często sięga do pytań, które „zawsze się zadaje”, choć nigdy tak naprawdę nie przyniosły użytecznych odpowiedzi, nie doprowadziły do zmiany w projekcie. Do takich sztampowych pytań zaliczam na przykład pytanie „czy poleciłby Pan/Pani szkolenie innym?” – ale tak naprawdę komu? po co? a co w sytuacji, gdy nikt poza mną w firmie tymi zagadnieniami się nie interesuje?  a co w sytuacji, gdy dzięki uczestnictwu w szkoleniu chcę awansować – czy polecę je innym, skoro konkurujemy o ten sam awans? W sztampowych ewaluacjach często sięga się po ankiety z pytaniami bardzo ogólnymi (np. dotyczącymi organizacji szkolenia czy atmosfery), które tylko pozornie pasują do każdego projektu, ale nie przynoszą użytecznych informacji lub nie dają się jednoznacznie zinterpretować w odniesieniu do aktualnie ewaluowanego projektu. Ogólne pytania - przynoszą ogólne odpowiedzi – z punktu widzenia możliwości realnego wykorzystania wyników ewaluacji i w konsekwencji podejmowania działań zwiększających jakość ewaluowanych działań – są praktycznie bezużyteczne.

  • Ewaluacja rytualna

Rytuał ewaluacji musi się odbyć. Ewaluacja dla samej ewaluacji – dla sprostania formalnym wymogom, zapisom wniosku projektowego, wykazania, że została zrealizowana. Najlepiej z jak najmniejszym wysiłkiem. Dlatego realizowana często przy użyciu gotowych narzędzi - ściągniętych z Internetu lub zapożyczonych z innego projektu. Że nie za bardzo pasują, że nieużyteczne dane zgromadzą? Że wciągamy w to uczestników, który tracą wiarę w użyteczność ewaluacji i mają poczucie, że traktujemy ich przedmiotowo? Że czują niesmak, że uczestniczą w fikcji? To nieważne – ważne, że procedurom stało się zadość. W takich ewaluacjach nikt specjalnie nie jest zainteresowanych wynikami – pomimo tego powstają raporty podsumowujące – im bardziej obszerne, im bardziej kolorowe i wyszukane wykresy prezentują – tym lepiej. Wszak rytuał musi mieć również sztafaż.

  • Ewaluacja fasadowa

Ewaluację zrobić trzeba, ale najlepiej tak, żeby pokazać, że wszystko wspaniale wyszło – uczestnicy zadowoleni, trenerzy genialni, wskaźniki osiągnięte - pełnia szczęścia! Zadanie do zrealizowania brzmi – tak przeprowadzić badanie ewaluacyjne, by niczego niepokojącego na światło dzienne nie wypuścić, żeby pokazać jaki wspaniały sukces został osiągnięty, a założenia zrealizowane nawet powyżej 100%. Czy to możliwe? Oczywiście! Fasada może być pięknie wymalowana dzięki odpowiednio dobranej metodologii badania, zadawanym pytaniom i interpretacji wyników.

  • Ewaluacja ględząca

Ewaluacja traktowana jak „zawracanie głowy”. Nigdy tak naprawdę nie ma na nią czasu, robiona w pośpiechu, gdy uczestnicy już prawie wychodzą z sali szkoleniowej, już stoją w płaszczach – a tu jeszcze ankieta do wypełnienia. Na kolanie, parapecie, w toalecie… Bo przecież ten ewaluator tak jęczy, że to komuś potrzebne, że trzeba, że to zajmie tylko chwilę. Ale komu i do czego potrzebne – nie wiadomo, nie ma czasu wyjaśnić. No ale szkoda mu robić przykrość – więc już niech ma tę wypełnioną ankietę. Cóż, że byle jak, bez zastanowienia, aby było.

  • Ewaluacja paniczna

Koniec projektu – a tu zapomnieliśmy, że mieliśmy zaplanowaną ewaluację! Gdzie ona jest, kto za nią odpowiada? Panika! Coś trzeba zrobić na szybko. Czy to do czegoś potrzebne – przyda się do rozliczenia projektu, pokazania, że wskaźniki osiągnięte. A że na zbieranie danych i analizę mamy 3 dni wliczając weekend? To nieważne – ważne żeby jakąś ewaluację zrealizować. Może zatem sięgniemy do sprawdzonych już strategii – ewaluacji sztampowej, rytualnej, fasadowej… I tu się koło zamyka.

Ewaluacje „po ciemnej stronie mocy” kuszą – łatwością, szybkością realizacji, niskimi kosztami oraz „poczuciem władzy i kontroli” (ach ten Lord Vader). Jednoczenie są destrukcyjne – obniżają wartość refleksji nad jakością i rangę udzielania informacji zwrotnej, uczenia się i doskonalenia, współodpowiedzialności za osiągane efekty i w konsekwencji doprowadzają do samozniszczenia samej ewaluacji…

Niech moc będzie z Wami! … jasna moc ewaluacji!


Beata Ciężka – ewaluatorka, autorka i realizatorka szkoleń z zakresu ewaluacji. Posiada bogate doświadczenie w realizacji projektów badawczych i ewaluacyjnych prowadzonych m.in. dla Komisji Europejskiej. Specjalizuje się w programach i projektach edukacyjnych. Współzałożycielka Polskiego Towarzystwa Ewaluacyjnego. Ambasadorka EPALE.

         

W jaki sposób prowadzić użyteczną ewaluację? Jakie metody i narzędzia stosować?

Jak pracować z wynikami ewaluacji? Potrzebujesz inspiracji?

Tutaj zebraliśmy dla Ciebie wszystkie artykuły na ten temat dostępne na polskim EPALE! 

     

Zobacz także:

Jak zrobić dobrą ankietę ewaluacyjną? Część I

Jak zrobić dobrą ankietę ewaluacyjną? Część II

Jak zrobić dobrą ankietę ewaluacyjną? Część III

Praktyczne wskazówki do planowania i projektowania ewaluacji

Ewaluacja wewnętrzna – szybko, łatwo, przyjemnie i użytecznie

Ewaluacja metodą Success Story/ Success Case

Strategie ewaluacji wspomagające jakość usług rozwojowych

Login (2)

Users have already commented on this article

Συνδεθείτε ή εγγραφείτε για να δημοσιεύσετε σχόλια.

Want to write a blog post ?

Don't hesitate to do so! Click the link below and start posting a new article!

Τελευταίες συζητήσεις

Συζήτηση EPALE: Οι ψηφιακές δεξιότητες ως τρόπος πρόσβασης σε μαθησιακές ευκαιρίες

Η EPALE διοργανώνει μια διαδικτυακή συζήτηση στο πλαίσιο της Θεματικής εστίασης Απριλίου-Ιουνίου για τις Ψηφιακές Δεξιότητες.

Περισσότερα